امروز شنبه, 30 تیر 1397 - Sat 07 21 2018

https://telegram.me/emamemobin

منو

تفسیر و علوم قرآنی

فعالیتهای اجتماعی حضرت زهرا (سلام الله علیها)

  • نوشته شده توسط modir
  • دسته: عفاف و حجاب
  • بازدید: 1528

بهجت نجفیان

چکیده

شركت زنان در مسئوليت‌هاي عمومي، نه تنها از نظر اسلام ممنوع نمي‌باشد بلكه در بسياري از موارد واجب و لازم هم بوده و تكليفي الهي به حساب مي‌آيد دختر پيامبر براي كسب رضاي خدا و در راستاي تقويت فعالیتهای اجتماعی، همواره رضايت‌مندانه و خالصانه از دستورهاي مولاي خويش اطاعت مي‌كرد حضرت فاطمه زهرا (عليهاالسلام) كه خودش بر نقش مهم مردم در برپايي و تداوم حكومت واقف بود ضمن اين كه خود به تكليف و فعالیت خود عمل مي‌كرد، در عمل به پيروان خويش درس را مي‌آموخت و پس از آن با گفتار، مردم را به حمايت از امام حق فرا مي‌خواند. حضرت فاطمه زهرا مواضع اجتماعي و سياسي بنيادي و مهمي را اتخاذ فرمود كه اين مواضع كاملاً جدي و ايجابي بود،اگر از حضرت فاطمه زهرا(س) نقل شده كه فضيلت زن مسلمان اين است كه نه او مرد نامحرم را ببيند و نه مرد نامحرم او را ببيند هرگز به معناي انزوا و گوشه‌نشيني زن مسلمان نيست بلكه منظور اين است كه زن در فعاليت‌هاي اجتماعي بايد آن چنان مقررات اسلامي را رعايت كند كه موجب نگاه حرام نامحرمان نشود و خود نيز از نگاه حرام به نامحرم بدور باشد، يا به آن معناست كه در مديريت امور بانوان، خود زنان بايد آن را عهده‌دار باشند تا نيازي به تماس با مرد نامحرم نباشد.بنابراين يك زن مسلمان با تأسي به سخن و سيره حضرت فاطمه زهرا (سلام‌ا... عليها) بايد در صحنه‌هاي اجتماعي و سياسي براي دفاع از حريم حق و حقيقت شركت كندحضرت زهرا در همه زمینه ها،حتی در شهادت خودبرای همه ی زنان و مردان مسلمان الگو می باشد. این مقاله درصدد است فعالیتهای اجتماعی یگانه بانوی عالم بررسی نماید.

مقدمه

حضرت فاطمه زهرا مواضع اجتماعي و سياسي بنيادي و مهمي را اتخاذ فرمود كه اين مواضع كاملاً جدي و ايجابي بود، نه سلبي و بي‌طرفانه.حضرت فاطمه زهرا (عليهاالسلام) در زمان پدر بزرگوارش نيز چنين بود. آن حضرت پيش از آنكه خود را دختر پيامبراكرم (صلي‌الله‌عليه و اله) بداند بنده خدا و پيرو پيامبر و مطيع ولي امر مي‌دانست. از اين رو دستورهايي كه براي مسلمانان نازل مي‌شد، كاملاً آنها را اجرا مي‌كرد و خود را استثنا نمي‌نمود. آن بزرگوار اطاعت از پيامبر اسلام را به عنوان اين كه او رسول خداست و اميرمومنان را به عنوان اين كه بر او ولايت دارد واجب مي‌دانست.چنان كه مي‌دانيم ولايت مداري حضرت فاطمه زهرا(س) و دفاع از حضرت علي(ع) به عنوان امري شخصي فردي نبود بلكه در واقع مسأله امت و اصل اسلام بود و به همين دليل، حركت فاطمه زهرا(س) در اين رابطه حركتي در راستاي حمايت از امت اسلامي و رسالت مكتبي به شمار مي‌آيد..در هر صورت ديدگاه حضرت زهرا هيچ‌گاه انزواي زن مسلمان و خانه‌نشيني او نيست. چگونه ممكن است حضرت فاطمه زهرا كه الگو و اسوه براي همه مسلمانان است خود در صحنه‌هاي اجتماعي، فرهنگي شركت كند آن‌گاه زنان ديگر را از انجام اين فعاليت‌هاي منع نموده و بفرمايد فضيلت زن آن است كه او نامحرم را نبيند و نامحرم هم او را نبيند! اين سخن اگر به معناي انزواي زن مسلمان باشد هم با آيات و روايات و هم با سيره حضرت فاطمه زهرا منافات دارد موضع آن حضرت درباره فدك نيز صرفاً يك مسأله مالي و دنياي نبود بلكه موضعي به عنوان احياي حق و حقيقت تلقي مي‌شود. ساير حكومت‌ها و مواضع حضرت فاطمه زهرا (عليهااسلام) نيز همه از همين منظر قابل ادراك است. بلكه اساساً بايد اذعان داشت كه تمامي حركات و سكنات، گفتار و كردار، فرياد و سكوت، گريه و ناله اعتراض و انتقاد، موافقت و مخالفت، دعا و نفرين و موضعگيري‌هاي آن حضرت، برخاسته از متن اسلام و حمايت از دين خدا و امت اسلامي بود.

 متن

فاطمه زهرا همانگونه كه در ابعاد مختلف علمی، عبادی، پرورشی و سایر فضایل انسانی و سجایای اخلاقی پیشگام بود، در مسائل سیاسی و در صحنه جنگ نیز یك انسان ممتاز و فعال به شمار می آمد! در اینجا به مواردی از حضور حضرت زهرا در فعالیتهای اجتماعی آن حضرت اشاره می نماییم زنان مدینه خدمت آن حضرت می رسیدند و پرسشهای شرعی خود را از محضرش می پرسیدند و ایشان نیز با صبر و حوصله به پاسخ آنها می پرداخت؛ چنانکه حضرت امام حسن عسکری علیه السلام می فرماید:زنی به حضور فاطمه علیهاالسلام رسید و عرض کرد، من مادری ناتوان دارم که نسبت به مسائل و احکام نمازش دچار شبهه و اشتباهی شده است، مرا نزد شما فرستاده تا آنرا بپرسم. حضرت به پرسش او پاسخ گفت. وی مسئله ای دیگر پرسید و حضرت پاسخ گفت. پرسش سومی مطرح کرد و همین طور تا ده پرسش را مطرح کرد و حضرت نیز پاسخ گفتند. آن زن از اینکه پرسشهایش زیاد شد خجالت کشید و عرض کرد ای دختر پیامبر! شما را زحمت ندهم. حضرت فرمودند: هر وقت خواستی بیا و هر چه می خواهی بپرس... بنابراین حيات نوراني حضرت زهرا(س) داراي شاخصه‌هاي مهمي است حضور در اجتماع و همراهي با رسول اكرم(ص) نكته‌اي است كه از آغاز زندگي ايشان وجود داشته است دختر رسول خدا مشقات و سختي‌هاي فراواني را براي پا گرفتن دين اسلام متحمل شدند. اين نقش اجتماعي بعد از فوت خديجه(س) همسر پيامبر اسلام و ابوطالب عموي ايشان با شدت و قوت بيشتري دنبال شد. رشد اين جنبه از شخصيت حضرت به نگاه اسلام و پيامبر اكرم(ص) بستگي مستقيم دارد. درآن زمان اعراب جاهليت، زنان را فقط وسيله‌اي براي نيازهاي خود مي‌پنداشتند. اين نگاه غيرانساني كه آثار زيان‌باري براي تحكيم بنيان خانواده به بار مي‌آورد، از همان ابتدا به صورت عملي از طرف پيامبر نهي شد. نگاه انساني به شخصيت زن سبب پرورش ويژگي‌ اعتماد به نفس اجتماعي ورشد درجات معنوي اجتماعي درحضرت زهرا(س) شدبه عنوان مثال حضرت زهرا (س)در جنگ احد به احوال آسيب‌ديد‌گان رسيدگي مي‌كردند و همواره در همه لحظه‌ها يارو ياور پدر خود بوده‌ا‌ند. حضرت زهرا(س) نمونه زناني است كه بين وظايف خانوادگي و حضور در عرصه‌هاي اجتماعي به خوبي توازن برقرار كردند. توجه به مسائل سياسي و اجتماعي با فوت نبي اكرم به مرحله تازه‌اي وارد شد. ايشان با ديدن و در نظر گرفتن انحرافاتي كه بعد از فوت پيامبر(ص) دامنگير جامعه مسلمانان شد، حضور در اجتماع و افشاگري انحرافات را مصرانه پيگيري مي‌كردند. ستم‌ها، حق‌كشي‌ها و دور شدن از سيره پيامبر نكاتي بود كه حضرت زهرا(س) همواره به آن توجه مي‌كردند.كمك به محرومان، نهراسيدن از مشكلات و آگاهي از مسائل اجتماعی و تحليل آنها چيزي است كه در زمان خود امري خاص و بديع به نظر مي‌‌رسد.یکی ازخصلت های حضرت زهراانجام صله ارحام بود و به ديدار خويشاوندان مى‏شتافت و با آنان نشست و برخاست داشت و حتى پس از مرگ فراموششان نمى‏كرد و ضمن حضور مستمر بر مزارشان براى آنان از خدا طلب آمرزش مى‏نمود و با دعا و قرائت قرآن، از فداكاري‌ها و مجاهدت‌هاى آنان در راه اسلام تقدير و تكريم مى‏كرد. بر پايه حديثى، كه از امام صادق(ع) نقل شده است، آن حضرت هفته‏اى دو بار، روزهاى دوشنبه و پنجشنبه به زيارت شهداى احد، به ويژه حمزه سيدالشهداء مى‏رفت و به همراهان، محل استقرار پيامبر(ص) و نيروهاى اسلام در جنگ، همچنين اردوگاه مشركان را نشان مى‏داد. بخشش‌ها و انفاق‌هاى حضرت زهرا (س) تلاش‌هاى ايثارگرانه وى در رفع نيازهاى جامعه اسلامى و كسانى كه به آن حضرت رجوع مى‏كردند از ديگر فعاليت‌هاي اجتماعي آن حضرت است. ويژگي مهم بانوي نمونه اسلام توجه ايشان به مقوله تربيت كودك است. اين موضوع درسيره حضرت زهرا(س) بسيار مورد توجه قرار گرفته است. عده‌اي تصور مي‌كنند كه نگاه احترام آميز به كودك و آموزش همراه با پرورش چيزي است كه در اعصار نوين آمده است.در اینکه حضرت زهرا علیهاالسلام در بین جامعه آن روز مورد مراجعه مردم بود و در امور مختلف اجتماعی نقش داشت، شکی نیست. چنانکه علامه سید جعفر مرتضی عاملی می نویسد: «تاکیدهای مکرر و مداوم پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در گفتار و رفتار، به علاوه مقام وموقعیت حضرت زهرا علیهاالسلام سبب شد تا ایشان مورد مراجعه مردم باشند و از درجه و موقعیت خاصی برخوردار گردند. چنانکه منزل ایشان پایگاه و پناهگاهی برای کسان زیادی بود که به آنجا رفت و آمد می کردند. علاوه بر زنان همسایه، دیگر بانوان مدینه نیز به آن حضرت مراجعه کرده و به منزلش رفت و آمد داشتند.» امام حسن عسکری علیه السلام می فرماید:دو زن که در یکی از مباحث دینی با هم اختلاف داشتند، خدمت حضرت زهرا علیهاالسلام آمدند. بحث آن دو به نزاع و دعوا کشید، یکی از آن دو با ایمان بود و دیگری معاند و مخالف با اسلام. حضرت به زن مسلمان در گفتن دلایل و ادله خود کمک کرد تا بتواند مطالب حق خود را ثابت کند. او که توانست حرف خود را اثبات کند، از این جهت خیلی خوشحال شد. حضرت زهرا علیهاالسلام فرمودند: « خشنودی فرشتگان از پیروزی تو بر او بیش از خشنودی تو می باشد، چنانکه غمگین شدن شیطان و پیروانش بیش از ناراحتی و حزن آن زن می باشد.» حضرت زهرا(س) درجامعه ای متولد می شود كه فاقد هر یك از عوامل مهم برای شكل گیری یك نظام ارزشمند در تعیین ارزشهای اجتماعی است از رسالتهایی که آن حضرت در اجتماع آن روز خود را عهده دار آن می دانست، بیان معارف الهی بود؛ هر چند حوادث بعد از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و کوتاهی عمر آن حضرت، جامعه را از کسب فیض بیشتر محروم ساخت.ابن مسعود از بزرگان اصحاب پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می گوید:مردی به نزد حضرت فاطمه علیهاالسلام آمد و عرض کرد: آیا رسول خدا صلی الله علیه و آله چیزی نزد شما گذاشته است که من نیز از آن بهره مند شوم؟ آن حضرت به خدمتکار منزل فرمود که برود آن دستمال ابریشمی را بیاورد. او هر چه به دنبال آن گشت آن را پیدا نکرد، حضرت زهرا علیهاالسلام فرمودند: حتما آن را پیدا کن؛ زیرا به اندازه حسن و حسین علیهماالسلام برایم ارزش دارد. خدمتکار پس از جستجو آن را پیدا کرد، در آن صحیفه و نوشته ای بود که بر آن چنین نوشته شده بود مورد دیگر با کمال شجاعت و صلابت نزد مشرکان می آمد و رگبار سرزنشش را بر ابوجهل و پیروانش فرومی ریخت، و بر آن ستمگران نفرین می کرد. حضرت زهرا(س) پس از هجرت از مکّه به مدینه نیز تلاش‏هایی این چنین در حمایت از اسلام و سپاه اسلام می‏نمود، و در عرصه‏های مختلف حضور و نظارت داشت.حضور حضرت زهرا(س) در پشت جبهه، و حتّی گاهی سرکشی به رزمندگان اسلام و غذا رسانی به آنها در صف اول جبهه نیز در روایات و تاریخ نقل شده است، چنان که این موضوع در جنگ خندق و فتح مکّه، رخ داده است. در ماجرای «مباهله» که یک حادثه بسیار مهم سیاسی و اجتماعی و عقیدتی بود و در سال دهم هجرت بین پیامبر(ص) و هیأت بلندپایه مسیحیان نماینده «نجران» رخ داد، هزاران نفر از مهاجر و انصار در صحرای مدینه اجتماع کرده بودند تا از نزدیک نظاره‏گر صحنه باشند، ناگاه دیدند پیامبر(ص) با فاطمه(س) و علی(ع) و حسن و حسین(ع) برای مباهله به سوی صحرا می‏آیند... پیامبر(ص) مطابق آیه 61 آل عمران (آیه مباهله) فاطمه(س) را همراه خود، در چنین همایش دینی، شرکت داد. بنابراین، حجاب زنان هرگز مانع آنها برای شرکت در اجتماعات دینی نخواهد شد.روز دیگری فاطمه(س) گروهی از مشرکان را در کنار کعبه دید که جلسه محرمانه‏ای دارند. دریافت که در اندیشه توطئه بر ضد پیامبر(ص) هستند، هشیارانه با شتاب به حضور پیامبر(ص) آمد و توطئه آنها را به پدر بزرگوارش خبر داد. حضرت زهرا (س) براى ايفاى مسئوليت‌هاى اجتماعى با شخصيت‌هايى از ياران رسول خدا(ص) همچون سلمان، مقداد، ابوذر، بلال، عمار و جابربن عبداللَّه انصارى در ارتباط بوده و آنان در جلساتي به حضور آن حضرت رسيده و حوزه درسى تشكيل مى‏داند و ايشان سخنان آموزنده و اطلاعات و رازهاى غيبى و دعاهاى مخصوص به آنان مى‏آموخت حضور اجتماعی فاطمه زهرا علیهاالسلام نشان داد که یک زن با آگاهی و اتخاذ شیوه های سیاسی مدبّرانه می تواند در صحنه های گوناگون جامعه به مبارزه بپردازد. این حضور نه تنها تفکر «عدم حضور زن در اجتماع» را نفی می کند، بلکه انحصار حضور مردان در عرصه هایاجتماعی را به نقد می کشاند و بر آن مهر باطل می زند. همراهي حضرت زهرا(س) با زنان ديگر در غزوه احد كه به پرستاري و امدادرساني از مجروحان به ويژه پدر و همسر بزرگوارشان مي پرداختند و يا حضور ايشان در جنگ خندق و ساخت مسجدي به نام اين حضرت در منطقه جنگي نشان از حضور فعال اين بانوی بزرك در عرصه هاي اسلامي است.در عرصه اجتماعي يكي از دغدغه هاي حضرت فاطمه (س) رفع نيازها و معظلات جامعه عصر خويش بوده كه در اكثر اوقات پيامبر اكرم (ص) مستمندان را روانه خانه ايشان مي كردند تا دست گيري و رفع حاجت شوند راضیه مرضیه علیهاالسلام با زندگی و مبارزه خود، در عرصه های گوناگون اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، عبادی، خانه داری، همسرداری، تربیت فرزند و بخصوص در صحنه های گوناگون اجتماعی، نشان داد که یک زن می تواند با حفظ حریم عفّت و ارزش های انسانی، در تمامی عرصه های جامعه حضور داشته است. زنان مسلمان باید سیرت فاطمه زهرا(س) دخت گرامى رسول خدا(ص) را دستورالعمل و سرمشق خود سازند، به حجاب و عفاف گرایند و از خودنمایى و بى‌بند و بارى زنان غربى احتراز جویند، زیرا زهرا (س) به عنوان دختر و همسر ایده آل و مادر نمونه شایسته هرگونه تقدیر و تحسین است. نتیجه در زمینه الگوپذیری ما از زهرای اطهر آنچه مهمتر از همه به نظر می رسد، درس فداکاری است كه رزمندگان و شهدای ما چه زن و مرد، از آن بانوی بی همتا آموخته اند و یك بعد وسیع آن، تأثیری است كه حضرت زهرا بر بانوان ما داشته است. زنان ما با وجود همه محدودیت ها و مشكلات خود، در صحنه های با حفظ حجاب و تقوی حضور یافته اند. آنجا كه ایجاب می كرد امدادرسانی می كردند حتی در مواقع خطر سختی ها را با جان و دل خریدند و آنجا كه ایجاب می كرد، جان خود را نهایت اخلاص در راه ایمان و عقیده، فدا كردند. آفریدن چنین حماسه هایی، تأسی به نمونه و اسوه ای كامل را می طلبد كه هم بر مردان تأثیر گذارده است و هم بر بانوان و آن الگو، كسی جز فاطمه زهرا نمی باشد. حضور در اجتماع و همراهي با رسول اكرم(ص) نكته‌اي است كه از آغاز زندگي ايشان وجود داشته است. حضرت زهرا (س) نه تنها الگوی سنت شكنی است بكله بنیانگذار تغیر دهنده محور ارزشهای اجتماعی برای زنان نیز می باشد. آنگونه كه از آیات و روایات استفاده می شود حركت و موضع گیری معصومین و اهل بیت (ع) حركتی تكامل بخش و جاری در زمانها و مكانهاست و مختص به عصر و زمان خاصی نیست . بنا بر این مي‌توان دريافت كه ما به ابعاد شخصيت حضرت زهرا(س) در سال‌هاي اخير توجه چنداني نكرده‌ايم. به همين سبب مي‌توان گفت بسياري از ابعاد شخصيتي حضرت زهرا(س) كه در عرصه‌هاي مختلف بروز و ظهور داشته است، به علت اين عدم توجه غافل مانده است. برخي جريان‌هاي فكري فقط به بعد زندگي شخصي حضرت زهرا(س) توجه كرده‌ و از توجه به شاخصه‌هاي مهم زندگي حضرت باز مانده‌اند. حيات نوراني حضرت زهرا(س) داراي شاخصه‌هاي مهمي است از آنجا كه لازمه تكامل انسان ارتقاء جهت گیری هماهنگ با شرایط اجتماعی و تاریخی است لذا نقش حركت معصومین و اهل بیت (ع) در تغییر محور ارزشهای اجتماعی و تكامل آن تعیین كننده جوامع مسلمان است.

منابع

تحلیل سیره فاطمه زهرا، بابازاده،

درآمدي بر سيره فاطمي، علي رفيعي

شرح نهج‌البلاغه، ابن ابي‌الحديد،

بحار الانوار، علامه مجلسي

نظر خود را اضافه کنید.

0
شرایط و قوانین.
  • هیچ نظری یافت نشد

مجوز استفاده از قالب مذهبی یاسین براي اين دامنه داده نشده , برای دریافت مجوز قالب بر روی لینک ، ( درخواست مجوز ) کلیک کنید