امروز پنج شنبه, 03 خرداد 1397 - Thu 05 24 2018

https://telegram.me/emamemobin

منو

تفسیر و علوم قرآنی

تعیین نقش عملکرد خانواده صدا و سیما و نهادهای فرهنگی بر نگرش نسبت به حضرت زهرا(س) در دانش آموزان دختر متوسطه شاهین شهر

هما شیخ دارانیà و حسینعلی مهرابیàà

چکیده

مقدمه: داشتن نگرش مثبت به ائمه اطهار علیهم السلام و به ویژه حضرت زهرا(س) در نوجوانان ایرانی می تواند مبنای عمل به سیره ایشان گردد. وجود این نگرش مثبت می تواند از علل مختلفی نشأت بگیرد که با این حال در این زمینه مطالعات علمی چندانی صورت نگرفته است. بر این اساس، در این مطالعه به بررسی رابطه بین نگرش به حضرت زهرا(س) با نگرش به عملکرد خانواده، صدا و سیما و نهادهای فرهنگی – به عنوان برخی از عوامل موثر بر نگرش به ایشان- و همچنین، بررسی رابطه بین نگرش به حضرت زهرا و متغیرهای فردی و خانوادگی در
دانش آموزان دختر دوره متوسطه شاهین شهر پرداخته شد. ضمن این که پیش بینی نگرش به حضرت زهرا(س) هم بر اساس مجموع عوامل مذکور از دیگر اهداف این پژوهش بود.

روش: بدین منظور، در قالب طرح پژوهشی همبستگی، تعداد 130 دانش آموز دختر پایه های دوم و سوم دبیرستان های شاهین شهر به شیوه تصادفی ساده انتخاب و با استفاده از پرسشنامه نگرش به حضرت زهرا(س) و پرسشنامه نگرش به عملکرد خانواده سیما و نهادهای فرهنگی به همراه پرسشنامه متغیرهای فردی مورد ارزیابی قرار گرفتند.

نتایج: نتایج حاصل از ضریب همبستگی پیرسون نشان داد که با افزايش سن پدر و مادر و بالا رفتن تحصيلات پدر، نگرش به حضرت زهرا(س) در دانش آموزان دختر پايين‌تر مي‌آيد. علاوه بر آن، لذا نتيجه گرفته مي‌شود كه نگرش مثبت به عملکرد سيما، خانواده و نهادهاي فرهنگي با نگرش مثبت به حضرت زهرا(س) همراه است. نتایج حاصل از تحلیل رگرسیون گام به گام نشان داد که از بین متغیرهای مورد بررسی عامل خانواده 1/35% از نگرش به حضرت زهرا(س) و نگرش به نهادهای فرهنگی 5/11٪ و این دو عامل در مجموع 6/46٪ از نگرش به حضرت زهرا(س) را تبيين مي‌كنند.

بحث در یافته ها: با توجه به نتایج این مطالعه، به نظر می رسد که خانواده و رفتار والدین و میزان تأثی پذیری از رفتار حضرت زهرا(س) مهمترین عامل تأثیر گذار در نگرش به حضرت زهرا(س)
می باشد ضمن این که عملکرد و برنامه های نهادهای فرهنگی هم در این زمینه بسیار تأثیرگذار  است و می طلبد که به طور مشخص در این زمینه برنامه ریزی کرد.

کلید واژه ها: نگرش به حضرت زهرا(س) عملکرد خانواده، عملکرد نهادهای فرهنگی، صدا و سیما، دانش آموزان دختر.

 

مقدمه و بیان مسأله

ترویج و توسعه فرهنگ دینی و اسلامی از اهداف اسلامی تمامی سازمان های آموزشی و فرهنگی ایران است. در این زمینه انتظار می رود که صدا و سیما، آموزش و پرورش، وزارت فرهنگ و ارشاد از پیشگامان این مهم باشند.

این بسط ترویج فرهنگ اسلامی به گونه های مختلفی صورت می گیرد؛ از جمله برگزاری مراسم جشن در ایام ولادت و مراسم سوگواری در ایام شهادت ائمه معصومین علهم السلام و همچنین، برگزاری همایش ها و بعضاً برنامه های آموزشی در این زمینه می باشد.

در این راستا  آموزش سیره حضرت زهرا سلام الله علیها از اهمیت به سزایی برخوردار است؛ ایشان به عنوان ام الائمه جایگاه والایی دارند و ترویج سیره ایشان به مثابه معرفی الگویی کامل و مطلوب از یک زن آزاده و فهمیده مسلمان می باشد. بر این اساس است که برنامه های مربوط به ایام ولادت و سوگواری ایشان اهمیتی به سزا دارد کما این که در مدارس و آموزشگاه های دخترانه تأکید بیشتری بر رفتار، گفتار و کردار ایشان و به ویژه در این ایام می شود. این تأکید نه صرفا در حوزه آموزش، بلکه از طریق رسانه ها، صدا و سیما و نهادهای فرهنگی هم به میزان بسیار بیشتری صورت می گیرد.

با مروری بر برنامه هایی که از مجاری مختلف جهت آشنا سازی جامعه و به خصوص زنان با سیره حضرت زهرا (س صورت می پذیرد، در می یابیم که شناسایی و تحلیل منزلت حضرت فاطمه‏ی زهرا علیها السلام به صورت‏های مختلف، با هدف الگو سازی انجام گرفته که حاصل آن عمدتا از دو شکل خارج نیست:

1. «ارائه‏ی الگوی زن مطلوب‏» یا به عبارتی دیگر، تشریح روش زندگی حضرت فاطمه‏ زهرا علیها السلام از کودکی تا نوجوانی و جوانی، با طبقه بندی‏های انتزاعی; مانند زندگی فردی، اجتماعی، خانوادگی، اقتصادی و سیاسی و توصیه به زنان جوان در تلاش برای تاسی جستن به این بانوی بزرگوار در زندگی.

2. «شناسایی مقاطع مختلف زندگی آنان‏» شکل دیگر برخورد با خصوصیات زنان نمونه‏ی صدر اسلام، شناسایی مقاطع مختلف زندگی آنان و انتخاب برخی خصوصیات ویژه از عمل‏کرد آنان، متناسب با نیازهای تولید شده در جامعه‏ی فعلی می‏باشد.

مشخصات این شکل از الگو سازی نیز عبارتند از:

الف: پذیرش نیازهای تولید شده توسط نظام غیر دینی و تلاش در تطبیق دین با آن نیازها.

ب: تعبیر و تفسیر به رای بعضی خصوصیات رفتاری ائمه‏ی معصومین، به ویژه بانوان مکرم صدر اسلام علیهم السلام.

پ: جدا دیدن زندگی فردی و اجتماعی، و پذیرش زندگی حضرت زهرا علیها السلام برای زندگی فردی و همراهی با افراد غیر متدین در امور اجتماعی (یاس، 1381)

بر این اساس، این الگوگیری به انحاء مختلف و توسط نهادهای متعددی در حال اجرا می باشد. در گرایش کودکان و نوجوانان به امور دینی و مذهبی از جمله گرایش به سیره عملی و نظری حضرت زهرا(س) عناصر مختلفی نقش دارند. از جمله مهمترین و مؤثرترین این عوامل خانواده می باشد.

خانواده در اسلام به عنوان اساسي ترين بنياد نظام اجتماعي شناخته شده است. فرد در خانواده بسياري از ارزش هاي نظام اجتماعي را آموخته و آن ارزش ها در او نهادينه مي شود . از اين رو خانواده محملي براي تمرين عادات و هنجارهايي است كه يك نظام اجتماعي به آن نيازمند است.

مسلماً خانواده مناسبترین بستر برای ظاهر شدن رفتارهای مذهبی است. خمیر مایه شخصیت كودك در كانون خانواده و با تأثیر پذیری از نقش الگوهای بزرگسال شكل میگیرد اماهمیشه بدلایل عدیده از جمله عدم امكان تماس مستقیم با همه خانواده ها تعدد وتنوع نگرشهای موجود در بین خانواده نسبت به مذهب وحاكمیت ارزشهای مذهبی در جامعه ، متصف نبودن بعضی از الگوهای بزرگسال خانواده به رفتارهای مذهبی ، مسئولیت بیشتری متوجه اولیای متعهد مدرسه می گردد ؛ چراكه در محیط مدرسه امكان ارتباط مستقیم و متقابل كودكان و نوجوانان به مثابه نمایندگان خانواده ها كاملاً فراهم است. اینجاست كه مدرسه همانند پل رابط وظیفه انتقال ارزش های حاكم بر جامعه را به درون خانواده ها عهده دار می شود (افروز، 1371).

بر این اساس، بدیهی است که رفتار و گفتار و منش والدین به صورت مستقیم بر فرزندان خانواده و شکل دهی رفتارهای دینی آنان اثر می گذارد و مبنای تبلور رفتار و گفتار مناسب با اهداف مبتنی بر سیره ائمه معصومین علیهم السلام منوط به بروز این رفتارها در عملکرد والدین می باشد.

والدین بعنوان اولین مربیان در محیط خانواده، مربیان مدارس در محیط مدرسه و متولیان و گردانندگان امور مساجد و سایر ارگان های دینی و فرهنگی به عنوان سومین و عمومیترین محیط و جامعه تربیتی نقش مهم و اساسی را ایفا می كنند. از سوی دیگر، در دنياي امروز ملت هاي مختلف از رسانه ها مخصوصاً رسانه هاي همگاني در راستاي تغيير افکار عمومي، تبليغ فرهنگ در داخل و خارج مرزهاي خويش بهره مي برند. تاثيرات و نفوذ اجتماعي وسايل ارتباط جمعي از بدو پيدايش مورد توجه بوده است.

امروزه، یك فرد تا سن 16 سالگی مدت زمان بیشتری را به تماشای تلویزیون گذرانده تا به شركت كردن در مدرسه. این جمله بیانگر تأثیر و نفوذ رسانه های گروهی و خصوصاً تلویزیون بر كودكان و نوجوانان است. با امكاناتی كه تكنولوژی در ایجاد و پخش سرگرمی ها، دانستنی ها و بطور كلی دانش و فن فراهم كرده است، تأثیر زیادی بر سرنوشت انسان ها داشته است. تلویزیون به رفتار انسان شكل می دهد، نوع غذایی را كه می خورد انتخاب می كند، سرنوشت سیاسی او را رقم می زند و نگرش و ارزش های او را جهت می دهد، در واقع رسانه های همگانی در زمینه های مختلفی اثر گذاری خود را به اثبات رسانده است. تلویزیون امروزه در اکثریت خانواده ها به عنوان یک عضو دائم جا خوش کرده است که البته بیشتر بر اعضای خانواده تأثیر می گذارد تا از آنان تأثیری پذیرد! این اثرگذاری بر کودکان و نوجوانان بیشتر است. این دستگاه كه هم حس بینایی و هم حس شنوایی را بكار می گیرد از رادیو طرفداران بیشتری را جذب می كند. تلویزیون با استفاده از جذابیت های تصویری، ارائه مناسب برنامه ها، پخش تصاویر و حركت مناسب در ارائه برنامه ها و معرفی الگوهای مذهبی مطلوب می تواند جایگاه خود را به عنوان یك دانشگاه حفظ و تعالی بخشد. تحقیق، پژوهش، نوآوری و بررسی نیــازهای اجتمـاعی، اعتقــادی و سیاســی نوجوانان و جوانان در جذب آنها به سمت ارزش ها و رفتارهای مذهبی بسیار مؤثر است.

با این حال، اگر نهادها و مؤسسات تربیت كننده كودكان و نوجوانان بدون هماهنگی عمل كنند كلیه زحمات به هدر خواهد رفت، سازمانهای متشكل و فعال، با استفاده از قدرت حكومت، با سیــاست معین و روشن به وسیله تبلیغ و الغای عقیده از طریق تربیت، از راه مدرسه و باشگاه و موزه، روزنامه و تلویزیون و سرودها و آهنگ ها در مدت كوتاهی می توانند افكار و عقاید و احساسات لازم را در قلب و دماغ مردم قرار دهند و آنها را نسبت به اتخاذ رویه ای آماده و عامل سازند. تجارب قبلی نشان داده است كه اگر بخواهند می توانند افراد جامعه را به راهی كه دوست دارند جهت دهند ولی به شرطی كه در میان مسئولین و مجریان وحدت نظر، هماهنگی و خواستاری اجرای یك طرح وجود داشته باشد. مسئولان در هدف، محتوا و روش اتفاق نظر داشته باشند و در تحقق یك آرمان در تضاد و تعارض فكری از نظر كیفیت اجرا نباشند. این باور جدی ناشی از تحقیقات و تجربیات است كه می توان افراد مملكت خصوصاً جوانان و نوجوانان را با توجه به كلیه موارد بیان شده بعلاوه هماهنگی، همدلی و وحدت كلمه به سمت ارزش های والای مذهبی و تربیت قرآنی هدایت كرد. بنابراین تربیت مذهبی كودك هنگامی تسریع میشود كه همه كسانی كه با كودك و نوجوان سر و كار دارند هماهنگ عمل كنند. این هماهنگی در درجه نخست باید از درون خانواده و توسط والدین صورت گیرد . هرچه والدین در تربیت مذهبی فرزندان خود هماهنگ تر باشند، رشد گرایشهای مذهبی در كودكان و نوجوانان سریعتر خواهد بود .

در زمینه ترویج سیره و فتار و گفتار حضرت زهرا (س)  فعالیت های نظام یافته زیادی صورت گرفته است که هر یک به نوبه خود سعی در آشناسازی و الگوسازی منش فاطمه در زندگی افراد جامعه خصوصا زنان و به ویژه دختران دارد. خانواده، صدا و سیما و نهادهای فرهنگی در این زمینه هم جایگاه والایی دارند و هم قدرت تأثیرگذاری بالاتر. اما واقعیت این است که علیرغم برنامه های زیاد و متنوعی که در این زمینه اجرا می شود، کمتر به بررسی تأثیر این گونه برنامه ها با هدف ارزیابی کارایی آنها پرداخته شده است. کما این که کمتر مطالعه ای هم به صورت مشخص و علمی دست به بررسی سهم خانواده، صدا و سیما و نهادهای فرهنگی بر نگرش به حضرت زهرا(س) پرداخته است تا مشخص کند کدام یک از این حوزه ها اهمیت بیشتری داشته و قدرت تأثیرگذاری بالاتری را هم دارند و این که مشخص شود نقش کدام عامل در گرایش به رفتار و سیره فاطمی(س) بالاتر و مهم تر می باشد.

بر این اساس، در این پژوهش به بررسی رابطه بین عملکرد خانواده، عملکرد صدا و سیما و عملکرد نهادهای فرهنگی و همچنین رابطه متغیرهای فردی و خانوادگی با نگرش دانش آموزان دختر دبیرستانی شاهین شهر نسبت به حضرت زهرا(س) پرداخته شد.

فرض بر آن بود که داشتن نگرش بهتر نسبت به عملکرد کلی خانواده به همراه نگرش مثبت به عملکرد صدا و سیما و نهادهای فرهنگی نظیر فرهنگ و ارشاد، سازمان تبلیغات اسلامی آموزش و پرورش، مساجد و امثالهم با داشتن نگرش مثبت تر نسبت به حضرت زهرا(س) همراه است. کما این که تحصیلات بیشتر و سن والدین هم با داشتن نگرش مثبت به آن حضرت همراه است. علاوه بر این، در این مطالعه سعی بر آن بود که مشخص شود از بین مجموع عوامل مورد بررسیع کدام عوامل دارای قدرت معنادار جهت پیش بینی نگرش به حضرت زهرا(س) می باشند.

چنین مطالعه ای قبلا صورت نگرفته است. کما این که بر دانش آموزان دختر دبیرستان های شاهین شهر نیز مطالعه ای بدین صورت قبلا صورت نگرفته است. این در حالی است که با توجه به شرایط فعلی جامعه و به ویژه شرایط اجتماعی خاص شاهین شهر نیاز به انجام مطالعات دینی به شیوه علمی با اهدف ارزیابی نگرش و وضعیت رفتارها و باورهای دینی و تعیین کارایی برنامه های فرهنگی-دینی در حال اجرا بیش از پیش احساس می شود.

طرح تحقیق

روش تحقيق اين پژوهش، همبستگي بود؛ در مطالعات همبستگي رابطه بين دو يا چند متغير مورد بررسي قرار مي‌گيرد. از آن جا كه در اين پژوهش رابطه بين متغيرهاي فردي، عملکرد صدا و سيما، خانواده و فرهنگ با نگرش به حضرت زهرا مورد بررسي قرار گرفت، طرح پژوهش همبستگي بود.

جامعه آماري اين پژوهش كليه دانش‌آموزان شاغل به تحصيل در پايه دوم و سوم شاخه نظري دبيرستان هاي دخترانه شاهين‌شهر بود. بر اين اساس، نمونه آماري هم شامل 130 دانش‌آموز دختر پايه‌هاي دوم و سوم نظري بودكه از دبيرستانهاي دخترانه شاهين‌شهر به شيوه تصادفي انتخاب شدند و مورد ارزيابي قرار گرفتند. تعداد 66 دانش آموز در پایه سوم و 61 دانش آموز در پایه دوم مشغول به تحصیل بودند. سه نفر هم پایه تحصیلی خود را ذکر نکرده بودند.

ابزار مورد استفاده در این پژوهش، پرسشنامه محقق‌ساخته نگرش به حضرت زهرا(س) بود كه شامل 38 گويه بود. محتواي گويه‌ها به دو دسته تقسيم مي‌شد. دسته اول تعداد 22 گويه بود كه نگرش دانش‌آموزان را به حضرت زهرا(س) در حيطه‌هاي عاطفي، شناختی و رفتاري مورد بررسي قرار مي‌داد. دسته دوم نيز برداشت و نگرش دانش آموزان را از عملكرد دستگاه ها و نهادهای فرهنگي، آموزشي، عملکرد صدا و سيما و خانواده را در راستاي اجرا و بسط رفتار وگفتار و سيره حضرت زهرا(س) را از نظر دانش‌آموزان بررسی مي‌كرد. بر اين اساس، 5 گويه ارزيابي و نگرش به صدا و سيما در راستاي سيره حضرت زهرا(س) ، 5 گويه عملكرد دستگاه های حوزه فرهنگ در راستاي مذكور و 6 گويه هم عملكرد و نگرش به خانواده در راستاي عملكرد حضرت زهرا(س) را ارزيابي مي‌ کرد.

 گويه‌هاي اين پرسشنامه در طيف ليكرت پنج گويه‌اي (كاملاً مخالفم، مخالفم، نظري ندارم، موافقم و كاملاً موافقم) مي‌باشد. روايي اين پرسشنامه با ارائه به دو تن از متخصصان روان‌سنجي از طريق روش روايي صوري مورد تأئيد قرار گرفت. پايايي پرسشنامه نیز با محاسبه ضريب آلفاي كرانباخ به شرح زير بدست آمد (جدول1).

جدول (1) ضرایب پایایی پرسشنامه های پژوهش

ردیف

خرده مقیاس

تعداد گویه ها

ضریب آلفا

1

نگرش به حضرت زهرا(س)

22

90/0

2

عملکرد خانواده

6

73/0

3

عملکرد سیما

5

83/0

4

عملکرد نهادهای فرهنگی

5

67/0

5

کل پرسشنامه

38

91/0

علاوه بر اين مشخصات فردی آزمودنی ها هم شامل سن و پایه تحصیلی و معدل تحصیلی به همراه سن و تحصیلات  پدر و مادر و همچنین طبقه اجتماعی و اقتصادی خانوده هم در ابتدای پرسشنامه از آزمودنی ها دریافت شد.

شیوه اجرای این پژوهش بدین صورت بود که پس از تعيين اهداف پژوهش و تدوين پژوهش، چهار دبيرستان دخترانه شاهين‌شهر انتخاب شد و در هر مدرسه، 32 یا 33 دانش‌آموز پايه دوم و سوم (16=2n=1n) و بين 5 تا 8 دانش‌آموز از رشته‌هاي رياضي، انساني و تجربي به صورت تصادفي انتخاب شده و پس از برقراري ارتباط اوليه با دانش‌آموزان و بيان اهداف اوليه پژوهش، پرسشنامه جهت اجرا در اختيار دانش‌آموزان قرار گرفت. اجراي پرسشنامه به صورت كاغذ- مدادي و گروهي صورت گرفت.

پس از اجرا و جمع آوری پرسشنامه‌ها، داده‌هاي به دست آمده با استفاده از نرم‌افزار آماري SPSS-17 مورد تحليل آماري قرار گرفت. در اين راستا، ضمن محاسبه ميانگين و انحراف استاندارد نمرات متغیرهای پژوهش، از ضريب همبستگي پيرسون جهت بررسي رابطه بين نگرش به حضرت زهرا(س) و عوامل فردي، عملکرد خانوادگي، فرهنگي و سیما استفاده شد. همچنين از روش آماري تحليل رگرسيون گام به گام[1] جهت تبیین نگرش به حضرت زهرا بر اساس عملکرد خانواده و نگرش به صدا و سیما و نهادهای فرهنگی استفاده شد. در اين تحليل اولين متغير مستقلي كه داراي بيشترين رابطه با نگرش نسبت به حضرت زهرا(س) باشد، وارد معادله مي‌شود و پس از آن متغير هاي مستقل بعدي كه داراي بيشترين رابطه با نمرات نگرش نسبت به حضرت زهرا(س) باشند، به ترتيب بر اساس بيشترين ميزان ارتباط، بصورت تك تك وارد معادله مي شوند. در اين محاسبات اگر ميزان معناداري يكي از متغيرهاي وارد شده بيشتر از 10/0 باشد اين متغير از معادله خارج مي‌گيرد. بنابراين ملاك ورود ميزان معناداري مساوي يا كمتر از 05/0 و ملاك خروج ميزان معناداري مساوي يا بيشتر از 10/0 مي باشد.

 بر این اساس، نگرش به حضرت، به عنوان متغير مستقل در نظر گرفته شد كه سعي در پيش‌بيني آن بر اساس متغيرهاي عملکرد خانواده، عملکرد نهادهای فرهنگی و صدا و سيما به همراه عوامل فردي به عنوان متغيرهاي مستقل در نظر گرفته شدند.

یافته ها

از مجموع 130 دانش‌آموز، 52% آنان در پايه دوم و 48% در پايه سوم مشغول به تحصيل بودند ميانگين نمره نگرش به حضرت زهرا(س) دركل دانش‌آموزان 9/63 با انحراف استاندارد 1/9 بود. ميانگين نمره نگرش به عملکرد سیما 10 ميانگين نمره نگرش به عملکرد نهادهای فرهنگي 56/15 و میانگین نمره عملکرد خانواده 22 بود. ميانگين سنی دانش‌آموزان 15 /16 سال، ميانگين معدل تحصیلی 15/18 بود. همچنين، ميانگين سن پدران دانش‌آموزان 57/46، ميانگين سن مادر 41، ميانگين تحصيلات پدر 36/5 و تحصيلات مادر 87/4 بود (جدول 2).

 

جدول (2) میانگین و انحراف استاندارد نمرات متغیرهای پژوهش

 

متغیر

تعداد

میانگین

انحراف استاندارد

نگرش

نگرش به حضرت زهرا

130

95/63

1/9

نگرش به سیما

130

00/10

31/3

نگرش به نهادهای فرهنگی

130

56/15

38/3

نگرش به خانواده

130

00/22

0/4

متغیرهای فردی

پایه

130

50/2

49/0

سن

130

15/16

78/0

معدل

130

15/18

1/1

سن پدر

130

57/46

5/5

سن مادر

130

00/41

3/5

تحصیلات پدر

130

36/5

1/2

تحصیلات مادر

130

88/4

1/2

 طبقه اجتماعي و اقتصادي

130

56/5

1/1

نتايج حاصل از ضريب همبستگي پيرسون نشان داد رابطه 195/0- سن پدر، رابطه 206/0- سن مادر و رابطه 17/0- تحصيلات پدر با نگرش به حضرت زهرا(س) از لحاظ آماري معنادار است (05/0P<). بر اين اساس، نتيجه گرفته مي‌شود كه با افزايش سن پدر و مادر و بالا رفتن تحصيلات پدر، نگرش به حضرت زهرا(س) در دانش آموزان دختر پايين‌تر مي‌آيد و در واقع كمتر مثبت مي‌باشد. ساير نتايج نشان داد كه پایه تحصیلی سن، معدل، تحصیات مادر و طبقه اقتصادی و اجتماعی رابطه معناداری با نگرش به حضرت زهرا(س) نداشتند (جدول 3).

جدول (3) ضریب همبستگی نگرش به حضرت زهرا (س) با متغیرهای فردی دانش آموزان

متغیر

تعداد

ضریب هبستگی

معناداری

پایه

130

044/0-

309/0

سن

130

135/0-

063/0

معدل

130

123/0

082/0

سن پدر

130

195/0-

013/0

سن مادر

130

206/0-

009/0

تحصیلات پدر

130

176/0-

022/0

تحصیلات مادر

130

088/0-

160/0

طبقه اجتماعي و اقتصادي

130

165/0

061/0

 از سوي ديگر رابطه 332/0 نگرش به سيما، رابطه 564/0 نگرش به عملکرد نهادهای فرهنگي و رابطه 592/0 با عملكرد خانواده با نگرش به حضرت زهرا(س) هم از لحاظ آماري معنادار است (05/0P<)؛ لذا نتيجه گرفته مي‌شود كه نگرش مثبت به عملکرد سيما، خانواده و نهادهاي فرهنگي با نگرش مثبت به حضرت زهرا(س) همراه است(جدول 4).

جدول (4) ضریب همبستگی نگرش به حضرت زهرا (س) با نگرش به عملکرد نهادهای سه گانه

متغیر

تعداد

ضریب هبستگی

معناداری

نگرش به سیما

130

332/0

000/0

عملکرد  نهادهای فرهنگی

130

564/0

000/0

عملکرد خانواده

130

592/0

000/0

نتايج تحليل رگرسيون گام به گام نشان داد كه از بين متغيرهاي مورد بررسي، در گام اول عامل عملکرد خانواده به معادله رگرسيون اضافه مي‌شود ضريب رگرسيون عملكرد خانواده 592/0 مي‌باشد كه مجذور آن 351/0 مي‌شود و نشانگر آن است كه عامل خانواده 1/35% از نگرش به حضرت زهرا(س) را تبيين مي کند. در گام دوم، عامل عملکرد نهادهای فرهنگی به معادله اضافه شده كه ضريب رگرسيون را به 683/0 افزايش مي‌دهد (05/0P<). مجذور ضريب رگرسيون نشان مي‌دهد كه عامل فرهنگ و خانواده در مجموع 6/46%‌ از نگرش به حضرت زهرا(س) را تبيين مي‌كنند. در واقع دو عامل مذكور به ميزان 6/46% بر نوع نگرش مثبت يا منفي كه دانش‌آموزان دختر به حضرت زهرا(س) دارند، اثرگذار مي‌باشند. سهم خالص مقوله عملکرد نهادهاي فرهنگي 5/11٪ مي‌باشد (جدول 5).

جدول (5) تحلیل رگرسیون گام به گام با هدف تعیین عوامل موثر بر نگرش به حضرت زهرا

گام

متغیر وارد شده به معادله

ضریب رگرسیون

مجذور رگرسیون

خطای استاندارد

سهم خالص

F

درجه آزادي1

درجه آزادي 2

معناداري

1

عملكرد خانواده

592/0

351/0

346/0

1/35%

11/69

1

128

000/0

2

عملكرد خانواده + نهادهاي فرهنگي

683/0

466/0

458/0

5/11%

43/27

1

127

000/0

 معادله رگرسيون جهت پيش‌بيني نگرش به حضرت زهرا(س) به شرح زير مي‌باشد (جدول6):

نهادهاي فرهنگي 01/1+ عملكرد خانواده 98/0+7/26= نگرش به حضرت زهرا(س)

این ضرایب از لحاظ آماری معنادار بوده و بیانگر آن است که بر اساس این مولفه ها می توان نگرش به حضرت زهرا(س) را به طور معناداری پیش بینی نمود(05/0P<).

جدول (6) ضرایب معادله رگرسیون جهت پیش بینی نگرش به حضرت زهرا(س)

متغير

ضرايب استاندارد

ضريب استاندارد بتا

t

معناداري

B

خطاي استاندارد

مقدار ثابت

7/26

61/3

-

39/7

000/0

عملكرد خانواده

98/0

16/0

43/0

93/5

000/0

عملكرد نهادهاي فرهنگي

01/1

19/0

38/0

24/5

000/0

 بحث در نتایج

نتایج نهایی این پژوهش نشان داد که از بین متغیرهای فردی مورد بررسی، سن پدر و مادر به همراه تحصیلات پدر رابطه منفی معنادار با نگرش به حضرت زهرا(س) دارا می باشند به گونه ای که با بالا رفتن سن پدر و همچنین سن مادر نگرش به حضرت زهرا(س) منفی تر می شود. علاوه بر این، با بالاتر رفتن میزان تحصیلات پدر هم باز شاهد پایین تر آمدن و به عبارت دیگر منفی تر شدن نگرش دانش آموزان به حضرت زهرا(س) می باشیم.

با توجه به فقدان مطالعه مشابه، امکان مقایسه نتایج حاصل از این مطالعه با مطالعات قبلی وجود ندارد و لذا صرفا به تبیین نتایج حاصله در ابعاد مختلف پرداخته می شود.

این نتایج بیان گر آن است که نگرش نوجوانان دختر نسبت به حضرت زهرا(س) در درجه اول
می تواند همگام با سن والدین تغییر کند؛ به گونه ای که بالا رفتن سن والدین نگرش منفی تر به حضرت زهرا را به همراه دارد. شاید علت این امر آن باشد که خانواده ها و به ویژه والدین هر چه سنشان بیشتر می شود، توجه کمتری به تربیت دینی فرزندان خود و به ویژه فرزندان دختر خود
می کنند.

از سوی دیگر، هر چه والدین بیشتر درگیر مسائل و استرس های زندگی روزمره می شوند، توجه عملی آنان به سیره عملی ائمه معصومین و به ویژه حضرت زهرا کمتر می شود؛ چراکه انان خود نیز به صورت مطلوب سیره فاطمی(س) را نهادینه نکرده اند. از سوی دیگر، منفی شدن نگرش به حضرت زهرا(س) به تبع بالا رفتن سن والدین می تواند از این مهم نیز ناشی شود که هرچه نوجوان سنش بیشتر می شود، تحصیلات او و بعضا بینش وی نیز نسبت به حضرت زهرا(س) بالاتر می رود و موازات آن، انتظارش از رفتارهای مبنی بر سیره فاطمی(س) از والدین هم بالا می رود ولی منش و رفتار مبتنی بر منش حضرت زهرا(س) در والدین لزوما بیشتر و بهتر نمی شود و این امر به صورت رابطه معکوس سن والدین و نگرش به حضرت زهرا(س) بروز می کند.

سایر نتایج این مطالعه نشان داد که عملکرد خانواده 1/35٪ از نگرش به حضرت زهرا(س) را تبیین می کند ؛ یعنی نوع نگرش مثبت یا منفی که نوجوانان دختر نسبت به حضرت زهرا(س) دارند، 1/35٪ آن ناشی از خانواده و کارکرد آن می باشد.

به نظر می رسد که درونی شدن رفتار و سیره فاطمی(س) در اعضای خانواده و به ویژه والدین و به طور خاص رفتار مادر و بروز آن در رفتار و گفتار ایشان، بیشترین تأثیر را بر نوع نگرش فرزندان دختر دارد. وقتی که فرزند الگوگیری والدین را در رفتارشان از حضرت زهرا(س) ببیند  بدیهی است که این الگو برای وی نیز درونی شده و در رفتارش تبلور می یابد.

بر این اساس وقتی که والدین حضرت زهرا(س) را به عنوان یک الگو پذیرفته باشند و آن را در عمل خویش نشان دهند، فرزندان آن خانواده نیز این الگو را مورد پذیرش قرار می دهند چراکه آنان مشاهده می کگنند که الگوی عینی آنان –که پدر و مادر می باشند- بر اساس یک الگوی واقعی اما آرمانی ناملموس عمل می کنند. بدیهی است که در خانواده ای که باورهای دینی سست و باور به نقش ائم در زندگی عملی به هر دلیلی سست باشد، این الگو گیری کمتر مشاهده می شود.

اما سایر نتایج این مطالعه نشان داد که عملکرد نهادهای فرهنگی هم 5/11٪ از نگرش به حضرت زهرا(س) را تبیین می کند. این بدان معناست که پس از خانواده نهادهای فرهنگ ساز از جمله مسئولیتی که آموزش و پرورش  وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی، نهاد روحانیت، مساجد حوزه های فرهنگی نهادهای نظامی و بسیج دارا هستند، بیشترین سهم را در نهادینه سازی سیره عملی ائمه معصومین و به ویژه حضرت زهرا(س) دارا می باشند. این رسالت خطیر هم به صورت اهتمام آنان بر پاسداشت یاد و نام آنان و هم به صورت ترویج عملی، عینی، ساده و به روز شده تعالیم ائمه معصومین و خصوصا حضرت زهرا(س) در برنامه های آموزشی می باشد.

البته نباید از این مهم نیز غافل شد که جوان و نوجوان امروز رفتار بزرگترهای خود را بیش از گفتار آنان به عنوان ملاک عمل می شناسد؛ اگر در رفتار و اعمال مدیران، معلمان و مسئولان داعیه دار حکومت اسلامی رفتارهای ائمه معصومین و سیره حضرت زهرا(س) را مشاهده کند، وی نیز خیلی راحت پذیرای تعالیم انسان ساز ایشان خواهد شد. منوط به آنکه صداقت، آزادگی، ایمان، مردم گرایی، وفاداری و باخدا بودن را در رفتار و نه فقط گفتار اطرافیان و مسئولان پیرامون خود ملاحظه کند.

با توجه به نتایج مطالعه حاضر، به نظر می رسد که سرمایه گذاری بیش از پیش بر خانواده ها و به ویژه والدین و عینی سازی سیره فاطمی(س) برای ایشان می تواند اصلی ترین مسیر برای ترویج بیش از پیش و عملگرای سیره حضرت زهرا(س) باشد. علاوه بر آن، ترویج بیش از پیش رفتار فاطمی در بین کارگزاران فرهنگی هم راهکار دیگری در جهت بسط سیره ائمه معصومین و حضرت زهرا سلام الله علیها می باشد.

علاوه بر این، به نظر می رسد می طلبد که مطالعات بعدی به بررسی این مقوله پرداخته شود که چرا عملکرد صدا و سیما علیرغم برنامه های ترویجی فراوان و صرف هزینه های گزاف جهت نشر سیرت ائمه معصومین، تاثیر قابل توجهی بر نگرش نسبت به ائمه معصومین و به طور خاص حضرت زهرا(س) تاثیری نداشته است.

فهرست منابع

-  افروز، غلامعلی(1371) نگرشی بر مبانی روانشناختی ارزشهای مذهبی به مثابه اصلی ترین عوامل بهداشت روانی و شکوفایی شخصیتمجله روان‌شناسی و علوم تربیتی شماره 52: 8-1

- کارلسون و دیگران (1378)، خانواده درمانی، ترجمه عفت نوابی نژاد. تهران: انتشارات انجمن اولیاء و مربیان.

-  کازنو، ژان، (1384)، جامعه شناسی وسایل ارتباط جمعی، ترجمه: باقر ساروخانی، تهران: انتشارات اطلاعات.

- گیدنز، آنتونی، (1384)، پیامدهای مدرنیت، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: نشر مرکز.

- وایت، رابرت و فیوناهینز (1383)، جرم و جرم شناسی، ترجمه علی سلیمی، مؤسسه پژوهشی حوزه و دانشگاه.

-  -- (1381). تربیت دینی در فرزندان، مجله یاس  پیش شماره دهم

- Rock, paul, (1996). Deviance. In Kuper, Adam & Jessica Kuper (eds). The social Science encyclopedia (2nd ed). New York. Rutledge.

-Gerbner, George. (1994). grouping up with television: the cultivation perspective. International Journal. Media effects in theory and research.

-Stark. R. (1996). Religion, deviance and Social Control. New York. Routledge



à  کارشناس ارشد روان شناسی- مشاور آموزش و پرورش شاهین شهر      

àà  دکترای روان شناسی- استادیار گروه روان شناسی -دانشگاه اصفهان

[1] - Step wise regression

نظر خود را اضافه کنید.

0
شرایط و قوانین.
  • هیچ نظری یافت نشد

مجوز استفاده از قالب مذهبی یاسین براي اين دامنه داده نشده , برای دریافت مجوز قالب بر روی لینک ، ( درخواست مجوز ) کلیک کنید