امروز جمعه, 29 دی 1396 - Sat 01 20 2018

https://telegram.me/emamemobin

منو

تفسیر و علوم قرآنی

كاوش اسلوب و مباني محوريّت امامت در سيره بنت نبي(س)

دكتر حسين حاجي عليلو

ﭼﻜﻴﺪه

رﻓﺘﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ حضرت ﺻﺪﯾﻘﮥ ﻃﺎﻫﺮه(س) در ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﻧﺤﻮة ﺑﺮﺧﻮرد اﯾﺸﺎن در ﻣﻮﻗﻌﯿﺖهاي ﻣﺨﺘﻠﻒ، راﻫﻨﻤﺎﯾﯽ ﻣﻔﯿﺪ در ﺣﻮزة بصيرت ميباشد. در اين جستار كه به روش اﺳﻨﺎدي اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ، ﺳﻌﯽ ﺑﺮ آن ﺑﻮده تا ﺳﯿﺮة فاطمه(س) به ﻋﻨﻮان ﯾﮏ اﻟﮕﻮ در زﻣﯿﻨﮥ بصيرت، از ﯾﻌﻨﯽ قرآن و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺣﺪﯾﺜﯽ اﺳﺘﺨﺮاج ﮔﺮدد. ﻣﺴﺌﻠﮥ اﺻﻠﯽ ﻣﻘﺎﻟﻪ اين است كه حضرت فاطمه(س) از ﭼﻪ روﺷﯽ براي بصيرتﺳﺎزي و ﺗﺒﯿﯿﻦ ﺟﺎﯾﮕﺎه ولايت در ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﻓﺮﻣﻮده است.

كليد واژه: حضرت زهرا (س)، بصيرت، ولايت، قرآن، حدبث.

ﻣﻘﺪﻣﻪ

            ﻧﮕﺎه ﻣﺎ به پيامبر(ص)، ائمه(ع) و حضرت‌زهرا(س) بيشتر جنبةﻋﺎﻃﻔﯽ و ﻣﻌﻨﻮي دارد. بيشتر به ﻣﺼﺎﺋﺐ آنان ﻧﮕﺎه كرده‌اﯾﻢ واﺷﮏ رﯾﺨﺘﻪ‌اﯾﻢ و ﮐﻤﺘﺮ به ﺟﺎﯾﮕﺎه آنها ﻧﮕﺮﯾﺴﺘﻪ‌اﯾﻢ. ﺳﺨﻨﺎنشان را به ﻋﻨﻮان ﻣﺘﺨﺼﺼﺎﻧﯽ ﺑﯽﻧﻈﯿﺮ، ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻧﮑﺮده‌اﯾﻢ. ﺟﺎﯾﮕﺎه اﺻﻠﯽ اﻣﺎﻣﺖ‌و رﻫﺒﺮي ائمه(س)در ﻣﯿﺎن ﺟﺎﯾﮕﺎه ﻣﻌﻨﻮي آنان ﻧﺎدﯾﺪه ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه‌است. اﯾﺸﺎن داراي ﺟﻨﺒﻪ‌هاي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺷﺨﺼﯿّﺘﯽ، ﻣﺪﯾﺮﯾّﺘﯽ، وﻻﯾﯽ، سياسي و... ﻫﺴﺘﻨﺪ.

            شخصيّت ﺑﯽ‌ﻧﻈﯿﺮ سياسي حضرت فاطمه زهرا(س) ﺑﺨﺸﯽ از ﺗﺮبيت اﻻﻫﯽ اﯾﺸﺎن مي‌باشد كه از ﮐﻮدﮐﯽ با ﯾﺎري ﻧﻤﻮدن رسول خدا(ص) در وﺟﻮدشان ﺷﮑﻮﻓﺎ مي‌ﮔﺮدد. ﻗﻠﮥ ﻣﺒﺎرزات سياسي حضرت در دﻓﺎع از حريم ولايت ﺗﺒﻠﻮر ميﯾﺎﺑﺪ. آن وﻻﯾﺘﯽ كه حضرت ﺣﺎﺿﺮ ميﺷﻮد ﺗﻤﺎم داراﯾﯽ ﺧﻮد را براي ﭘﺎﺑﺮﺟﺎﻣﺎﻧﺪن اين ﻋﻨﺼﺮ اﺳﺎﺳﯽ ﻓﺪا ﮐﻨﺪ. تجلّي حضرت فاطمه(س) در ولايتﻣﺪاري ﻫﻢ ﭼﻮن ﻧﻮري است، كه راه را براي ﻫﻤﮕﺎن تا اﺑﺪ آﺷﮑﺎر و وﻇﯿﻔﮥ ﻣﺎ را به ﻋﻨﻮان ﺷﯿﻌﻪ و ﭘﯿﺮوان راه اهل بيت (س) روﺷﻦ ﻧﻤﻮده است.

            فاطمه زﻫﺮا(س) ﺷﻬﯿﺪة راه ولايت و اﻣﺎﻣﺖ، با ﻓﺪاﺳﺎزي ﺧﻮﯾﺶ به ﻫﻤﮕﺎن آﻣﻮﺧﺖ كه امام ﺑﺮ

ﺣﻖ، ﭼﻮﻧﺎن ﮐﻌﺒﻪ است؛ ﮐﻌﺒﻪ‌اي كه مردم باﯾﺴﺘﯽ ﺑﺮ ﮔﺮدش ﻃﻮاف‌ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ؛ ﻧﻪ او ﺑﺮ ﮔﺮد مردم: «ﻣﺜﻞ اﻻﻣﺎم ﻣﺜﻞ اﻟﮑﻌﺒﻪ اذ ﺗﺆﺗﯽ و ﻻ ﺗﺄﺗﯽ». (ﻣﺠﻠﺴﯽ،1403: 36/353) فاطمه، اﺳﺘﻤﺮار اﺳﻮة ﺣﺴﻨﻪ است و اين است رﻣﺰ و راز آن كه ﺳﯿﺮة فاطمه براي ﻫﻤﮥ اﻣﺎﻣﺎن از ﻧﺴﻞ او، اﺳﻮه، ﺣﺠﺖ و اﻟﮕﻮ ميﮔﺮدد: «ﻧﺤﻦ ﺣﺠﻪ اﷲ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻠﻖ و فاطمه ﺣﺠﮥ ﻋﻠﯿﻨﺎ». (اﻟﻤﺴﻌﻮدي،1420: 17)، ﯾﻌﻨﯽ: ﻣﺎ(اﻣﺎﻣﺎن ﻣﻌﺼﻮم) ﺣﺠﺖ خداوﻧﺪ ﺑﺮ ﻣﺮدﻣﺎن ﻫﺴﺘﯿﻢ و فاطمه، ﺣﺠﺖ (خداوﻧﺪ) ﺑﺮ ما.

            اﺳﻮهﮔﺮي ﺳﯿﺮة فاطمه(س) ﭼﻨﺎن در اوج ﯾﮕﺎﻧﮕﯽ است كه ﻣﻮﻻي ﻋﺪلﮔﺴﺘﺮ ﻣﺎ كه ﺟﻬﺎﻧﯽ ﭼﺸﻢ اﻧﺘﻈﺎر اوﺳﺖ تا ﻇﻬﻮر ﻧﻤﺎﯾﺪ و اﻟﮕﻮي ﻫﻤﮕﺎن در ﺗﻤﺎم اﺑﻌﺎد وﺟﻮدي اﻧﺴﺎن ﮔﺮدد  فاطمه(ع) را اﺳﻮة ﻧﯿﮑﻮي زﻧﺪﮔﺎﻧﯽ ﺧﻮﯾﺶ ﻣﻌﺮﻓﯽ ميﻓﺮﻣﺎﯾﺪ: «و ﻓﯽ اﺑﻨﮥ رسول اﷲ ﻟﯽ اﺳﻮة ﺣﺴﻨﮥ»(ﻣﺠﻠﺴﯽ، 1403: 53/180) ﻫﻤﺎﻧﺎ در دﺧﺘﺮ رسول خدا براي ﻣﻦ، اﻟﮕﻮﯾﯽ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪ وﺟﻮد دارد.

            فاطمه رﮐﻦ اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ(ع)

            در زﻧﺪﮔﺎﻧﯽ امام ﻋﻠﯽ(ع) دو رﮐﻦ اﺳﺎﺳﯽ وﺟﻮد داﺷﺘﻨﺪ كه ﻫﺮ ﮐﺪام ﻧﻘﺶ ﺑﺴﺰاﯾﯽ در دوران ﺣﯿﺎت حضرت اﯾﻔﺎ ميﮐﺮدﻧﺪ و به ﻋﻨﻮان ﺣﺎﻣﯿﺎن واﻗﻌﯽ، اﯾﺸﺎن را ﯾﺎري مي‌دادﻧﺪ. ﯾﮑﯽ از ﻧﺎﺣﯿﮥ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻋﻠﯽ(ع) در اﺟﺘﻤﺎع به ﻋﻨﻮان وﻟﯽ وامام و دﯾﮕﺮي در مقام ﺣﻤﺎﯾﺖ و دﻓﺎع از ولايت حضرت‌اش. ﻗﺎل اﻟﺼﺎدق(ع):  ﻗﺎل ﺟﺎﺑﺮﺑﻦﻋﺒﺪاﻟﻠﱠﻪ: ﺳﻤﻌﺖ رسول اﻟﻠﱠﻪ(ص)ﯾﻘﻮل ﻟﻌﻠﯽﺑﻦاﺑﯽﻃﺎﻟﺐ(ع) ﻗﺒﻞ ﻣﻮﺗﻪ ﺑﺜﻼث: «ﺳﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ اباﻟﺮﯾﺤﺎﻧﺘﯿﻦ. اوﺻﯿﮏ ﺑﺮﯾﺤﺎﻧﺘﯽ ﻣﻦ اﻟﺪﻧﯿﺎ، ﻓﻌﻦ ﻗﻠﯿﻞ ﯾﻨﻬﺪ رﮐﻨﺎك، واﻟﻠﱠﻪ ﺧﻠﯿﻔﺘﯽ ﻋﻠﯿﮏ. ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺒﺾ رسول اﻟﻠﱠﻪ(ص) ﻗﺎل ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﺣﺪ رﮐﻨﯽ اﻟﺬي ﻗﺎل ﻟﯽ رسول اﻟﻠﱠﻪ(ع) ﻓﻠﻤﺎ ﻣﺎﺗﺖ فاطمه (ع) ﻗﺎل ﻋﻠﯽ: ﻫﺬا اﻟﺮﮐﻦ اﻟﺜﺎﻧﯽ اﻟﺬي ﻗﺎل رسول اﻟﻠﱠﻪ ﺻﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ وآﻟﻪ» (ﻣﺠﻠﺴﯽ، 1403: 43/173)، ﯾﻌﻨﯽ: حضرت امام ﺻﺎدق(ع) از ﻃﺮﯾﻖ امام باﻗﺮ(ع) از ﺟﺎﺑﺮﺑﻦ ﻋﺒﺪاﻟﻠﱠﻪ اﻧﺼﺎري ﻧﻘﻞ ميﮐﻨﺪ كه او ميﮔﻮﯾﺪ: ﺷﻨﯿﺪم پيامبر خدا (ع)ﺳﻪ روز ﭘﯿﺶ از وﻓﺎﺗﺶ به ﻋﻠﯽ(ع) ميﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ: ﺳﻼم ﺑﺮ ﺗﻮ اي ﭘﺪر دو رﯾﺤﺎﻧﮥ ﻣﻦ! ﻣﻦ دو ﻓﺮزﻧﺪم ﺣﺴﻦ و ﺣﺴﯿﻦ(ع)را به ﺗﻮ ﺳﻔﺎرش ميﮐﻨﻢ. به زودي دو رﮐﻦ اﺳﺎﺳﯽ ﺗﻮ دﻧﯿﺎ را ﺗﺮك ميﮐﻨﻨﺪ، آنﮔﺎه خداوﻧﺪ ﺟﺎﻧﺸﯿﻦ و ﺧﻠﯿﻔﮥ ﻣﻦ است براي ﺗﻮ. ﺟﺎﺑﺮ ميﮔﻮﯾﺪ: ﭼﻮن پيامبرخدا(ع)وﻓﺎت ﮐﺮدﻧﺪ، اﻣﯿﺮاﻟﻤﻮﻣﻨﯿﻦ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ: اين ﯾﮑﯽ از رﮐﻨﻬﺎي ﻣﻦ كه رسول خدا ﺧﺒﺮ دادهﺑﻮد و ﭘﺲ از ﺷﻬﺎدت فاطمه(ع) ﻧﯿﺰ ﮔﻔﺖ: اينﻫﻢ رﮐﻦ دوم ﻣﻦ كه رسولﮔﺮامي

اﺳﻼم به آن ﺧﺒﺮ كرده ﺑﻮدﻧﺪ.

            آنﭼﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟّﻪ است، اينكه: ﻓﺎﻃﻤﮥزهرا(ع) در اين حدبث ﺷﺮﯾﻒ، از ﻧﻈﺮ ﻧﻘﺶ و ﺣﻤﺎﯾﺖ از

ﻋﻠﯽ(ع)و ولايت او، درﺑﺮاﺑﺮ پيامبرخدا (ع)، رﮐﻦ اﺳﺎﺳﯽ او ﺧﻮاﻧﺪه ﺷﺪه است. از اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺘﻌﺪد و ﺗﻮارﯾﺦ ﻣﻌﺘﺒﺮ اﺳﺘﻔﺎده ميﺷﻮد كه اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ(ع)با وﺟﻮد فاطمه(ع)دﻟﮕﺮم ﺑﻮد و براي ﻣﺒﺎرزه با ﻏﺎﺻﺒﯿﻦ آﻣﺎدﮔﯽ بيشتري داﺷﺖ، وﻟﯽ ﻓﻘﺪان آن باﻧﻮي ﮔﺮامي، اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ(ع)را ﻣﺄﯾﻮس ﺳﺎﺧﺖ. ﭼﻮن فاطمه(ع) رﮐﻦ اﺻﻠﯽ ﻋﻠﯽ(ع) و ﭘﺸﺘﻮاﻧﮥ ولايت ﺑﻮد. وﻗﺘﯽ ﻓﺎﻃﻤﮥزهرا(س) به ﺷﻬﺎدت رﺳﯿﺪ، اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﯾﺸﺎن را در ﮐﻨﺎر ﻗﺒﺮ ﻗﺮار داد، آنﮔﺎه ﺧﻄﺎب به رسول خدا(ص)ﻋﺮض ﮐﺮد: «ﯾﺎ رسول اﻟﻠﱠﻪ! با ﺷﻬﺎدت فاطمه ﺻﺒﺮ و ﺷﮑﯿﺒﺎﯾﯽام ﮐﺎﺳﺘﻪﺷﺪ و ﻃﺎﻗﺖو ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ از دﺳﺘﻢرﻓﺖ. ﺑﻌﺪاز اين ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ در ﺣﺰن و اﻧﺪوه به ﺳﺮ ميﺑﺮم و ﺷﺐها را به ﺑﯿﺪاري ميﮔﺬراﻧﻢ.(ﻓﯿﺾاﻻﺳﻼم،بي‌تا: 616)

اين ﻋﺒﺎرات ﻧﺸﺎن مي‌دﻫﺪ كه فاطمه(ع) ﭼﻪ ﻧﻘﺶ اﺳﺎﺳﯽ در شخصيّت ﻋﻠﯽ(ع)داﺷﺘﻪ، كه با داﺷﺘﻦ آن ﻫﻤﻪ ﺻﺒﺮ و اﯾﻤﺎن و... در ﻓﻘﺪان باﻧﻮي ﮔﺮامي، ﮔﺮﻓﺘﺎر ﭼﻨﺎن رﻧﺞ و دردي ﺷﺪه، كه ﺻﺒﺮش را از دﺳﺖ داده و ﺧﻮاب راﺣﺘﯽ ﻧﺪاﺷﺘﻪ و براي ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺧﻮد را ﻣﺤﺰون و ﻣﺘﺄﻟﻢ ﯾﺎﻓﺘﻪ است.

            ابن‌أبي‌الحديد در ﻧﻘﺶ فاطمه(ع) در ولايت و شخصيّت ﻣﻮﻻي ﻣﺘﻘﯿﺎن، ﻋﺒﺎرات ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﯽ

دارد، كه ﻣﺎ به ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪ ﯾﮏ ﻓﺮاز از آﻧﻬﺎ را ﻧﻘﻞ مي ﮐﻨﯿﻢ: «ﮐﺎﻧﺖ وﺟﻮه اﻟﻨﺎس اﻟﯿﻪ(ﻋﻠﯽ) و ﻓﺎﻃﻤﮥ باﻗﯿﮥ ﻓﻠﻤﺎ ﻣﺎﺗﺖ فاطمه(ع) اﻧﺼﺮﻓﺖ وﺟﻮه اﻟﻨﺎس ﻋﻨﻪ...»(ابن‌أبي‌الحديد،1378: 2/22)، ﯾﻌﻨﯽ: ﺑﻌﺪ از پيامبر(ع)، تا وﻗﺘﯽ فاطمه(ع) زﻧﺪه ﺑﻮد ﺗﻮﺟﻪ اﺻﻠﯽ مردم به ﺳﻮي اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ دوﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻮد وﻟﮑﻦ ﺑﻌﺪ از وﻓﺎت آن باﻧﻮي ﻋﺰﯾﺰ اﺳﻼم، ﺗﻮﺟﻪ آنان از ﻋﻠﯽ(ع) ﺑﺮﮔﺸﺖ. ﺣﺘﯽ در ﻋﺒﺎراﺗﯽ دارد كه ﺷﯿﺨﯿﻦ ﺟﺮأت و ﺟﺴﺎرت به ﻋﻠﯽ(ع)را ﺑﻌﺪ از فاطمه(ع) آن ﭼﻨﺎن ﺷﺪت ﺑﺨﺸﯿﺪه و شخصيّت ﺑﯽ ﻧﻈﯿﺮ وي را آن ﮔﻮﻧﻪ ﻟﮕﺪﻣﺎل ﮐﺮدﻧﺪ، كه وي را در ﻣﯿﺎن مردم به ﻓﺮاﻣﻮﺷﯽ ﺳﭙﺮدﻧﺪ.(همان، 9/28)

            ﺑﺨﺎري در اين‌باره ميﻧﻮﯾﺴﻨﺪ: «و ﮐﺎن ﻟﻌﻠﯽ(ع)ﻣﻦ اﻟﻨﺎس وﺟﻪ ﺣﯿﺎة فاطمه(ع)ﻓﻠﻤﺎ ﺗﻮﻓﯿﺖ اﺳﺘﻨﮑﺮ ﻋﻠﯽ(ع) وﺟﻮه اﻟﻨﺎس ﻓﺎﻟﺘﻤﺲ ﻣﺼﺎﻟﺤﻪ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻣﺒﺎﺑﻌﺘﻪ... »(البخاري،1401: 5/83؛ اﻟﻘﺸﯿﺮي اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري، بي‌تا: 5/154)، ﯾﻌﻨﯽ: تا فاطمه(ع) زﻧﺪه ﺑﻮد، ﻋﻠﯽ(ع) ﺷﺨﺼﯿّﺖ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ مردم ﺑﻮد، وﻟﯽ ﺑﻌﺪ از ﺷﻬﺎدت آن باﻧﻮ، اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﺣﺴﺎس ﻏﺮﯾﺒﯽ ﮐﺮد و ﻟﺬا از اﺑﻮﺑﮑﺮ ﺧﻮاست كه ﺑﯿﻌﺖ او را ﺑﭙﺬﯾﺮد. در اين ﻓﺮاز آﻣﺪه است كه ﻋﻠﯽ(ع)اﺑﻮﺑﮑﺮ را به ﻃﻮر ﺧﺼﻮﺻﯽ به ﻣﻨﺰﻟﺶ دﻋﻮت ﮐﺮد و از ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻦ ﻋﻤﺮ ﺧﻮدداري ﻧﻤﻮد و در آن ﻣﺠﻠﺲ ﻣﻄﺎﻟﺐ دوﺳﺘﺎﻧﻪاي ﻣﻄﺮح ﺷﺪ، كه اﺑﻮﺑﮑﺮ ﮔﺮﯾﻪ ﮐﺮد و ﭼﻮن ﻋﻠﯽ(ع) آﻣﺎدة ﺑﯿﻌﺖ ﺑﻮد، اﺑﻮﺑﮑﺮ ﮔﻔﺖ: ﻣﻦ درآﻣﺪ ﻓﺪك را به ﻫﻤﺎن ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺧﺮج مي ﮐﻨﻢ كه پيامبر خدا (ع) ميﮐﺮد...

            از ﻣﺠﻤﻮع اين ﻣﻄﺎﻟﺐ اﺳﺘﻔﺎده ميﮐﻨﯿﻢ كه فاطمه(ع) رﮐﻦ اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و پناه او ﺑﻪﺣﺴﺎب مي‌آﻣﺪ و ﭘﺲاز ﺷﻬﺎدت آن‌حضرت اﺣﺴﺎس ﻏﺮﯾﺒﯽ و ﺑﯽﭘﻨﺎﻫﯽ ﻧﻤﻮده و راه ﻣﺼﺎﻟﺤﻪ و ﺑﯿﻌﺖ را ﭘﯿﺶ ﮔﺮﻓﺘﻪ است.

            1-ﻧﻘﻞ رواﯾﺖ دربارة ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﯽ ﻋﻠﯽ(ع)

            ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﭘﺲ از رﺣﻠﺖ پيامبر ﺑﺰرﮔﻮار اﺳﻼم، ﺣﻘﺎﯾﻖ زﯾﺎدي را ﮐﺘﻤﺎن ﮐﺮدﻧﺪ كه ﮔﻮﯾﺎ ﻫﺮﮔﺰ آنها را از پيامبر ﻧﺸﻨﯿﺪه‌اﻧﺪ. اﻣﺎ فاطمه(ع)ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ به ﺧﻮد اﺟﺎزه ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺎري ﻧﺪاد ﺑﻠﮑﻪ ﺷﺠﺎﻋﺎﻧﻪ و به ﺑﻬﺎﻧﻪ‌هاي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺣﻘﺎﯾﻖ را ﭘﯿﺮاﻣﻮن ولايت و اﻣﺎﻣﺖ ﻋﻠﯽﺑﻦاﺑﯽﻃﺎﻟﺐ(ع) اﻇﻬﺎر ﮐﺮد و آن ﭼﻪ را كه در اين ﺧﺼﻮص از پيامبر(ص)ﺷﻨﯿﺪه ﺑﻮد براي مردم بازﮔﻮ ﻧﻤﻮد. او در ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻟﺒﯿﺪ كه ﭘﺮﺳﯿﺪه ﺑﻮد راز پيامبر(ع) در ﻣﻮﻗﻊ رﺣﻠﺖ با ﺗﻮ ﭼﻪ ﺑﻮد؟ ﻓﺮﻣﻮد: «خدا را ﮔﻮاه ميﮔﯿﺮم كه ﺷﻨﯿﺪم پيامبر(ص) ميﻓﺮﻣﻮد: «ﻋﻠﯽ ﺧﯿﺮ ﻣﻦ اﺧﻠﻔﻪ ﻓﯿﮑﻢ»، ﻋﻠﯽ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﻓﺮدي است كه او را ﭘﺲ از ﺧﻮدم در ﺑﯿﻦ ﺷﻤﺎ ﻗﺮار مي‌دﻫﻢ و او امام و ﺟﺎﻧﺸﯿﻦ ﻣﻦ است و ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ دو ﻓﺮزﻧﺪش و ﻧﻪ ﻓﺮزﻧﺪ از ﻧﺴﻞ ﺣﺴﯿﻦ(ع)كه اﮔﺮ از آنها ﭘﯿﺮوي ﮐﻨﯿﺪ ﺧﻮاﻫﯿﺪ دﯾﺪ آنها ﻫﺪاﯾﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ و اﮔﺮ با آنان ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﮐﺮدﯾﺪ تا روز ﻗﯿﺎﻣﺖ در ﺑﯿﻦ ﺷﻤﺎ اﻣﺖ اﺧﺘﻼف ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد.»(اﻟﺨﺰاز اﻟﻘﻤﯽ،1401: 199)

            2-ﯾﺎدآوري ﻣﺎﺟﺮاي ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ

            روز ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺑﻮد كه رسول خدا، ﻋﻠﯽ(ع)را باري دﯾﮕﺮ به اﻣﺮ ﭘﺮوردﮔﺎر در ﺑﺮاﺑﺮ ﭼﺸﻤﺎن ده ها ﻫﺰار ﻧﻔﺮ به ﺧﻼﻓﺖ و ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﯽ ﭘﺲ از ﺧﻮد ﻣﻨﺼﻮب ﻓﺮﻣﻮد و از ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در اين باره ﺑﯿﻌﺖ ﮔﺮﻓﺖ . فاطمه زهرا(ع) كه ﺧﻮد ﺷﺎﻫﺪ اﻋﻼم ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﯽ ﻋﻠﯽ(ع)از ﺳﻮي پيامبر ﺑﻮد، ﺑﺮ ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺎﺟﺮا اﺻﺮار و ﭘﺎﻓﺸﺎري مي ﮐﺮد. «ﺣﺪﺛﺘﻨﺎ فاطمه ﺑﻨﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦﻣﻮﺳﯽاﻟﺮﺿﺎ ﻗﺎﻟﺖ: ﺣﺪﺛﺘﻨﯽ  فاطمه و زﯾﻨﺐ و ام ﮐﻠﺜﻮم ﺑﻨﺎت ﻣﻮﺳﯽﺑﻦﺟﻌﻔﺮ ﻗﻠﻦ ﺣﺪﺛﺘﻨﺎ فاطمه ﺑﻨﺖ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦمحمد اﻟﺼﺎدق، ﺣﺪﺛﺘﻨﯽ فاطمه ﺑﻨﺖ محمد ﺑﻦﻋﻠﯽ: ﺣﺪﺛﺘﻨﯽ فاطمه ﺑﻨﺖ ﻋﻠﯽﺑﻦاﻟﺤﺴﯿﻦ ﻗﺎﻟﺖ: ﺣﺪﺛﺘﻨﯽ فاطمه و ﺳﮑﯿﻨﻪ اﺑﻨﺘﺎ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻋﻦ ام اﻟﮑﻠﺜﻮم ﺑﻨﺖ فاطمه محمد(ع)ﻋﻦ فاطمه ﺑﻨﺖ رسول اﷲ ﻗﺎﻟﺖ: أﻧﺴﯿﺘﻢ ﻗﻮل رسول اﷲ(ع) ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ: « ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه» و ﻗﻮﻟﻪ(ع): «اﻧﺖ ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﻪ هارون ﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ؟!»(اﻟﻤﺮﻋﺸﯽ، 1409: 21/27)، ﯾﻌﻨﯽ: فاطمه دﺧﺘﺮ امامﻫﺸﺘﻢ(ع)ﮔﻮﯾﺪ: فاطمه و زﯾﻨﺐ و امﮐﻠﺜﻮم دﺧﺘﺮان امام ﻫﻔﺘﻢ (ع) براي ﻣﺎ از ﮔﻔﺘﮥ فاطمه، دﺧﺘﺮ امام ﺷﺸﻢ(ع) حدبث ﮐﺮدﻧﺪ كه: فاطمه دﺧﺘﺮ امام ﭘﻨﺠﻢ(ع)از ﻗﻮل فاطمه دﺧﺘﺮ امام ﭼﻬﺎرم(ع) ﮔﻔﺖ: فاطمه و ﺳﮑﯿﻨﻪ دﺧﺘﺮان امام ﺣﺴﯿﻦ(ع) از امﮐﻠﺜﻮم دﺧﺘﺮ ﻓﺎﻃﻤﮥ زهرا(ع) ﻧﻘﻞ ﮐﺮدﻧﺪ كه وي از ﻣﺎدر ﺧﻮد حضرت زهرا(ع) حدبث ﮐﺮد: ﻣﺎدرم ﻓﺎﻃﻤﮥ زهرا(ع) در اﺳﺘﺪﻻﻟﯽ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ امام ﻋﻠﯽ(ع) ﮔﻔﺘﻨﺪ: آﯾﺎ از ﯾﺎد ﺑﺮدﯾﺪ ﮔﻔﺘﮥ پيامبر(ع)در روز ﻏﺪﯾﺮ را كه ﻓﺮﻣﻮد: ﻫﺮﮐﺲ ﻣﻦ ﻣﻮﻻي اوﯾﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻي اوﺳﺖ و ﮔﻔﺘﮥ دﯾﮕﺮ

رسول را كه ﺧﻄﺎب به ﻋﻠﯽ(ع) ﻓﺮﻣﻮد: ﺗﻮ ﻧﺴﺒﺖ به ﻣﻦ به ﻣﻨﺰﻟﮥ هارون ﻧﺴﺒﺖ به ﻣﻮﺳﯽ ﻫﺴﺘﯽ.

            ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦﻟﺒﯿﺪ از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ است كه ﺳﺨﻦ فاطمه(ع) را ﺿﻤﻦ ﻣﻼﻗﺎﺗﯽ با وي در ﮐﻨﺎر ﻗﺒﺮ ﺣﻤﺰه براي ﻣﺎ ﻧﻘﻞ كرده است، او ميﮔﻮﯾﺪ: روزي فاطمه(ع)را در ﮐﻨﺎر ﻗﺒﺮ ﺣﻤﺰ ة ﺳﯿﺪاﻟﺸﻬﺪاء دﯾﺪم كه به ﺷﺪت ميﮔﺮﯾﺴﺖ، ﮐﻤﯽ ﺻﺒﺮ ﮐﺮدم تا آرام ﮔﺮﻓﺖ. از او ﭘﺮﺳﯿﺪم: اي ﺳﯿﺪة ﻣﻦ! مي ﺧﻮاﻫﻢ ازﺷﻤﺎ ﭼﯿﺰي ﺑﭙﺮﺳﻢ كه ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ ﻓﮑﺮ ﻣﺮا به ﺧﻮد ﻣﺸﻐﻮل داﺷﺘﻪ است. فاطمه(ع) ﻓﺮﻣﻮد: ﺑﭙﺮس

ﮔﻔﺘﻢ: آﯾﺎ پيامبر(ع) ﭘﯿﺶ از رﺣﻠﺖ ﺧﻮد ﺳﺨﻨﯽ در ﻣﻮرد ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﯽ و اﻣﺎﻣﺖ ﻋﻠﯽ(ع) ﻓﺮﻣﻮده است؟ فاطمه(ع) ﻓﺮﻣﻮد: «و اﻋﺠﺒﺎه ! اﻧﺴﯿﺘﻢ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ؟!» ﯾﻌﻨﯽ: ﺑﺴﯽ ﺟﺎي ﺗﻌﺠﺐ است! آﯾﺎ روز ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ را به دﺳﺖ ﻓﺮاﻣﻮﺷﯽ ﺳﭙﺮده‌اﯾﺪ؟ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦﻟﺒﯿﺪ ﮔﻮﯾﺪ: در ﺗﺄﯾﯿﺪ ﺳﺨﻦ ﺣﻀﺮت فاطمه ﻋﺮض ﮐﺮدم: ﮔﻔﺘﻢ: آري در ﻏﺪير ﺧﻢ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده وﻟﯽ از آنﭼﻪ دور از ﭼﺸﻢ ﻣﺮدم ﺑﺮاﯾﺘﺎن ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺮاﯾﻢ ﺑﺎزﮔﻮﯾﯿﺪ. حضرت ﻓﺮﻣﻮد: خدا را ﺷﺎﻫﺪ ميﮔﯿﺮم از پياﻣﺒﺮ خدا ﺷﻨﯿﺪم كه  ﻓﺮﻣﻮد: ﻋﻠﯽ، ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﮐﺴﯽ است كه ﭘﺲ از ﺧﻮﯾﺶ در ﻣﯿﺎن ﺷﻤﺎ ميﮔﺬارم و او امام و ﺟﺎﻧﺸﯿﻦ ﭘﺲ از ﻣﻦ است و ﻧﻮاده‌ام و ﻧﻪ ﻧﻔﺮ از ﺻﻠﺐ ﺣﺴﯿﻦ، اﻣﺎﻣﺎن ﭘﺎﮐﻨﺪ. اﮔﺮ از آنان ﭘﯿﺮوي ﮐﻨﯿﺪ آنان را راﻫﺒﺮ و راه ﯾﺎﻓﺘﻪ مي‌ﯾﺎﺑﯿﺪ و اﮔﺮ با آنان ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﮐﻨﯿﺪ اﺧﺘﻼف در ﻣﯿﺎن ﺷﻤﺎ تا ﻗﯿﺎﻣﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد. ﮔﻔﺘﻢ: ﺳﺮورم! ﭘﺲ ﭼﺮا حضرت ﻋﻠﯽ (ع) ﺣﻖ ﺧﻮﯾﺶ را دﻧﺒﺎل ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ؟ حضرت ﮔﻔﺖ: اي اﺑﻮﻋﻤﺮ! پيامبر خدا  ﻓﺮﻣﻮد: ﻣﺜﻞ امام ﻣﺜﻞ  ﮐﻌﺒﻪ است ﯾﺎ ﻣﺜﻞ ﻋﻠﯽ ﻣﺜﻞ ﮐﻌﺒﻪ است. (ﺗﺮدﯾﺪ از راوي است)ﭼﺮاكه مردم به ﺳﺮاغ ﮐﻌﺒﻪ مي‌روﻧﺪ و ﮐﻌﺒﻪ ﻧﺰد ﮐﺴﯽ ﻧﻤﯽرود. آنﮔﺎه حضرت ﻓﺮﻣﻮد: به خدا ﺳﻮﮔﻨﺪ اﮔﺮ ﺣﻖ را به اهلاش واﮔﺬار و از ﻋﺘﺮت پيامبر خدا ﭘﯿﺮوي ميﮐﺮدﻧﺪ، ﻫﺮﮔﺰ اﺧﺘﻼﻓﯽ دربارةخدا ﺑﯿﻦ دو ﻧﻔﺮ ﻫﻢ ﭘﺪﯾﺪ ﻧﻤﯽآﻣﺪ و اﻣﺎﻣﺎن،

ﯾﮑﯽ ﭘﺲ از دﯾﮕﺮي اﻣﺎﻣﺖ را به ارث ميﺑﺮدﻧﺪ تا آن زﻣﺎن كه ﻗﺎﺋﻢ ﻣﺎ، ﻧﻬﻤﯿﻦ ﻓﺮزﻧﺪ از ﺣﺴﯿﻦ(ع) ﺑﭙﺎ ميﺧﺎﺳﺖ وﻟﯽ آنان ﮐﺴﯽ را كه خداوﻧﺪ ﭘﺲ زده ﺑﻮد ﺟﻠﻮ اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ و آن را كه خداوﻧﺪ، ﭘﯿﺶ داﺷﺘﻪ ﺑﻮد ﭘﺲ زدﻧﺪ و زﻣﺎﻧﯽ كه ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﻣﺒﻌﻮث را در ﻗﺒﺮ ﻧﻬﺎدﻧﺪ، به دﻟﺨﻮاه ﺧﻮد اﻧﺘﺨﺎب ﮐﺮدﻧﺪ و به رأي ﺧﻮﯾﺶ ﺗﻦ دادﻧﺪ. ﺑﺮﯾﺪﮔﯽ و ﻫﻼﮐﺖ ﺑﺮ اﯾﺸﺎن باد. آﯾﺎ ﻧﺸﻨﯿﺪﻧﺪ كه خداوﻧﺪ ميﻓﺮﻣﻮد: « ﭘﺮوردﮔﺎر ﺗﻮ ﻫﺮﭼﻪ مي ﺧﻮاﻫﺪ مي‌آﻓﺮﯾﻨﺪ و ﻫﺮ كه را ﺑﺨﻮاﻫﺪ ﺑﺮميﮔﺰﯾﻨﺪ و اﻧﺘﺨﺎب و ﮔﺰﯾﻨﺶ به دﺳﺖ مردم ﻧﯿﺴﺖ.» آري ﺷﻨﯿﺪﻧﺪ وﻟﯽ آنان ﻫﻤﺎنﮔﻮﻧﻪ‌اﻧﺪ كه خداوﻧﺪ ﻓﺮﻣﻮد: «ﭼﺸﻢ ها ﻧﺎﺑﯿﻨﺎ ﻧﻤﯽﺷﻮد وﻟﯽ دل هاﯾﯽ كه در ﺳﯿﻨﻪ ﻫﺴﺖ ﻧﺎﺑﯿﻨﺎ ﻧﻤﯽﮔﺮدد.» اي واي! آرزوهاي ﺧﻮﯾﺶ را در دﻧﯿﺎ ﮔﺴﺘﺮدﻧﺪ و از ﻣﺮگ ﺧﻮد ﻏﺎﻓﻞ ﺷﺪﻧﺪ. ﻣﺮگ ﺑﺮ اﯾﺸﺎن باد و خداوﻧﺪ ﮐﺮدارشان را ﺗﺒﺎه ميﺳﺎزد. خداﯾﺎ به ﺗﻮ ﭘﻨﺎه مي ﺑﺮم از ﺗﻮﻗﻒ و ﻋﻘﺐ ﮔﺮاﯾﯽ ﭘﺲ از ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ(. اﻟﺨﺮاز اﻟﻘﻤﯽ،1401: 199)

            3-اﻧﺘﻘﺎد ﺷﺪﯾﺪ حضرت(ع) از مردم

            «ﺧﺮﺟﺖ فاطمه ﺑﻨﺖ رسول اﷲ(ع)اﻟﯿﻬﻢ ﻓﻮﻗﻔﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺎب ﺛﻢ ﻗﺎﻟﺖ ﻻ ﻋﻬﺪ ﻟﯽ ﺑﻘﻮم ﺣﻀﺮوا أﺳﻮ ء ﻣﺤﻀﺮ ﻣﻨﮑﻢ. ﺗﺮﺗﮑﻢ رسول اﷲ(ع) ﺟﻨﺎزه ﺑﯿﻦ أﯾﺪﯾﻨﺎ و ﻗﻄﻌﺘﻢ أﻣﺮﮐﻢ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﯿﻨﮑﻢ ﻓﻠﻢﺗﺆﻣﺮوﻧﺎ و ﻟﻢﺗﺮوا ﻟﻨﺎ ﺣﻘﺎ ﮐﺄﻧﮑﻢ ﻟﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮا ﻣﺎ ﻗﺎل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ واﷲ ﻟﻘﺪ ﻋﻘﺪ ﻟﻪ ﯾﻮﻣﺌﺬ اﻟﻮﻻء ﻟﯿﻘﻄﻊ ﻣﻨﮑﻢ ﺑﺬﻟﮏ ﻣﻨﻬﺎ اﻟﺮﺟﺎء و ﻟﮑﻨﮑﻢ ﻗﻄﻌﺘﻢ اﻷﺳﺒﺎب ﺑﯿﻨﮑﻢ و ﺑﯿﻦ ﻧﺒﯿﮑﻢ و اﷲ ﺣﺴﯿﺐ ﺑﯿﻨﻨﺎ و ﺑﯿﻨﮑﻢ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻻﺧﺮه»(ﻣﺠﻠﺴﯽ،1403: 28/205) ﭘﺲ از پيامبر(ع)، مردم به در ﺧﺎﻧﮥ حضرت رﯾﺨﺘﻨﺪ. حضرت ﻧﺰد درآﻣﺪﻧﺪ و با اﺳﺘﻔﺎده از بصيرت ﺧﻮﯾﺶ با مردم ﭼﻨﯿﻦ ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻨﺪ: « مردمي با ﺣﻀﻮري زﺷﺖﺗﺮ از ﺣﻀﻮر ﺷﻤﺎ در ﺧﺎﻧﻪ‌ام ﻧﻤﯽ‌ﺷﻨﺎﺳﻢ. ﺟﻨﺎزة رسول خدا را در ﭘﯿﺶ روي ﻣﺎ واﻧﻬﺎدﯾﺪ و ﺧﻼﻓﺖ را در ﻣﯿﺎن ﺧﻮد ﻗﻄﻌﯽ ﮐﺮدﯾﺪ، رﻫﺒﺮي را به ﻣﺎ واﮔﺬار ﻧﮑﺮدﯾﺪ و ﻫﯿﭻ ﺣﻘﯽ براي ﻣﺎ در ﻧﻈﺮ ﻧﮕﺮﻓﺘﯿﺪ. ﮔﻮﯾﺎ ﺷﻤﺎ از ﮔﻔﺘﮥ پيامبر در روز ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ باﺧﺒﺮ ﻧﺒﻮدﯾﺪ؟! به خدا ﺳﻮﮔﻨﺪ پيامبراﮐﺮم(ع)درآن روز ولايت و رﻫﺒﺮي را براي ﻋﻠﯽ(ع) ﻗﺮار داد تا با اين ﻋﻤﻞ، اﻣﯿﺪ ﺷﻤﺎ را ازﺧﻼﻓﺖ ﻗﻄﻊ ﮐﻨﺪ وﻟﯽ ﺷﻤﺎ ﭘﯿﻮﻧﺪهاي ﺑﯿﻦ ﺧﻮد و پيامبرتان را ﻗﻄﻊ ﮐﺮدﯾﺪ و خداوﻧﺪ در دﻧﯿﺎ و آﺧﺮت، به آنﭼﻪ ﺑﯿﻦ ﻣﺎ و ﺷﻤﺎ ﮔﺬﺷﺘﻪ رﺳﯿﺪﮔﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد.»

            4-ﻓﺪك و ولايت

            اﺻﻮﻻً از ﻧﻈﺮ قرآن، رخدادهاي‌ﺣﺴﺎس تارﯾﺨﯽ و ﻓﺘﻨﻪها، از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﻋﻮاﻣﻞ بصيرت‌زامي‌باﺷﻨﺪ،

زﯾﺮا در اين ﺣﺎﻟﺖ است كه اﺷﺨﺎص ﺗﯿﺰﻫﻮش و زﯾﺮك درميﯾﺎﺑﻨﺪ كه ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻣﻤﮑﻦ است ﻏﯿﺮ از آن ﭼﯿﺰي باشد كه به ﭼﺸﻢ مي‌آﯾﺪ. از اين‌رو، به ﺗﺤﻠﯿﻞ رخدادها و ﻓﺘﻨﻪها براي دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ به ﺣﻘﺎﯾﻖ ﻧﻬﺎن آن مي‌ﭘﺮدازﻧﺪ. ﮐﺴﺎﻧﯽ كه با ﺧﻄﺒﮥحضرت آﺷﻨﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﺣﺮﮐﺖ اﻧﻘﻼﺑﯽ زهرا(ع)را ﭘﺲ از پيامبر(ص) به ﺧﻮﺑﯽ دﻧﺒﺎل كرده‌اﻧﺪ درمي ﯾﺎﺑﻨﺪ كه ﻣﻄﺮحﮐﺮدن ﺣﻖ ارث، ﻓﺪك و ﺳﻬﻢ ذوي اﻟﻘﺮﺑﯽ از ﺳﻮي حضرت زهرا(ع) در راﺳﺘﺎي ﺗﻘﻮﯾﺖ اﻣﺎﻣﺖ درآن زﻣﺎن ﻗﺮار داﺷﺘﻪ است. در ﺧﻄﺒﻪ، اﺑﺘﺪا ولايت و رﻫﺒﺮي اﻣﯿﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻣﻄﺮح ميﺷﻮد وحضرت زهرا(ع) ﻋﺪول از امام ﻋﻠﯽ(ع)را اﻧﺤﺮاﻓﯽ ﺑﺲ ﺑﺰرگ ﻗﻠﻤﺪاد ميﮐﻨﺪ و از آﺛﺎر ﺷﻮم آن، اﻧﺤﺮاف از قرآن و اﺣﮑﺎم آن را ﺑﺮميﺷﻤﺮد و ﻧﻤﻮدهاي اين اﻧﺤﺮاف در ﻣﻮﺿﻮ ع ﻓﺪك و ارث اراﺋﻪ ميﺷﻮد، دﻓﺎع از ﻓﺪك و ارث، در ﺣﻘﯿﻘﺖ، دﻓﺎع از اﻣﺎﻣﺖ و رﻫﺒﺮي است. اين ﺣﻘﯿﻘﺖ، به ﻫﻨﮕﺎم ﺑﺮرﺳﯽ داﺳﺘﺎن ﻓﺪك و درﮔﯿﺮي زهرا(ع)با ﺣﺎﮐﻤﺎن وﻗﺖ به ﺧﻮﺑﯽ ﻣﺸﻬﻮد است و روﺷﻦﺗﺮﯾﻦ ﮔﻮاه ﺧﻄﺒﮥ ﻓﺪﮐﯿﻪ است. ﺷﻬﯿﺪ ﺻﺪر در اين راﺑﻄﻪ مي ﻧﻮﯾﺴﺪ: « و اﻧﻨﺎ ﻧﺤﺲ أﯾﻀﺎ اذا د رﺳﻨﺎ اﻟﻮاﻗﻊ اﻟﺘﺎرﯾﺨﯽ ﻟﻤﺸﮑﻠﻪ ﻓﺪك و ﻣﻨﺎزﻋﺎﺗﻬﺎ ﺑﺄﻧﻬﺎ ﻣﻄﺒﻮﻋﻪ ﺑﻄﺎﺑﻊ ﺗﻠﮏ اﻟﺜﻮره و ﻧﺘﺒﯿﻦ ﺑﺠﻼء أن ﻫﺬه اﻟﻤﻨﺎزﻋﺎت ﮐﺎﻧﺖ ﻓﯽ واﻗﻌﻬﺎ و دواﻓﻌﻬﺎ ﺛﻮره ﻋﻠﯽ اﻟﺴﯿﺎﺳﻪ اﻟﻌﻠﯿﺎ و أﻟﻮاﻧﻬﺎ اﻟﺘﯽ ﺑﺪت ﻟﻠﺰﻫﺮاء ﺑﻌﯿﺪه ﻋﻤﺎ ﺗﺄﻟﻔﻪ ﻣﻦ ﺿﺮوب‌اﻟﺤﮑﻢ و ﻟﻢﺗﮑﻦ ﺣﻘﺎ ﻣﻨﺎزﻋﻪ ﻓﯽﺷﯽء ﻣﻦ ﺷﺆون اﻟﺴﯿﺎﺳﻪ اﻟﻤﺎﻟﯿﻪ اﻟﻤﻨﺎﻫﺞ اﻻﻗﺘﺼﺎدﯾﻪ اﻟﺘﯽ ﺻﺎرت ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺧﻼﻓﻪ اﻟﺸﻮري و ان ﺑﺪت ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﺸﮑﻞ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻷﺣﺎﯾﯿﻦ.»(اﻟﺼﺪر،14105: 59)، ﯾﻌﻨﯽ: به ﻫﻨﮕﺎم ﺑﺮرﺳﯽ تارﯾﺦ ﻓﺪك و درﮔﯿﺮيهاي آن درمي ﯾﺎﺑﯿﻢ كه ﻣﺎﺟﺮاي ﻓﺪك ﻧﻤﻮد ﺣﺮﮐﺖ اﻧﻘﻼﺑﯽ حضرت زهرا(ع)است و درﮔﯿﺮيهاي ﻓﺪك در ﺣﻘﯿﻘﺖ، با ﺗﻮﺟﻪ به اﻧﮕﯿﺰه‌هاﯾﺶ، اﻧﻘﻼﺑﯽ است ﻋﻠﯿﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ آن زﻣﺎن و ﻫﺮﮔﺰ درﮔﯿﺮي ﻓﺪك ﯾﮏ درﮔﯿﺮي ﻣﺎﻟﯽ ﺻﺮف ﻧﯿﺴﺖ. ﮔﺮﭼﻪ ﮔﺎﻫﯽ ﻣﻤﮑﻦ است به اين ﺷﮑﻞ ﺟﻠﻮه ﮐﻨﺪ. ﺑﻨﺎبراين، ﻓﺪك و دﻓﺎع از ﻓﺪك ﯾﮏ ﻣﻌﻨﺎي ﺳﻤﺒﻠﯿﮏ ﺧﻮاﻫﺪداﺷﺖ. ﭘﯿﺮوزي زهرا(ع) در ﻣﻮﺿﻮع ﻓﺪك درﺳﺘﯽ ﺑﯿﻨﺶ و بصيرت حضرت زهرا(ع) را در ﻣﻮﺿﻮع اﻣﺎﻣﺖ و رﻫﺒﺮي به دﻧﺒﺎل دارد و اين دو به ﻫﻢ ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ است و ﻫﻢ اﮐﻨﻮن ميﯾﺎﺑﯿﻢ كه ﭼﺮا امام ﻣﻮﺳﯽﺑﻦﺟﻌﻔﺮ(ع)آن ﻫﻨﮕﺎم كه هارون ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد واﮔﺬاري ﻓﺪك را به حضرت مي‌دﻫﺪ ميﻓﺮﻣﺎﯾﺪ: «ﻣﻦ ﻓﺪك را با ﻫﻤﮥ ﺣﺪودش(ﯾﻌﻨﯽ به ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ)ميﭘﺬﯾﺮم. هارون كه از ﺣﺪود ﻓﺪك ميﭘﺮﺳﺪ امام به ﮔﻮﻧﻪ‌اي ﺗﺮﺳﯿﻢ مي‌ﮐﻨﺪ كه ﻫﻤﮥ ﻣﺤﺪودة ﮐﺸﻮر اﺳﻼمي آن زﻣﺎن را ﻓﺮاميﮔﯿﺮد.(ﻣﺠﻠﺴﯽ،1403: 29/200) ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺒﺎرزة ﻓﺪك درﺣﻘﯿﻘﺖ، ﯾﮏ ﻣﺒﺎرزة ﻣﺎﻟﯽ ﺻﺮف ﻧﺒﻮد. ﭼﻬﺮه‌اي سياسي و ﺣﮑﻮﻣﺘﯽ داﺷﺘﻪ و ﻃﺮح ﻓﺪك در راﺳﺘﺎي ﻣﺒﺎرزه با ﺣﺎﮐﻤﺎن آن زﻣﺎن ﻗﻠﻤﺪاد ميﺷﺪه است.(ﺣﺴﯿﻨﯿﺎن ﻗﻤﯽ،1379: 266)

ابن‌أبي‌الحديد در شرح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ ميﻧﻮﯾﺴﺪ: «از ﻋﻠﯽﺑﻦاﻟﻔﺎرﻗﯽ(ﻣﺪرس ﻏﺮﺑﯿﻪ ﺑﻐﺪاد) ﭘﺮﺳﯿﺪم: آﯾﺎ فاطمه(ع)راﺳﺘﮕﻮ ﻧﺒﻮد؟ او ﺟﻮاب داد: آري، راﺳﺘﮕﻮ ﺑﻮد. ﭘﺮﺳﯿﺪم: ﭼﺮا اﺑﻮﺑﮑﺮ ﺣﻘﺶ را به وي ﺑﺮﻧﮕﺮداﻧﺪ؟ ﻟﺒﺨﻨﺪي زد و با آﻫﻨﮕﯽ‌كه ﮐﻤﺘﺮ رﻧﮓ ﺷﻮﺧﯽ داﺷﺖ‌و هاﻟﻪ‌اي از ﻟﻄﺎﻓﺖ‌و ﻇﺮاﻓﺖ و اﺑﻬﺖ آن را در ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد، ﮔﻔﺖ: اﮔﺮ اﺑﻮﺑﮑﺮ، اﻣﺮوز ﻓﺪك را ﺑﻪ ﻓﺎﻃﻤﻪ(ع)مي‌داد، ﻓﺮدا ﺧﻼﻓﺖ را براي ﻫﻤﺴﺮش اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ(ع)ﻣﻄﺎﻟﺒﻪ ميﮐﺮد و اﺑﻮﺑﮑﺮ را از مقام ﺧﻼﻓﺖ مي‌راﻧﺪ. اﺑﻮﺑﮑﺮ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ براي ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺬري داﺷﺘﻪ باشد و ﻧﺎﮔﺰﯾﺮ به ﺗﺮك آن مي‌ﺷﺪ، زﯾﺮا فاطمه(ع)راﺳﺘﮕﻮ و در ﺳﺨﻦ‌اش ﺻﺎدق ﺑﻮد و در ادﻋﺎﯾﺶ ﻧﯿﺎز به ﮔﻮاه و ﺷﺎﻫﺪ ﻧﺪاﺷﺖ. ﺑﻨﺎبراين، دﯾﮕﺮ ﻋﺬر اﺑﻮﺑﮑﺮ ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﻧﻤﯽ‌ﺷﺪ.» (ابن‌أبي‌الحديد،1378: 16/284) اين ﺧﻄﺒﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺷﺶ ﻓﺼﻞ است كه به آن اﺷﺎره مي ﻧﻤﺎﯾﯿﻢ.

            ﻓﺼﻞ اول: ﺣﻤﺪ و ﺳﺘﺎﯾﺶ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﺷﻬﺎدت به وﺣﺪاﻧﯿﺖ خداوﻧﺪ و رﺳﺎﻟﺖ ر ﺳﻮل ﮔﺮامي اﺳﻼم(ص).

            ﻓﺼﻞ دوم: حضرت زهرا(ع)با ﻣﻬﺎﺟﺮ و اﻧﺼﺎر ﺳﺨﻦ ميﮔﻮﯾﺪ و قرآن و ﻋﺘﺮت را ﻣﻄﺮح ميﺳﺎزد و دﯾﻦ و ارزشهاي آن را ﺑﯿﺎن مي‌دارد و مردم را به ﺗﻘﻮاي اﻟﻬﯽ و ﺗﻮﺟﻪ به قرآن و ﻋﺘﺮت دﻋﻮت ميﮐﻨﺪ.

            ﻓﺼﻞ ﺳﻮم: در اين ﻓﺼﻞ باز به ﺳﺨﻦ اول ﺑﺮميﮔﺮدد و اﻧﺘﺴﺎب ﺧﻮﯾﺶ را به پيامبر(ع)ﺑﯿﺎن مي‌دارد و زﺣﻤﺎت رسول ﮔﺮامي را ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺸﺎن ميﺳﺎزد. ﮔﺬﺷﺘﮥ آنان را ﯾﺎدآوري مي‌ﮐﻨﺪ و در اين ارﺗﺒﺎط از ﺗﻼشهاي اﻣﯿﺮﻣﺆﻣﻨﺎن(ع)و ﺟﻬﺎد و دﻓﺎع و ﺗﻘﺪم او ﺑﺮ ﻫﻤﻪ ﯾﺎد ميﮐﻨﺪ و ﻧﺰدﯾﮑﯽ او را با پيامبر، ﺑﯿﺎن مي‌دارد.

            ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم: در اين ﻓﺼﻞ دورة ﭘﺲ از حضرت رسول و ﺑﺮﯾﺪن مردم از ﻋﺘﺮت و قرآن به ﺧﻮﺑﯽ ﺗﺮﺳﯿﻢ مي‌ﺷﻮد و حضرت زهرا(س) در دو ﺑﺨﺶ، ﻫﻢ از ولايت و اﻣﺎﻣﺖ ﻋﻠﯽ(ع)و ﻫﻢ از قرآن و اﺣﮑﺎم آﺳﻤﺎﻧﯽ‌اش دﻓﺎع مي‌ﮐﻨﺪ. حضرت فاطمه(ع) ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ: داغ زدﯾﺪ ﺑﺮ ﻏﯿﺮ ﺷﺘﺮتان(ﺧﻼﻓﺖ)، ﺟﻬﺎن ﻣﺪاري را ﺑﺪون اﺳﺘﺤﻘﺎق، ﻣﺮﮐﺐ ﺳﻮاري ﺧﻮد ﮐﺮدﯾﺪ، در ﺻﻮرﺗﯽ كه ﻣﺮﮐﺐ ﺳﻮاري ﺷﻤﺎ ﻧﺒﻮد و ﺷﻤﺎ ﻻﯾﻖ ﺳﻮاري آن ﻧﺒﻮده و ﻧﯿﺴﺘﯿﺪ. ﻋﻬﺪ پيامبر(ع)(در ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ)ﻧﺰدﯾﮏ است و از رﺣﻠﺖ پيامبر  (ع) ﻣﺪﺗﯽ ﺳﭙﺮي ﻧﺸﺪه است و زﺧﻢ دل ﻣﺎ ﻫﻨﻮز ﺑﻬﺒﻮد ﻧﯿﺎﻓﺖ. ﺟﺮاﺣﺖ ﺳﯿﻨﮥ ﻣﺎ اﻟﺘﯿﺎم ﻧﭙﺬﯾﺮﻓﺖ. ﻫﻨﻮز محمد(ع) در ﻗﺒﺮ ﻗﺮار ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ، به دﺳﺘﺎوﯾﺰ ﻓﺘﻨﻪ و آﺷﻮب، ﻏﺼﺐ ﺧﻼﻓﺖ  ﮐﺮدﯾﺪ و ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ را در  ﻓﺘﻨﻪ اﻧﺪاﺧﺘﯿﺪ و ﮐﺎﻓﺮ ﺷﺪﯾﺪ. ﺟﻬﻨﻢ ﻣﺤﯿﻂ ﺑﺮ ﮐﺎﻓﺮان است. ﻫﯿﻬﺎت! ﺷﻤﺎ را ﭼﻪ رﺳﯿﺪ؟ به ﮐﺠﺎ مي روﯾﺪ؟ ﮐﺘﺎب خدا در ﻣﯿﺎن ﺷﻤﺎﺳﺖ، اﺣﮑﺎم‌اش ﻫﻮﯾﺪا، ﻣﻨﻬﯿﺎت اش آﺷﮑﺎر و اواﻣﺮ و دﺳﺘﻮراﺗﺶ واﺿﺢ است. با قرآن ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﮐﺮدﯾﺪ و به قرآن ﭘﺸﺖ ﭘﺎ زدﯾﺪ. ﻫﺮ كه ﻏﯿﺮ اﺳﻼم را ﺑﺮﮔﺰﯾﻨﺪ، ﻫﺮﮔﺰ از او ﻗﺒﻮل ﻧﻤﯽ‌ﺷﻮد و در آﺧﺮت از زﯾﺎن ﮐﺎران است. (ﻣﺠﻠﺴﯽ،1403: 29/225؛ ابن‌أبي‌الحديد،1378:

16/210-213)

            ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ: در اين ﻓﺼﻞ به ارث ﺑﺮي و ﺣﮑﻢ قرآن در اين زﻣﯿﻨﻪ ميﭘﺮدازد و ﻋﺪم ﺗﻮرﯾﺚ اﻧﺒﯿﺎء را با ﺗﻮﺟﻪ به قرآن، ﺳﺨﻨﯽ دروغ مي‌داﻧﺪ و ﭘﺲ از اﺗﻤﺎم ﺣﺠﺖ ﮐﺎﻣﻞ با اﺑﺮاز ﻋﻤﯿﻖﺗﺮﯾﻦ ﺧﺸﻢ، ﺳﺨﻦاش را به ﭘﺎﯾﺎن ميﺑﺮد و ﺣﮑﻢ در اين‌ﻣﺎﺟﺮاي ﻏﻤﺒﺎر را به داوري خداوﻧﺪ در ﻗﯿﺎﻣﺖ واﮔﺬار ميﮐﻨﺪ.

            ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ: ﺳﭙﺲ حضرت، اﻧﺼﺎر را ﻣﻮرد ﺧﻄﺎب وﯾﮋةﺧﻮد ميﺳﺎزد و دادﺧﻮاﻫﯽ ﺧﻮﯾﺶ را آﺷﮑﺎرا ﺑﯿﺎن ميﮐﻨﺪ و ﭘﺲاز دﻋﻮت آنان به ﻣﺒﺎرزة ﻣﺴﻠﺤﺎﻧﻪ، با ﺑﯿﺎن اينﻧﮑﺘﻪ كه ﺑﺮ ﻫﻤﺮاﻫﯽ ﻧﮑﺮدن اﻧﺼﺎر واﻗﻒ است ﺗﻬﺪﯾﺪ ﻧﻬﺎﯾﯽ ﺧﻮﯾﺶ را اﺑﺮاز مي دارد. (ﺣﺴﯿﻨﯿﺎن ﻗﻤﯽ،1379: 162)

            5-ﮔﺎم به ﮔﺎم ﻋﻠﯽ(ع) در ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻧﺼﺎر

            ﺣﻤﺎﯾﺖ فاطمه(ع) ﻫﺮﮔﺰ به ﻧﻘﻞ حدبث و رواﯾﺖ دربارة شخصيّت واﻻي ﻋﻠﯽ(ع) و ﺗﮑﯿﻪ ﮐﺮد ن ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ و ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﯽ او ﺧﻼﺻﻪ ﻧﻤﯽﺷﺪ، ﺑﻠﮑﻪ آن ﯾﮑﯽ از ﺷﯿﻮه‌هاﯾﯽ ﺑﻮد كه فاطمه(ع)در دﻓﺎع از حريم ولايت در ﭘﯿﺶ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد. ﺷﯿﻮة دﯾﮕﺮ اين كه فاطمه(ع) ﻫﻤﺮاه امام ﺧﻮد به ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻧﺼﺎر مي‌رﻓﺖ، تا ﺷﺎﯾﺪ آنان را از ﺧﻮاب ﻏﻔﻠﺖ ﺑﯿﺪار كرده و ﺣﻖ ﻋﻠﯽ(ع) را بازﺳﺘﺎﻧﺪ. وي در ﮐﻨﺎر ﺷﻮﻫﺮ و ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ به ﯾﮏ ﺗﻼش ﻫﻤﻪﺟﺎﻧﺒﻪ دﺳﺖ زد و ﺷﺒﺎﻧﻪ به در ﺧﺎﻧﻪ‌هاي ﻣﻬﺎﺟﺮﯾﻦ و اﻧﺼﺎر آﻣﺪ و ﮔﻔﺖ: «اي ﻣﻬﺎﺟﺮﯾﻦ و اﻧﺼﺎر ! بهﯾﺎري خدا ﺑﺸﺘﺎﺑﯿﺪ. ﻣﻦ دﺧﺘﺮ پيامبر ﺷﻤﺎ ﻫﺴﺘﻢ و ﺷﻤﺎ با آن حضرت حضرت ﺑﯿﻌﺖ كرده‌اﯾﺪ كه از او و ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ ﻣﺜﻞ ﺧﻮد و ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺘﺎن دﻓﺎع ﮐﻨﯿﺪ. ﺑﻨﺎبراين ﺑﺮ ﺗﻌﻬﺪات ﺧﻮﯾﺶ ﻋﻤﻞ ﻧﻤﺎﯾﯿﺪ.(وﻟﯽ ﮐﺴﯽ او را ﯾﺎري ﻧﮑﺮد)»

            حضرت امام‌باﻗﺮ(ع)در اين زﻣﯿﻨﻪ ميﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ: «ان ﻋﻠﯿﺎ ﺣﻤﻞ فاطمه ﻋﻠﯽ ﺣﻤﺎر، و ﺳﺎرﺑﻬﺎ ﻟﯿﻼ

اﻟﯽ ﺑﯿﻮت اﻻﻧﺼﺎر ﯾﺴﺄﻟﻬﻢ اﻟﻨﺼﺮه، و ﺗﺴﺄﻟﻬﻢ فاطمه اﻻﻧﺘﺼﺎر ﻟﻪ...»(ابن‌أبي‌الحديد،1378: 6/13)، ﯾﻌﻨﯽ: ﻋﻠﯽ(ع) فاطمه(ع)را ﺷﺒﺎﻧﻪ در ﺣﺎﻟﯽكه وي را ﺑﺮ ﻣﺮﮐﺐ ﺳﻮار ميﮐﺮد، به در ﺧﺎﻧﻪهاي اﻧﺼﺎر مي‌آورد و ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺧﻮد ﻋﻠﯽ(ع)، فاطمه از آنان براي ﺧﻼﻓﺖ ﺣﻀﺮﺗﺶ اﺳﺘﻤﺪاد ميﮐﺮد.

            ﻣﺮﺣﻮم ﺷُﺒﺮ با ﺳﻨﺪ ﻣﻌﺘﺒﺮ از ﻃﺮﯾﻖ ﺳﻠﯿﻢﺑﻦﻗﯿﺲ از ﺳﻠﻤﺎن و ﻋﻤﻮي پيامبر خدا (ﻋﺒﺎس) ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده، كه حضرت ﻋﻠﯽ(ع)به ﻫﻤﺮاه فاطمه، ﺣﺴﻦ و ﺣﺴﯿﻦ(ع)به ﻫﻤﮥ اﺻﺤﺎب ﺑﺪر ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻧﻤﻮده و از آنان براي ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺧﻼﻓﺖ ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺘﻤﺪاد ﻧﻤﻮد اﻣﺎ ﺟﺰ ﻋﺪه‌اي ﻗﻠﯿﻞ اﻋﻼم آﻣﺎدﮔﯽ ﻧﮑﺮدﻧﺪ. حضرت به آن ﮔﺮوه اﻓﺮادي كه ﺟﻮاب ﻣﺜﺒﺖ داده ﺑﻮدﻧﺪ ﻓﺮﻣﻮد: ﻓﺮدا ﺻﺒﺢ ﻫﻤﮕﯽ به ﻧﺸﺎﻧﮥ ﺑﯿﻌﺖ براي ﻣﺮگ، ﺳﺮهاي ﺧﻮﯾﺶ را ﺗﺮاﺷﯿﺪه و ﺳﻼح ﺑﺮ دﺳﺖ در ﻓﻼن ﺟﺎ آﻣﺎده ﺷﻮﯾﺪ. در اين حدبث آﻣﺪه است كه ﺟﺰ ﺳﻠﻤﺎن، اﺑﻮذر، ﻣﻘﺪاد و زﺑﯿﺮ، ﮐﺲ دﯾﮕﺮي به ﺻﺤﻨﻪ ﻧﯿﺎﻣﺪ.(ﺷﺒﺮ،1427: 1/191)

            در ﯾﮏ‌حدبث دﯾﮕﺮ(ﺧﻄﺒﮥ ﻃﺎﻟﻮﺗﯿﻪ) ميﺧﻮاﻧﯿﻢ‌كه در ﭘﯽ دﻋﻮت آن حضرت و ﻓﺎﻃﻤﮥ زهرا(ع)،

ﺷﺒﺎﻧﻪ ﺳﯿﺼﺪوﺷﺼﺖ ﻧﻔﺮ اﻋﻼن آﻣﺎدﮔﯽ ﮐﺮدﻧﺪ و اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆ ﻣﻨﯿﻦ(ع) ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ: ﻫﺮﮐﺲ ميﺧﻮاﻫﺪ ﻓﺮدا در ﮐﻨﺎر ﻣﻦ با ﺗﻤﺎم وﺟﻮد، با دﺷﻤﻨﺎن به ﻣﺒﺎرزه ﺑﺮﺧﯿﺰد، ﺳﺮهاي ﺧﻮﯾﺶ را ﺗﺮاﺷﯿﺪه و با ﺣﻤﻞ ﺳﻼح و ﺷﻤﺸﯿﺮ در ﻓﻼن ﻣﮑﺎن(اﺣﺠﺎراﻟﺰّﯾﺖ) ﺣﺎﺿﺮ ﮔﺮدد. اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ به ﻧﺸﺎﻧﮥآﻣﺎدﮔﯽ براي ﻣﺮگ، ﺧﻮد ﺳﺮش را ﺗﺮاﺷﯿﺪ و در اﺣﺠﺎراﻟﺰﯾﺖ ﺣﺎﺿﺮ ﺷﺪ و درآن روز ﺟﺰ ﭘﻨﺞ ﻧﻔﺮ،(اﺑﻮذر، ﻣﻘﺪاد، ﺣﺬﯾﻔﻪ، ﻋﻤﺎر و ﺳﻠﻤﺎن)از ﮐﺴﯽ ﺧﺒﺮي ﻧﺸﺪ...(ﻧﮏ: ﮐﻠﯿﻨﯽ،1362: 8/33)

            ﻣﻌﺎوﯾﻪﺑﻦاﺑﻮﺳﻔﯿﺎن در ﻧﺎﻣﻪ‌اي‌كه براي اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪ، به اين ﻗﻀﯿﮥ ﺗﻠﺦ اﺷﺎره ﻧﻤﻮده، ميﮔﻮﯾﺪ: «به ﯾﺎدمي آورم آن روزﮔﺎر را كه زن ﺧﻮد را ﺑﺮ ﭼﻬﺎرﭘﺎﯾﯽ ﺳﻮار مي‌ﮐﺮدي و دﺳﺖ ﺣﺴﻦ و ﺣﺴﯿﻦ را مي‌ﮔﺮﻓﺘﯽ و از ﻫﻤﮥاهل ﺑﺪر و ﺳﺎﯾﺮ اﺻﺤﺎب پيامبر اﺳﺘﻤﺪاد مي‌ﻧﻤﻮدي، وﻟﯽ وﻟﯽ ﺟﺰ ﭼﻬﺎر و ﯾﺎ ﭘﻨﺞ ﻧﻔﺮ اﻋﻼن آﻣﺎدﮔﯽ ﻧﮑﺮدﻧﺪ.» (ابن‌أبي‌الحديد،1378: 2/47)

             اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ ﻣﻮرخ ﺑﺰرگ ﻧﯿﺰ ميﻧﻮﯾﺴﺪ: «ﻋﻠﯽ، فاطمه را ﺳﻮار ﺑﺮﻣﺮﮐﺐ مي ﮐﺮد و ﻫﻤﺮاه ﺧﻮد ﺷﺒﺎﻧﻪ به ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻧﺼﺎر ميﺑﺮد تا به دﻓﺎع از ﺣﻖ ﻋﻠﯽ(ع) ﭘﺮداﺧﺘﻪ و از آنان ﯾﺎري ﺑﻄﻠﺒﺪ اﻣﺎ اﻧﺼﺎر در ﭘﺎﺳﺦ مي‌ﮔﻔﺘﻨﺪ: اي دﺧﺘﺮ رسول خدا(ع)! ﻣﺎ با اﯾﻨﺎن ﺑﯿﻌﺖ ﮐﺮدﯾﻢ و اﮔﺮ ﺷﻮﻫﺮ و ﻋﻤﻮزادة ﺗﻮ زودﺗﺮ به ﻧﺰد ﻣﺎ مي‌آﻣﺪ، ﻫﺮﮔﺰ به ﺳﺮاغ ﺷﺨﺺ دﯾﮕﺮي ﻧﻤﯽرﻓﺘﯿﻢ!» حضرت(ع) در ﭘﺎﺳﺦ ميﻓﺮﻣﻮد: «آﯾﺎ ﺳﺰاوار ﺑﻮد كه پيامبر(ع)را دﻓﻦ ﻧﮑﺮده در ﺧﺎﻧﻪ‌اش رها مي‌ﺳﺎﺧﺘﯿﻢ و به ﺧﺎﻃﺮ اين ﻣﻮﺿﻮع با مردم به

ﻧﺰاع مي‌ﭘﺮداﺧﺘﯿﻢ؟!»(الدينوري،بي‌تا: 1/19)

            آنﭼﻪ از اين اﺣﺎدﯾﺚ و ﻗﻀﺎﯾﺎي تارﯾﺨﯽ به ﺑﺤﺚ ﻣﺎ ﻣﺮﺑﻮط مي‌باشد، اين است كه ﻓﺎﻃﻤﮥ زهرا(ع) براي ﺧﻼﻓﺖ اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ، از آﺑﺮو و شخصيّت ﺧﻮﯾﺶ ﻣﺎﯾﻪﮔﺬاﺷﺘﻪ و ﺳﻌﯽ ميﮐﺮد ﻋﻠﯽ(ع) را در رﺳﯿﺪن به اين ﻫﺪف ﯾﺎري ﻧﻤﺎﯾﺪ، وﻟﯽ...

            6-ﻓﺮﯾﺎد ﺑﺮ حريمﺷﮑﻨﺎن

            اهل بصيرت به‌ﺳﺒﺐ ﻋﺒﺮتﮔﯿﺮي و ﭘﻨﺪآﻣﻮزي از ﻫﺮرخداد و ﺣﺎدﺛﻪ‌اي، ﻫﺮﺗﻬﺪﯾﺪي را بهﻓﺮﺻﺘﯽ

ﺗﺒﺪﯾﻞ مي‌ﮐﻨﻨﺪ و به ﺟﺎي آن كه ﺗﻬﺪﯾﺪات، ﻋﺎﻣﻞ بازدارﻧﺪه در ﻣﺴﯿﺮ ﺷﺨﺺ و ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻮد، به ﯾﮏ ﻓﺮﺻﺖ ﺑﯽﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺒﺪﯾﻞ ميﺷﻮد كه ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ و ﻇﺮﻓﯿﺖهاي وي و ﺟﺎﻣﻌﻪ‌اش را اﻓﺰاﯾﺶ مي‌دﻫﺪ. اينﮔﻮﻧﻪ است كه ﻓﺘﻨﻪ‌ها به آزﻣﻮنهاي رﺷﺪ و باﻟﻨﺪﮔﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ميﺷﻮد و ﻓﺮﺻﺖهاي ﺑﯽﻣﺎﻧﻨﺪي را به ﺷﺨﺺ ﺑﺼﯿﺮ ميﺑﺨﺸﺪ. فاطمه(ع)در ﺑﺮاﺑﺮ ﻋﺪه‌اي ﺣﺮﻣﺖﺷﮑﻦ كه به حريم ﺧﺎﻧﻪ‌اش ﺣﻤﻠﻪ‌ور ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ تا به ﺧﯿﺎل ﺧﻮد ﻋﻠﯽ(ع) را به زورﺷﻤﺸﯿﺮ از ﺧﺎﻧﻪ ﺑﯿﺮون ﮐﺸﯿﺪه، براي ﺑﯿﻌﺖ به ﻣﺴﺠﺪ ﺑﺒﺮﻧﺪ،

آن ﭼﻨﺎن ﻓﺮﯾﺎدزد و از ﻋﻤﻖ ﺟﺎن ﻧﺎﻟﻪ ﮐﺸﯿﺪ كه ﻗﻠﺐ ﻫﺮﺑﯿﻨﻨﺪه را ﺟﺮﯾﺤﻪ‌دار ﺳﺎﺧﺖ. ﺻﺤﻨﻪ ﻏﺮﯾﺒﯽ ﺑﻮد و ﻣﻨﻈﺮه‌اي ﻋﺠﯿﺐ. ﻋﻠﯽ(ع) ﺗﻨﻬﺎي ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻮد. با ﯾﮏ ﻣﺪاﻓﻊ آن ﻫﻢ فاطمه. اين اﺑﻮﺑﮑﺮ رﻗﯿﻖ اﻟﻘﻠﺐ ﺑﻮد كه با اﺷﺎره به ﻋﻤﺮ،(همان، 1/19؛ اﻟﻄﺒﺮي،1356: 377؛ ﻣﺠﻠﺴﯽ،1403: 28/226و297؛ اﻟﺠﻮﻫﺮي،1413: 71)ﻓﺮﻣﺎن ﺣﻤﻠﻪ به ﺧﺎﻧﮥ وﺣﯽ و آﺧﺮﯾﻦ ﺳﻨﮕﺮ ولايت را داد و به ﻋﻤﺮ ﮔﻔﺖ: با ﺟﻤﺎﻋﺘﯽ به ﺧﺎﻧﮥ زهرا ﺑﺮو و ﻫﻤﻪ را براي ﺑﯿﻌﺖ به اين ﺟﺎ ﺑﺨﻮان و ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻋﻠﯽ ﺳﺮ باز زد با او ﺑﺠﻨﮓ و به زور و ﺷﺪت ﻫﺮ ﭼﻪ ﺗﻤﺎم، ﻧﺰد ﻣﻦ ﺑﯿﺎورش.(اﻟﻌﺴﮑﺮي،1413: 1/129) ﻋﻤﺮ با ﺗﻮده‌اي از آﺗﺶ و ﺟﻤﺎﻋﺘﯽ از ﻣﻨﺎﻓﻘﯿﻦ و آزادﺷﺪه‌هاي ﻗﺮﯾﺶ به ﻃﺮف ﺧﺎﻧﮥ فاطمه(ع) ﻫﺠﻮم ﺑﺮده وﻧﻌﺮه ﺑﺮآورد: «به خدا ﻗﺴﻢ اﮔﺮ براي ﺑﯿﻌﺖ ﺑﯿﺮون ﻧﯿﺎﯾﯿﺪ ﺧﺎﻧﻪ را با اهل‌اش به آﺗﺶ ﺧﻮاﻫﻢ ﮐﺸﯿﺪ. ﯾﮑﯽ با ﺗﻌﺠﺐ ﮔﻔﺖ: فاطمه در ﺧﺎﻧﻪ است! ﻋﻤﺮ ﺟﻮاب داد: ﺣﺘﯽ اﮔﺮ او باشد!»(الدينوري،بي‌تا: 1/19 ؛ ﻣﺠﻠﺴﯽ،1403: 28/204) راﺳﺘﯽ او ﭼﻪ ﮐﺎري ميﺗﻮاﻧﺴﺖ اﻧﺠﺎم دﻫﺪ؟ ﺧﻮد را از ﺷﺮ آﻧﻬﺎ ﺣﻔﻆ ﮐﻨﺪ؟ ﯾﺎ ﻓﺮزﻧﺪان ﺧﺮدﺳﺎﻟﺶ را آرام ﻧﻤﺎﯾﺪ ﯾﺎ از امام ﺧﻮﯾﺶ دﻓﺎع ﺑﻨﻤﺎﯾﺪ؟ و ﻣﺎﻧﻊ ﺑﺮدﻧﺶ ﺷﻮد؟ فاطمه(ع)به دﻓﺎع از ﻋﻠﯽ(ع) ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و ﺑﺮ آن ﺟﻤﺎﻋﺖ ﮔﻤﺮاه ﺑﺮآﺷﻔﺖ و ﻋﻤﺮ را ﻋﺘﺎب ﮐﺮد: آﯾﺎ از خدا ﭘﺮوا ﻧﺪاري؟ (ﻣﺠﻠﺴﯽ،1403: 28/269)واي ﺑﺮ ﺗﻮ ! اين ﭼﻪﺟﺮات و ﺟﺴﺎرﺗﯽ است كه به خدا و رﺳﻮﻟﺶ كرده‌اي؟ آﯾﺎ مي‌ﺧﻮاﻫﯽ ﻧﺴﻞ رسول را ﻧﺎﺑﻮد ﮐﻨﯽ؟ آﯾﺎ ميﺧﻮاﻫﯽ ﻧﻮر خدا را ﺧﺎﻣﻮش ﮐﻨﯽ؟(همان، 18/53)و... زهرا(ع)در ﺷﮕﻔﺖ از آن ﻫﻤﻪ ﺧﺒﺎﺛﺖ و ﻧﻔﺎق با ﭼﺸﻤﯽ ﭘﺮ اﺷﮏ ﻧﺎﻟﻪ ﺑﺮآورد: اي ﭘﺪر! اي رسول خدا! ﭼﻪ ﻣﺼﯿﺒﺖهاﯾﯽكه‌از ﭘﺴﺮ ﺧﻄﺎب و ﭘﺴﺮ اﺑﯽﻗﺤﺎﻓﻪ بهﻣﺎ ﻧﻤﯽرﺳﺪ!(الدينوري،بي‌تا: 1/20) آن ﮔﺎه به در ﺗﮑﯿﻪ داد و ﻓﺮﯾﺎد دادﺧﻮاﻫﯽ ﺳﺮداد: اي مردم ﺷﻤﺎ را به خدا و ﭘﺪرم ﺳﻮﮔﻨﺪ دﺳﺖ از ﻣﺎ ﺑﮑﺸﯿﺪ. آﯾﺎ ﮐﺴﯽ ﻧﯿﺴﺖ كه به ﯾﺎري ﻣﺎ ﺑﺮﺧﯿﺰد؟(ﻣﺠﻠﺴﯽ،1403: 30/348)

            7-حضرت ﻣﺤﺴﻦ(ع) ﻓﺪاﯾﯽ راه ولايت

            حضرت فاطمه(ع)براي آن كه به تارﯾﺦ ﺑﻔﻬﻤﺎﻧﺪ براي دﻓﺎع از ولايت ﺣﺎﺿﺮ است تا ﻫﻤﮥ داراﯾﯽ ﺧﻮﯾﺶ را ﻓﺪا ﺳﺎزد و راه را براي آﯾﻨﺪﮔﺎن روﺷﻦ ﻧﻤﺎﯾﺪ در اين ﻣﺴﯿﺮ، ﻣﺤﺴﻦ(ع) ﺧﻮﯾﺶ را ﻧﯿﺰ ﻓﺪا ﮐﺮد.

            7-1- روي اﻟﺠﻮﯾﻨﯽ ﺑﺴﻨﺪه ﻋﻦاﻟﻨﺒﯽ انه  ﻗﺎل: ... «و اﻣﺎ اﺑﻨﺘﯽ فاطمه... و اﻧﯽ ﻟﻤﺎ راﯾﺘﻬﺎ ذﮐﺮت ﻣﺎ ﯾﺼﻨﻊ ﺑﻬﺎ ﺑﻌﺪي؛ ﮐﺎﻧﯽ ﺑﻬﺎ و ﻗﺪ دﺧﻞ اﻟﺬل ﺑﯿﺘﻬﺎ... و ﮐﺴﺮ ﺟﻨﺒﻬﺎ واﺳﻘﻄﺖ ﺟﻨﯿﻨﻬﺎ... و ﺧﻠﺪ  ﻓﯽ ﻧﺎرك  ﻣﻦ ﺿﺮب ﺟﻨﺒﯿﻬﺎ ﺣﺘﯽ اﻟﻘﺖ وﻟﺪها، ﻓﺘﻘﻮل اﻟﻤﻼﺋﮑﻪ ﻋﻨﺪ ذﻟﮏ آﻣﯿﻦ»(اﻟﺠﻮﯾﻨﯽ اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ،بي‌تا: 2/34 و 35)، ﯾﻌﻨﯽ: ﺟﻮﯾﻨﯽ با ﺳﻨﺪ ﺧﻮﯾﺶ از پيامبر(ع)ﭼﻨﯿﻦ رواﯾﺖ كرده است...: دﺧﺘﺮم فاطمه... ﭼﻮن او را ميﺑﯿﻨﻢ به ﯾﺎد ﭼﯿﺰهاﯾﯽ مي‌اﻓﺘﻢ كه ﭘﺲ از ﻣﻦ ﺑﺮ او روا مي‌دارﻧﺪ؛ ﮔﻮﯾﺎ او را مي‌ﺑﯿﻨﻢ كه ذﻟﺖ به ﺧﺎﻧﻪ‌اش وارد ﺷﺪه، ﭘﻬﻠﻮﯾﺶ ﺷﮑﺴﺘﻪ، ﺟﻨﯿﻦ او ﺳﺎﻗﻂ ﺷﺪه است(... خداﯾﺎ!) ﺟﺎودانِ آﺗﺶ( ﻋﺬاب) ﺳﺎز، ﮐﺴﯽ را كه به

ﭘﻬﻠﻮي او زد، به ﺣﺪي كه ﻓﺮزﻧﺪ ﺧﻮﯾﺶ اﻓﮑﻨﺪ. در اين ﻣﻮﻗﻊ ﻣﻼﺋﮑﻪ، ﻫﻤﻪ ﮔﻮﯾﻨﺪ: آﻣﯿﻦ!

            7-2-  ﻗﺎل اﻟﺸﻬﺮﺳﺘﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﻪ اﻧﻪ ﯾﻘﻮل: «ان ﻋﻤﺮ ﺿﺮب ﺑﻄﻦ فاطمه ﯾﻮم اﻟﺒﯿﻌﻪ ﺣﺘﯽ أﻟﻘﺖ اﻟﺠﻨﯿﻦ ﻣﻦ ﺑﻄﻨﻬﺎ، و ﮐﺎن ﯾﺼﯿﺢ. اﺣﺮﻗﻮا دارها ﺑﻤﻦ ﻓﯿﻬﺎ و ﻣﺎ ﮐﺎن ﻓﯽ اﻟﺪار ﻏﯿﺮ ﻋﻠﯽ و فاطمه واﻟﺤﺴﻦ واﻟﺤﺴﯿﻦ»(اﻟﺸﻬﺮﺳﺘﺎﻧﯽ،بي‌تا: 1/57)، ﯾﻌﻨﯽ: ﺷﻬﺮﺳﺘﺎﻧﯽ در شرح ﺣﺎل ﻧﻈﺎم ميﮔﻮﯾﺪ: روز ﺑﯿﻌﺖ، ﻋﻤﺮ به ﺷﮑﻢ فاطمه، ﭼﻨﺎن ﺿﺮبه‌اي زد كه ﺟﻨﯿﻦ‌از ﺷﮑﻢ اﻓﮑﻨﺪ و(ﻋﻤﺮ) ﻓﺮﯾﺎد ﻣﯽﮐﺸﯿﺪ ﺧﺎﻧﻪ، را با ﻫﺮكه در آن‌است، ﺑﺴﻮزاﻧﯿﺪ، با آنكه در آن‌ﺧﺎﻧﻪ، ﺟﺰ ﻋﻠﯽ‌و فاطمه‌و ﺣﺴﻦ‌و ﺣﺴﯿﻦ ﻧﺒﻮدﻧﺪ.

            7-3-و ﻗﺎﻟﻮا  ﻋﻦ اﺣﻤﺪﺑﻦمحمد ﺑﻦاﻟﺴﺮي ﺑﻦﯾﺤﯿﯽﺑﻦاﺑﯽدارم اﻟﻤﺤﺪث: «ﮐﺎن ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ... ، ﺛﻢ ﻓﯽ آﺧﺮ اﯾﺎﻣﻪ ﮐﺎن اﮐﺜﺮ ﻣﺎ ﯾﻘﺮا ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻤﺜﺎﻟﺐ، ﺣﻀﺮﺗﻪ و رﺟﻞ ﯾﻘﺮا ﻋﻠﯿﻪ. ان ﻋﻤﺮ رﻓﺲ فاطمه ﺣﺘﯽ اﺳﻘﻄﺖ ﺑﻤﺤﺴﻦ»، دربارة اﺣﻤﺪﺑﻦ محمدﺑﻦاﻟﺴﺮيﺑﻦﯾﺤﯿﯽﺑﻦاﺑﯽ دارم ﻣﺤﺪث، ﭼﻨﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ‌اﻧﺪ: او در ﺗﻤﺎم زﻧﺪﮔﯽ، در راه راست ﻗﺪم ﺑﺮمي‌داﺷﺖ، اﻣﺎ در آﺧﺮ ﻋﻤﺮ ﺧﻮد، اﮐﺜﺮ آن ﭼﻪ ﺑﺮ او ﻗﺮاﺋﺖ مي‌ﺷﺪ، دربارة ﻣﺜﺎﻟﺐ(ﻣﻌﺎﯾﺐ ﺧﻠﻔﺎ) ﺑﻮد. ﻧﺰد او ﺑﻮدم كه ﻣﺮدي ﺑﺮ او ﭼﻨﯿﻦ مي‌ﺧﻮاﻧﺪ: «ﻋﻤﺮ به ﺳﯿﻨﮥ فاطمه ﭼﻨﺎن ﻟﮕﺪي زد كه ﻣﺤﺴﻦ را ﺳﻘﻂ ﮐﺮد.»(اﻟﺬﻫﺒﯽ،1382: 1/139؛ اﺑﻦﺣﺠﺮ،1390: 1/268)

            8-رد ﺑﯿﻌﺖ ﺧﻠﯿﻔﻪ

            از ﻣﻮارد دﯾﮕﺮي كه ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ بصيرت فاطمه(ع) است اين ﺑﻮد كه تاوﻗﺘﯽ كه زﻧﺪه ﺑﻮد، ﻫﺮﮔﺰ

با ﺧﻠﯿﻔﻪ اول ﺑﯿﻌﺖ ﻧﮑﺮد و ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﯿﻌﺖ ﻧﮑﺮد ﺑﻠﮑﻪ با او ﻫﻢ ﭼﻨﺎن در ﺣﺎل ﺧﺸﻢ و ﻏﻀﺐ و ﻗﻬﺮ ﺑﻮد تا اين كه از دﻧﯿﺎ رﻓﺖ. ﺣﺎل ﺳﺆال ﻣﺎ اين است كه ﭼﺮا فاطمه با اﺑﻮﺑﮑﺮ ﺑﯿﻌﺖ ﻧﮑﺮد در ﺣﺎﻟﯽكه رواﯾﺎﺗﯽ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه كه: «ﻣﻦ ﻣﺎت و ﻟﯿﺲ ﻟﻪ امام ﻓﻤﻮﺗﺘﻪ ﻣﻮﺗﻪ ﺟﺎﻫﻠﯿﻪ» (ﻣﺠﻠﺴﯽ،1403: 23/41 و 78) آﯾﺎ فاطمه(ع) اﻟﻌﯿﺎذ باﻟﻠﱠﻪ به وﺳﯿﻠﮥ ﺑﯿﻌﺖﻧﮑﺮدن با اﺑﻮﺑﮑﺮ به ﻣﺮگ ﺟﺎﻫﻠﯽ از دﻧﯿﺎ رﻓﺘﻪ و ﯾﺎ ﺣﻘﯿﻘﺘﺎً اﺑﻮﺑﮑﺮ امام ﻧﺒﻮده تا فاطمه به ﻣﻔﺎد اين رواﯾﺖ ﻣﻠﺰم به ﺑﯿﻌﺖ با او باشد و ﯾﺎ حدبث ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻨﺎد ﻧﯿﺴﺖ؟ در ﭘﺎﺳﺦ مي ﮔﻮﯾﯿﻢ: ﺷﮑﯽ ﻧﯿﺴﺖ كه فاطمه(ع) با اﺑﻮﺑﮑﺮ ﺑﯿﻌﺖ ﻧﮑﺮد و ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ در ﻣﻼﻗﺎﺗﯽ كه آنان با فاطمه(ع) داﺷﺘﻨﺪ، ﺣﻀﺮت زهرا (ع) از آندو روي ﮔﺮداﻧﯿﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻓﺮﻣﻮد: «اﮔﺮ ﭘﺪرم را ﻣﻼﻗﺎت ﮐﻨﻢ از ﺷﻤﺎ دو ﻧﻔﺮ ﺷﮑﺎﯾﺖ ﺧﻮاﻫﻢ ﮐﺮد و در ﭘﺎﯾﺎن ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻼﻗﺎت ﺑﻮد كه ﻓﺮﻣﻮد: به خدا ﺳﻮﮔﻨﺪ در ﻫﺮ ﻧﻤﺎز ﺗﻮ را ﻧﻘﺮﯾﻦ ميﮐﻨﻢ.» (الدينوري،بي‌تا: 20) از ﺟﻬﺖ دﯾﮕﺮ حدبث «ﻣﻦ ﻣﺎت و ﻟﻢ ﯾﻌﺮف امام زﻣﺎﻧﻪ»، آن ﻗﺪر ﺻﺤﺖاش روﺷﻦ است كه ﻧﯿﺎزي به ﺑﺮرﺳﯽ اﺳﻨﺎد ﻧﺪارد، ﭼﺮا كه اين حدبث را ﺷﯿﻌﻪ و ﺳﻨﯽ به اﺗﻔﺎق ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده‌اﻧﺪ و اين حدبث با اﺳﻨﺎد ﻓﺮاوان و با ﺗﻌﺒﯿﺮهاي ﻣﺨﺘﻠﻒ از پيامبر(ع) ﻧﻘﻞ ﮔﺮدﯾﺪه ﻣﺜﻼً: ﻃﯿﺎﻟﺴﯽ در ﻣﺴﻨﺪ از اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻧﻘﻞ كرده كه: «ﻣﻦ ﻣﺎت ﺑﻐﯿﺮ امام ﻣﺎت ﻣﯿﺘﻪ ﺟﺎﻫﻠﯿﻪ» (اﻟﻄﯿﺎﻟﺴﯽ،بي‌تا: 259) در ﮐﺘﺎبهاي اهل ﺳﻨﺖ ﻓﺮاوان به ﭼﺸﻢ ميﺧﻮرد،(ﺣﻨﺒﻞ،بي‌تا: 4/96، اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ، 1408: ج5/218، اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ،بي‌تا: 19/389)و درﻣﻨﺎﺑﻊ ﺷﯿﻌﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﺮﺣﻮم ﮐﻠﯿﻨﯽ ﻗﺮﯾﺐ به ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻀﻤﻮن از ﻓﻀﯿﻞﺑﻦﯾﺴﺎر از امام ﺻﺎدق(ع)از پيامبر(ع)ﻧﻘﻞ كرده است كه ﻓﺮﻣﻮد: «ﻣﻦ ﻣﺎت و ﻟﯿﺲ ﻋﻠﯿﻪ امام ﻓﻤﯿﺘﺘﻪ ﺟﺎﻫﻠﯿﻪ، ﻓﻘﻠﺖ ﻗﺎل ذﻟﮏ رسول اﻟﻠﱠﻪ؟ ﻓﻘﺎل اي واﻟﻠﱠﻪ ﻗﺪ ﻗﺎل. ﻗﻠﺖ: ﻓﮑﻞ ﻣﻦ ﻣﺎت و ﻟﯿﺲ ﻟﻪ امام، ﻓﻤﯿﺘﺘﻪ ﺟﺎﻫﻠﯿﻪ؟! ﻗﺎل: ﻧﻌﻢ.»(ﮐﻠﯿﻨﯽ،1362: 1/376؛ اﻟﻌﯿﺎﺷﯽ،بي‌تا: 1/252)، ﯾﻌﻨﯽ: ﻫﺮ كه ﺑﻤﯿﺮد و ﭘﯿﺸﻮاﯾﯽ ﻧﺪاﺷﺘﻪ باشد، به ﻣﺮدن جاهليت مرده است، ﻋﺮض ﮐﺮدم اين ﺳﺨﻦ پيامبر است؟ ﻓﺮﻣﻮد: آري به خدا او ﻓﺮﻣﻮده است. ﻋﺮض ﮐﺮدم: ﭘﺲ ﻫﺮ كه ﺑﻤﯿﺮد و ﭘﯿﺸﻮاﯾﯽ ﻧﺪاﺷﺘﻪ باشد ﻣﺮﮔﺶ ﻣﺮگ ﺟﺎﻫﻠﯿﺖ است؟ ! ﻓﺮﻣﻮد: آري. و با در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ دو ﻣﺴﺌﻠﮥ ﻣﺴﻠﻢ ﻓﻮق، ﻋﻠﺖ ﻋﺪم ﺑﯿﻌﺖ فاطمه با اﺑﻮﺑﮑﺮ ﮐﺎﻣﻼً روﺷﻦ مي‌ﮔﺮدد كه او ﻫﺮﮔﺰ امام ﻧﺒﻮده، تا فاطمه اﻗﺪام به ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺎري ﮐﻨﺪ.

            9-ﺳﮑﻮت سياسي ﻓﺎﻃﻤﻪ(ع)

            ﯾﮑﯽ از اﻗﺪاﻣﺎت زهرا(ع) براي رﺳﻮاﮐﺮدن باﻧﺪ ﻧﻔﺎق و اﺗﻤﺎم ﺣﺠﺖ با مردم، ﻫﻤﺎن ﺳﮑﻮت اﯾﺸﺎن است. حضرت(س) ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﺮﻓﺖ دﯾﮕﺮ ﻫﺮﮔﺰ با اﺑﻮﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ ﺳﺨﻦ ﻧﮕﻮﯾﺪ و تا ﭘﺎﯾﺎن ﺣﯿﺎﺗﺶ ﻫﻢ ﺑﺮ ﺳﺮ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﺧﻮد ﻣﺎﻧﺪ. اﯾﺸﺎن به اﺑﻮﺑﮑﺮ درﺣﺎﻟﯽ كه ﺣﻘﺶ را ﻏﺼﺐ كرده ﺑﻮد ﻓﺮﻣﻮد: «واﷲ ﻻدﻋﻮن اﷲ ﻋﻠﯿﮏ واﷲ ﻻاﮐﻠﻤﮏ ﺑﮑﻠﻤﻪ ﻣﺎ ﺣﯿﯿﺖ»، ﯾﻌﻨﯽ: به خدا ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺗﻮ را ﻧﻔﺮﯾﻦ ميﮐﻨﻢ و به خدا ﺳﻮﮔﻨﺪ تا زﻧﺪه‌ام با ﺗﻮ ﮐﻠﻤﻪ‌اي ﺳﺨﻦ ﻧﺨﻮاﻫﻢ ﮔﻔﺖ. و ﻧﯿﺰ در ﺣﺎﻟﯽ كه ﻋﻤﺮ به ﺧﺎﻧﻪ‌اش ﺣﻤﻠﻪ ﺑﺮده ﺑﻮد و آﻧﺠﺎ را به آﺗﺶ ﮐﺸﺎﻧﺪه ﺑﻮد به او ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ: «واﷲ ﻻاﮐﻠّﻢ ﻋﻤﺮ ﺣﺘﯽ أﻟﻘﯽ اﷲ»، ﯾﻌﻨﯽ:

به خداوﻧﺪ ﺳﻮﮔﻨﺪ تا زﻧﺪه‌ام با ﻋﻤﺮ ﺳﺨﻦ ﻧﺨﻮاﻫﻢ ﮔﻔﺖ؛ و در ﻫﻨﮕﺎم ﻋﯿﺎدت از او به ﻫﺮ دوي آن ها ﻓﺮﻣﻮد: «واﷲ ﻻاُﮐﻠّﻤﮑﻤﺎ ﻣﻦ رأﺳﯽ ﮐﻠﻤﻪ ﺣﺘﱠﯽ اﻟﻘﯽ رﺑﯽ ﻓﺎﺷﮑﻮ اﻧﮑﻤﺎ اﻟﯿﻪ ﺑﻤﺎ ﺻﻨﻌﺘﻤﺎ و ﻣﺎ ارﺗﮑﺒﺘﻤﺎ ﻣﻨّﯽ» و اين ﻣﺒﺎرزة ﻣﻨﻔﯽ و ﺳﮑﻮت فاطمه(ع) ﺑﺮاي ﺧﻠﻔﺎ ﺧﯿﻠﯽ ﺳﻨﮕﯿﻦ و رﺳﻮاﮐﻨﻨﺪه ﺑﻮد. او ﻫﺮ ﮐﺠﺎ با آنها ﺑﺮﺧﻮرد ميﮐﺮد از آﻧﻬﺎ رو ﺑﺮ ميﮔﺮداﻧﺪ. ﺑﻠﯽ ﮔﺎﻫﯽ ﺑﻠﻨﺪﺗﺮﯾﻦ ﻓﺮﯾﺎدها را باﯾﺪ از دهان ﺳﮑﻮت ﺷﻨﯿﺪ.(ﭘﻮر ﺳﯿﺪآﻗﺎﯾﯽ،1381: 149)

            10-ﻧﺎرﺿﺎﯾﺘﯽ فاطمه(ع) از ﺷﯿﺨﯿﻦ

            دﻻﯾﻞ و ﺷﻮاﻫﺪ تارﯾﺨﯽ ﻧﺸﺎن مي‌دﻫﺪ كه فاطمه(ع)از ﺷﯿﺨﯿﻦ( اﺑﻮﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ) راﺿﯽ ﻧﺸﺪ وﺑﻠﮑﻪ

وﺻﯿﺖ ﮐﺮد آن دو ﺑﺮ ﺟﻨﺎزه‌اش ﺣﺎﺿﺮ ﻧﺸﻮﻧﺪ، ﺑﺮ او ﻧﻤﺎز ﻧﺨﻮاﻧﻨﺪ و درﻫﻨﮕﺎم دﻓﻦ‌اش ﺣﻀﻮر ﻧﺪاﺷﺘﻪ باﺷﻨﺪ. اين ﻋﺪم رﺿﺎﯾﺖ به اﺷﮑﺎل ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن در اواﺧﺮ ﻋﻤﺮ حضرت تجلّي مي‌ﮐﻨﺪ.

            اﻟﻒ) رو ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪن از آن دو: از ﻧﺸﺎﻧﻪهاي ﺷﺪت ﻏﻀﺐ حضرت فاطمه(س) ﺑﺮ آن دو، وﻗﺘﯽ ﺑﻮد كه آنها ﺑﻌﺪ از ﭼﻨﺪ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻣﺮاﺟﻌﻪ براي ﻣﻼﻗﺎت ﺣﻀﺮﺗﺶ و ﻋﺪم ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ، از اﻣﯿﺮاﻟﻤﻮﻣﻨﯿﻦ (ع) ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ تا اﺟﺎزه دﻫﺪ ﻧﺰد فاطمه(س) روﻧﺪ. آنان ﺑﺴﯿﺎر اﺻﺮار ﮐﺮدﻧﺪ تا ﻧﺰد فاطمه(س) آﯾﻨﺪ و ﻋﺬرﺧﻮاﻫﯽ ﮐﻨﻨﺪ. امام ﻋﻠﯽ(ع) ﺳﺨﻨﺎن آن دو را به فاطمه(س) رﺳﺎﻧﺪ و فاطمه(س) درﺧﻮاست امام ﻋﻠﯽ(ع)را رد ﻧﮑﺮد، وﻟﯽ وﻗﺘﯽ آنان ﻧﺰدش آﻣﺪﻧﺪ، ﺻﻮرت‌اش را ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪ. در اين ﻣﻼﻗﺎت فاطمه(ع) به اﺑﻮﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ ﮔﻔﺖ: آﯾﺎ اﮔﺮ رسول خدا(ص) ﺣﺪﯾﺜﯽ ﻓﺮﻣﻮده باشد و ﺷﻤﺎ آن را ﺷﻨﯿﺪه باﺷﯿﺪ، ﺣﺎﺿﺮﯾﺪ ﺷﻬﺎدت دﻫﯿﺪ كه ﻣﺎ آن را ﺷﻨﯿﺪه‌اﯾﻢ؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ: ﺑﻠﻪ ﺷﻬﺎدت مي‌دﻫﯿﻢ، فاطمه(ع)ﻓﺮﻣﻮد: ﻣﻦ ﺷﻤﺎ را به خدا ﺳﻮﮔﻨﺪ مي‌دﻫﻢ آﯾﺎ ﻧﺸﻨﯿﺪه‌اﯾﺪ كه رسول خدا(ص) ﻓﺮﻣﻮد: رﺿﺎي فاطمه رﺿﺎي ﻣﻦ است، و ﻏﻀﺐ فاطمه ﻏﻀﺐ ﻣﻦ است، ﻫﺮﮐﺲ فاطمه را دوﺳﺖ ﺑﺪارد ﻣﺮا دوﺳﺖ دوﺳﺖ داﺷﺘﻪ و ﻫﺮ كه او را راﺿﯽ ﮐﻨﺪ ﻣﺮا راﺿﯽ كرده و ﻫﺮﮐﺲ او را به ﺧﺸﻢ آورد، ﻣﺮ ا به ﺧﺸﻢ آورده است؟ آن دو ﻧﻔﺮ ﮔﻔﺘﻨﺪ: ﺑﻠﻪ ﻣﺎ از رسول خدا(ص) اين ﮐﻼم را ﺷﻨﯿﺪﯾﻢ، ﺑﻌﺪ فاطمه(ع) ﻓﺮﻣﻮد: «اﻧﯽ اﺷﻬﺪاﷲ و ﻣﻼﺋﮑﺘﻪ اﻧﮑﻤﺎ اﺳﺨﻄﺎﻧﯽ وﻟﻢ ارﺿﯿﺘﻤﺎﻧﯽ ﻟﺌﻦ ﻟﻘﯿﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﻻﺷﮑﻮﻧﮑﻤﺎ»، ﯾﻌﻨﯽ: خدا و ﻣﻼﺋﮑﮥ او را ﺷﺎﻫﺪ و ﮔﻮاه مي‌ﮔﯿﺮﯾﻢ كه ﺷﻤﺎ دو ﻧﻔﺮ(اﺑﻮﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ) ﻣﺮا به ﻏﻀﺐ آوردﯾﺪ، و رﺿﺎﯾﺖ ﻣﺮا ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﻨﻤﻮدﯾﺪ، اﮔﺮ پيامبر(ع) را ﻣﻼﻗﺎت ﮐﻨﻢ از ﺷﻤﺎ دو ﻧﻔﺮ ﺷﮑﺎﯾﺖ ﺧﻮاﻫﻢﮐﺮد. اﺑﻮﺑﮑﺮ ﮔﻔﺖ: «اﻧﺎ ﻋﺎﺋﺬ باﷲ ﻣﻦ ﺳﺨﻄﻪ و ﺳﺨﻄﮏ ﯾﺎ فاطمه»، ﯾﻌﻨﯽ: ﭘﻨﺎه ميﺑﺮم به خدا از ﻏﻀﺐ رسول خدا(ع)و ﻏﻀﺐ ﺗﻮ اي فاطمه؛ و ﭼﻨﺎن ﮔﺮﯾﻪ ﮐﺮد و ﺳﺨﻨﺎن فاطمه(س) در او اﺛﺮ ﮔﺬاﺷﺖ كه ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻮد ﻗﺎﻟﺐ ﺗﻬﯽ ﮐﻨﺪ. تا آن كه اﺑﻮﺑﮑﺮ از ﻧﺰد او ﺑﯿﺮون آﻣﺪ و مردم دور او ﺟﻤﻊ ﺷﺪﻧﺪ كه ﭼﺮا ﭼﻨﯿﻦ ﭘﺮﯾﺸﺎﻧﯽ؟ ﮔﻔﺖ: ﺷﻤﺎ مردم ﻫﻤﻪ ﺷﺐ با ﻫﻤﺴﺮان ﺧﻮد ﺳﺮﮔﺮم ﺧﻮﺷﯽهاي ﺧﻮد ﻫﺴﺘﯿﺪ و ﻣﺮا به اين ﮔﺮﻓﺘﺎريها ﻣﺒﺘﻼ ﮐﺮدﯾﺪ، ﻣﻦ به ﺑﯿﻌﺖ ﺷﻤﺎ اﺣﺘﯿﺎﺟﯽ ﻧﺪارم، ﺑﯿﺎﯾﯿﺪ

ﺑﯿﻌﺖ ﺧﻮد را ﭘﺲ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ.(ﻣﺠﻠﺴﯽ،1403: 29/628)

            ﺑﺨﺎري در ﺻﺤﯿﺢ ﺧﻮد به ﻧﻘﻞ از پيامبر اﮐﺮم ميﮔﻮﯾﺪ: «فاطمه ﺑﻀﻌﻪ ﻣﻨﯽ ﻓﻤﻦ اﻏﻀﺒﻬﺎ ﻓﻘﺪ اﻏﻀﺒﻨﯽ»(البخاري،1401: 4/210؛ اﻟﻄﺒﺮي،1415 37)، ﯾﻌﻨﯽ: فاطمه(س) ﻫﺴﺘﯽ و روح ﻣﻦ است، ﮐﺴﯽ كه او را ﺧﺸﻤﮕﯿﻦ ﮐﻨﺪ ﻣﺮا ﺧﺸﻤﮕﯿﻦ كرده است.

            ب)ﻧﻔﺮﯾﻦ به ﺧﻠﯿﻔﻪ: فاطمه (ع) ﺑﻌﺪ از اﺑﺮاز ﺧﺸﻢ وﻧﺎرﺿﺎﯾﺘﯽ ﺧﻮﯾﺶ ﻓﺮﻣﻮد: «واﷲ ﻻ دﻋﻮن اﷲ ﻋﻠﯿﮏ ﻋﻨﺪ ﮐﻞ ﺻﻠﻮه اﺻﻠﯿﻬﺎ»(الدينوري،بي‌تا: 1/20)، ﯾﻌﻨﯽ: به خدا ﺳﻮﮔﻨﺪ در ﻫﺮ ﻧﻤﺎزي كه مي ﺧﻮاﻧﻢ ﺗﻮ را ﻧﻔﺮﯾﻦ مي‌ﮐﻨﻢ.

            ج)وﺻﯿﺖ براي ﻋﺪم ﺣﻀﻮر در ﮐﻨﺎر ﺟﻨﺎزة او: حضرت زهرا آن ﻗﺪر در ﻫﺪف ﺧﻮﯾﺶ ﭘﺎﯾﺪار ﺑﻮد كه ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ تا آﺧﺮﯾﻦ ﺳﺎﻋﺎت زﻧﺪﮔﯽ، ﻣﺒﺎرزه را ﺗﻌﻘﯿﺐ ﮐﺮد، ﺑﻠﮑﻪ داﻣﻦ ﻣﺒﺎرزه را تا ﻗﯿﺎﻣﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪ داد. ﻗﻄﻌﺎً ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن از اين ﺳﺨﻦ ﺗﻌﺠﺐ مي‌ﮐﻨﻨﺪ كه ﭼﮕﻮﻧﻪ براي ﺷﺨﺼﯽ اﻣﮑﺎن دارد كه ﻣﺒﺎرزات‌اش را ﺣﺘﯽ ﺑﻌﺪ از ﻣﺮگ اداﻣﻪ دﻫﺪ. اﻣﺎ فاطمه‌اي كه در ﺧﺎﻧﮥ وﺣﯽ ﺗﺮبيت ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد، ﻧﻘﺸﻪاي ﻃﺮح ﮐﺮد كه به واﺳﻄﮥ ﭘﯿﺶ آﻣﺪن ﻣﺮگ ﻧﺎﺑﻬﻨﮕﺎم، ﻣﺒﺎرزاﺗﺶ ﭘﺎﯾﺎن ﻧﯿﺎﺑﺪ ﺑﻠﮑﻪ تا ﻗﯿﺎم ﻗﯿﺎﻣﺖ اداﻣﻪ ﯾﺎﺑﺪ و اين ﺧﻮد ﮔﻮاه بصيرت حضرت فاطمه(ع)است. اﺑﻦ ﻓﺘﺎل ﮔﻮﯾﺪ: فاطمه(ع)ﮔﻔﺖ: [اي ﻋﻠﯽ!] ﻣﻦ ﺗﻮ را ﺳﻔﺎرش مي‌ﮐﻨﻢ كه ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از آن اﻓﺮادي كه ﺑﺮ ﻣﻦ ﺳﺘﻢ ﮐﺮدﻧﺪ و ﺣﻘﻢ را [به زور] ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ [و آن را ﻏﺼﺐ ﮐﺮدﻧﺪ] ﮐﻨﺎر ﺟﻨﺎزه‌ام ﺣﻀﻮر ﻧﺪاﺷﺘﻪ باﺷﻨﺪ، زﯾﺮا آنان دﺷﻤﻨﺎن ﻣﻦ و دﺷﻤﻨﺎن رسول اﷲ(ع ﻫﺴﺘﻨﺪ...(ﻓﺘﺎل اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري،بي‌تا: 151)

            د)وﺻﯿﺖ براي ﻧﻤﺎز ﻧﺨﻮاﻧﺪن آن دو ﺑﺮﺟﻨﺎزة او: ﺷﺎﻫﺪ دﯾﮕﺮ اين است كه فاطمه(ع)به ﻋﻠﯽ(ع)وﺻﯿﺖ ﮐﺮد تا آن دو ﺑﺮ ﺟﻨﺎزة او ﻧﻤﺎز[ ﻣﯿﺖ] ﻧﺨﻮاﻧﻨﺪ. ﻋﻠﯽ(ع)ﻧﯿﺰ به آن ﻋﻤﻞ ﻧﻤﻮد. ﻣﺠﻠﺴﯽ از «واﻗﺪي» اينﮔﻮﻧﻪ ﻧﻘﻞ كرده است: «وﻗﺘﯽ فاطمه(ع)ﻗﺒﻞ از وﻓﺎت، به ﻋﻠﯽ(ع)وﺻﯿﺖ ﮐﺮد كه اﺑﻮﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ [ﺑﺮ او] ﻧﻤﺎز ﻧﺨﻮاﻧﻨﺪ. ﻋﻠﯽ(ع) ﻧﯿﺰ به ﺳﻔﺎرش او ﻋﻤﻞ ﻧﻤﻮد.»( ﻣﺠﻠﺴﯽ،1403: 43/182؛ ﻓﺘﺎل

اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري،بي‌تا: 151)

            ه)دﻓﻦ ﺷﺒﺎﻧﻪ: زهرا(ع) در آﺧﺮﯾﻦ روزهاي زﻧﺪﮔﯽ به ﻫﻤﺴﺮش ﻋﻠﯽ(ع) وﺻﯿﺖ ﮐﺮد و ﮔﻔﺖ: ﯾﺎ ﻋﻠﯽﻣﺮا ﺷﺐ ﻏﺴﻞﺑﺪه. ﺷﺐ ﮐﻔﻦﮐﻦ و ﻣﺨﻔﯿﺎﻧﻪ بهﺧﺎك ﺳﭙﺎر. راﺿﯽ ﻧﯿﺴﺘﻢ ﮐﺴﺎﻧﯽكه ﭘﻬﻠﻮﯾﻢ را ﺷﮑﺴﺘﻨﺪ و ﮐﻮدﮐﻢ را ﺳﻘﻂ ﻧﻤﻮدﻧﺪ و اﻣﻮاﻟﻢ را ﻣﺼﺎدره ﮐﺮدﻧﺪ به ﺗﺸﯿﯿﻊ ﺟﻨﺎزه‌ام ﺣﺎﺿﺮ ﺷﻮﻧﺪ. ﻗﺒﺮم را ﻧﯿﺰ ﻣﺨﻔﯽ ﮐﻦ. ﻋﻠﯽ(ع) ﻫﻢ ﺑﺮﻃﺒﻖ وﺻﯿﺖ زهرا (ع)، ﺷﺒﺎﻧﻪ دﻓﻨﺶ ﮐﺮد و ﻗﺒﺮش را با زﻣﯿﻦ ﻫﻤﻮار ﺳﺎﺧﺖ. و ﺻﻮرت ﭼﻬﻞﻗﺒﺮ تازه درﺳﺖﮐﺮد ﻣﺒﺎدا ﻗﺒﺮش ﺷﻨﺎﺧﺘﻪﺷﻮد.(اﺑﻦﺷﻬﺮ آﺷﻮب،1376: 3/138)

            اﻟﺒﺘﻪ ﻫﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﯽ در ﺻﺪد ﺑﺮمي‌آﯾﺪ ﺑﺪاﻧﺪ ﻗﺒﺮ دﺧﺘﺮ ﻋﺰﯾﺰ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﺳﻼم ﮐﺠﺎﺳﺖ؟ وﻗﺘﯽ ﺷﻨﯿﺪ كه ﺟﺎي ﻗﺒﺮ ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ. ﺧﻮاﻫﺪ ﭘﺮﺳﯿﺪ: ﭼﺮا؟ در ﺟﻮاب ميﺷﻨﻮد كه ﺧﻮد زهرا (ع)وﺻﯿﺖ ﻧﻤﻮده كه ﻗﺒﺮش ﻣﺨﻔﯽ ﺑﻤﺎﻧﺪ. آنﮔﺎه ﺧﻮد آن ﺷﺨﺺ ﻋﻠﺖ ﻗﻀﯿﻪ را درك ميﮐﻨﺪ و ميﻓﻬﻤﺪ كه از دﺳﺘﮕﺎه ﺧﻼﻓﺖ وﻗﺖ، ﻧﺎراﺿﯽ ﺑﻮده و ﺟﻨﺎزة او در ﻣﺤﯿﻂ ﺧﻔﻘﺎن آوري دﻓﻦ ﺷﺪه است. آنﮔﺎه ﻓﮑﺮ ميﮐﻨﺪ كه ﻣﮕﺮ ﻣﻤﮑﻦ است دﺧﺘﺮ ﻣﺤﺒﻮب ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﺳﻼم با آن ﻫﻤﮥ ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﮐﻤﺎﻻت، از ﺧﻠﯿﻔﮥ ﭘﺪرش ﻧﺎراﺿﯽ باشد و ﺧﻼﻓﺖ او ﺻﺤﯿﺢ باشد؟! ﭼﻨﯿﻦ اﻣﺮي اﻣﮑﺎن ﻧﺪارد. ﭘﺲ ﻣﻌﻠﻮم مي ﺷﻮد كه ﺧﻼﻓﺖ او ﻏﺎﺻﺒﺎﻧﻪ و

ﺑﺮ ﺧﻼف ﻧﻈﺮﯾﮥ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ(ع)و ﺧﺎﻧﻮاده‌اش ﺑﻮده است.(اﻣﯿﻨﯽ،1376: 179)

            11-ﮔﺮﯾﻪ

            اﮔﺮ ﮔﺮﯾﻪهاي فاطمه(ع) جنبةسياسي ﻧﺪاﺷﺖ ﻫﯿﭻﮔﺎه ﺣﮑﻮﻣﺖ درﺧﻮاست ﺳﮑﻮت از

حضرت زهرا(ع)ﻧﻤﯽﮐﺮد. در ﻧﻘﻄﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻫﻢ ﻋﮑﺲاﻟﻌﻤﻞ حضرت زهرا(ع)اﺻﺮار ﺑﺮ ﮔﺮﯾﻪ، تا ﻣﻠﺤﻖ ﺷﺪن به پيامبر ﺑﺰرﮔﻮار(ع)ﺑﻮد. ﭘﺲ از وﻓﺎت رسول خدا(ع)و ﭘﯿﺶ آﻣﺪن ﻣﺸﮑﻼت و ﻣﺼﯿﺒﺖها ﺑﺮ اهل بيت(ع)، ﻋﺰاداري و ﮔﺮﯾﻪهاي حضرت زﻫﺮا(ع)ﺗﺪاوم داﺷﺖ و ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﻮد كه ﺑﺮﺧﯽ اﺣﺴﺎس ﺧﻄﺮ ﮐﻨﻨﺪ. ﻟﺬا اﻓﺮادي را ﺧﺪﻣﺖ اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﺮﺳﺘﺎدﻧﺪ تا ﮔﺮﯾﻪ ها و ﻋﺰاداري حضرت فاطمه(ع) راﮐﻨﺘﺮل ﻧﻤﺎﯾﺪ. ﺷﯿﻮخ ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻧﺰد اﻣﯿﺮﻣﺆﻣﻨﺎن آﻣﺪﻧﺪ و ﮔﻔﺘﻨﺪ: اي اﺑﻮاﻟﺤﺴﻦ! فاطمه ﺷﺐ و روز ميﮔﺮﯾﺪ و ﻫﯿﭻﯾﮏ از ﻣﺎ در ﺑﺴﺘﺮش ﺧﻮاب راﺣﺖ ﻧﺪارد و روز ﻫﻨﮕﺎم ﻧﯿﺰ براي ﮐﺎر و زﻧﺪﮔﯽ آراﻣﺶ ﻧﺪارﯾﻢ، از فاطمه ﺑﺨﻮاه ﯾﺎ در ﺷﺐ و ﯾﺎ در روز ﮔﺮﯾﻪ ﮐﻨﺪ. اﻣﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﺳﺨﻦ آنان را با زهرا(ع) در ﻣﯿﺎن ﮔﺬاﺷﺖ حضرت فاطمه(ع) ﺟﻮاب داد: «ﯾﺎابااﻟﺤﺴﻦ ! ﻣﺎ اﻗﻞّ ﻣﮑﺜﯽ ﺑﯿﻨﻬﻢ و ﻣﺎ اﻗﺮب ﻣﻐﯿﺒﯽ ﻣﻦ ﺑﯿﻦ اﻇﻬﺮﻫﻢ ﻓﻮاﷲ ﻻ اﺳﮑﺖ ﻟﯿﻼ و ﻻﻧﻬﺎراً او اﻟﺤﻖ ﺑﺄﺑﯽ رسول اﷲ»(ﻣﺠﻠﺴﯽ،1403: 43/177)ﯾﻌﻨﯽ: حضرت ﻓﺮﻣﻮد: اي اﺑﻮاﻟﺤﺴﻦ! درﻧﮓ ﻣﻦ در ﻣﯿﺎن مردم ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻢ است و ﺟﺪاﯾﯽ‌ام از آنان ﺑﺴﯿﺎر ﻧﺰدﯾﮏ، به خدا ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺷﺐ و روز آرام ﻧﻤﯽ‌ﮔﯿﺮم تا به ﭘﺪرم ﻣﻠﺤﻖ ﺷﻮم. امام ﻋﻠﯽ(ع)ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ: اي دﺧﺘﺮ رسول خدا! ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ميﺧﻮاﻫﯿﺪ ﻋﻤﻞ ﮐﻨﯿﺪ. ﭘﺲ از اين زﻣﺎن حضرت ﻋﻠﯽ(ع)اتاﻗﯽ در ﺑﻘﯿﻊ براي حضرت ﺳﺎﺧﺖ كه ﻧﺎم‌اش بيت اﻻﺣﺰان ﺷﺪ، ﺻﺒﺢ كه ميﺷﺪ زهرا(ع) ﺣﺴﻦ و ﺣﺴﯿﻦ را در ﭘﯿﺶ روي ﺧﻮد ﺣﺮﮐﺖ مي‌داد و به ﺣﺎﻟﺖ ﮔﺮﯾﻪ به ﺑﻘﯿﻊ مي‌رﻓﺖ و ﺷﺐ كه مي‌ﺷﺪ اﻣﯿﺮﻣﺆﻣﻨﺎن به ﺑﻘﯿﻊ مي‌آﻣﺪ و ﻫﻤﺮاه فاطمه به ﻣﻨﺰل بازمي‌ﮔﺸﺘﻨﺪ. دﺧﺘﺮ ﻃﻠﺤﻪ، در ﯾﮑﯽ از روزهاي ﻏﻢبار ﭘﺲ از رﺣﻠﺖ رسول خدا(ع)ﺧﺪﻣﺖ فاطمه(ع) رﺳﯿﺪ و با اﻇﻬﺎر ﻧﺎراﺣﺘﯽ از ﮔﺮﯾﻪ‌هاي دﻟﺨﺮاش آن باﻧﻮ، با ﺷﮕﻔﺘﯽ ﭘﺮﺳﯿﺪ: فاطمه! ﭼﻪ ﭼﯿﺰي ﺷﻤﺎ را اينﮔﻮﻧﻪ به ﮔﺮﯾﻪ و زاري واداﺷﺘﻪ است؟ حضرت به ﭘﯿﺸﯿﻨﮥ ﺟﺮﯾﺎﻧﺎت در زﻣﺎن رسول خدا و ﮐﯿﻨﻪ‌اي كه از ﻋﻠﯽ در دل ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻮد وﻟﯽ ﻗﺪرت اﻇﻬﺎرﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ

و ﭘﺲ از رﺣﻠﺖ پيامبر(ع) ﺑﺮﻣﻼ ﮐﺮدﻧﺪ، اﺷﺎره ﮐﺮد.(ﺷﯿﺦ ﻃﻮﺳﯽ،1414: 204)

            12-اذان

            اﻗﺪام دﯾﮕﺮ زهرا(ع)، زﻧﺪه ﻧﮕﻪداﺷﺘﻦ ﺧﺎﻃﺮات دوران رسول(ع)ﺑﻮد . او ميﺧﻮاست با اﺣﯿﺎء و ﯾﺎدآوري آن دوران، در ﮐﺎﻟﺒﺪ اﻓﺴﺮدة آنان ﺑﺪﻣﺪ و درﯾﭽﻪ‌اي به ﺳﻮي ﻧﻮر و ﻧﻘﺒﯽ به روﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﺰﻧﺪ و با ﻃﺮح ﺳﺆاﻟﯽ در اذهان و ﯾﺎدآوري دوران رسول اﮐﺮم(ص)، اﺑﺮهاي ﺿﺨﯿﻢ و ﺳﯿﺎه را از اﻃﺮاف ﺧﻮرﺷﯿﺪ ولايت ﮐﻨﺎر زﻧﺪ. ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻤﺘﯽ، ﺳﺎﺣﺖ رﻓﻌﺖ ﺧﻮرﺷﯿﺪ را ﻟﺒﯿﮏ ﮔﻮﯾﺪ. وﻗﺘﯽ رسول خدا(ع) از دﻧﯿﺎ رﻓﺖ و وﺻﯽ او را ﮐﻨﺎر ﻧﻬﺎدﻧﺪ، ﺑﻼل به ﻋﻨﻮان اﻋﺘﺮاض دﯾﮕﺮ اذان ﻧﮕﻔﺖ و ﻫﺮﭼﻪ به ﺳﺮاغ‌اش مي‌آﻣﺪﻧﺪ، اﻣﺘﻨﺎع مي‌ﮐﺮد و ﻋﺬر مي‌آورد.(ﻣﺠﻠﺴﯽ،1403: 22/142)او در اداﻣﮥ اﻋﺘﺮاض ﺧﻮد به ﺷﺎم ﺗﺒﻌﯿﺪ ﺷﺪ و در آنﺟﺎ پيامبر را درﺧﻮاب دﯾﺪ كه از او ﺷﮑﺎﯾﺖ ميﮐﻨﺪ كه ﭼﺮا به زﯾﺎرت ﻣﻦ ﻧﻤﯽآﯾﯽ از اينرو براي زﯾﺎر ت پيامبر به ﻣﺪﯾﻨﻪ آﻣﺪ.(اﺑﻦاﻻﺛﯿﺮ، 1/208)با ورود او به ﻣﺪﯾﻨﻪ زهرا(ع) از او ﺧﻮاست كه اذان ﺑﮕﻮﯾﺪ، ﮔﻔﺖ: «ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺸﺘﺎﻗﻢ كه ﺻﺪاي ﻣﺆذن ﭘﺪرم را ﺑﺸﻨﻮم.» ﺑﻼل ﺑﺮ باﻻي بام ﻣﺴﺠﺪ رﻓﺖ. آواي ﮔﺮم ﺑﻼل در ﻣﺪﯾﻨﻪ ﭘﯿﭽﯿﺪ: «اﷲ اﮐﺒﺮ» ﻫﻤﻪ دﺳﺖ از ﮐﺎر ﮐﺸﯿﺪﻧﺪ. ﻫﺮﮐﺲ دﺳﺖ دﯾﮕﺮي را مي‌ﮐﺸﯿﺪ و با ﺷﺘﺎب به ﺳﻮي ﻣﺴﺠﺪ مي‌آورد. ﻫﻤﻪ ﺣﺘﯽ زﻧﺎن و ﮐﻮدﮐﺎن در ﺑﯿﺮون ﻣﺴﺠﺪ ﺟﻤﻊ ﺷﺪﻧﺪ. ﻣﺪﯾﻨﻪ به ﯾﮑﺒﺎره ﺗﻌﻄﯿﻞ ﺷﺪ ﻫﻤﻪ به ﻃﻨﯿﻦ روح اﻓﺰاي ﺑﻼل ﮔﻮش مي‌دادﻧﺪ و به دهان او ﭼﺸﻢ دوﺧﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ. ﻧﺎﮔﺎه به ﯾﺎد اﯾﺎم رسول اﷲ(ع)اﻓﺘﺎدﻧﺪ. ﻓﺮﯾﺎدهاي ﮔﺮﯾﻪ در ﻣﺪﯾﻨﻪ ﭘﯿﭽﯿﺪ. ﻣﺪﯾﻨﻪ ﮐﻤﺘﺮ اينﮔﻮﻧﻪ روزهاﯾﯽ به ﯾﺎد داﺷﺖ. ﻫﻤﻪ از ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺳﺆال مي‌ﮐﺮدﻧﺪ، ﭼﺮا ﺑﻼل اذان ﻧﻤﯽ‌ﮔﻔﺖ؟ ﭼﻪ ﺷﺪه به درﺧﻮاست زهرا(ع)اذان مي‌ﮔﻮﯾﺪ؟ ﭼﺮا زهرا(ع)ﮔﺮﯾﻪ مي‌ﮐﻨﺪ؟ به ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻧﮕﺎه مي‌ﮐﺮدﻧﺪ، ﺳﭙﺲ ﺳﺮها را به زﯾﺮ مي‌اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ و از ﺧﻮد و ﺑﯿﻌﺖ‌شان ﺷﺮم‌شان مي‌آﻣﺪ. زهرا(ع) ﻫﻢ ﻫﻤﺮاه ﺟﻤﺎﻋﺖ به اذان ﮔﻮش داده و به ﯾﺎد دوران ﭘﺪر و ﻏﺪﯾﺮ و... اﻓﺘﺎده ﺑﻮد و ﻫﻢ ﭼﻮن باران مي‌بارﯾﺪ و اﺷﮏ مي‌رﯾﺨﺖ. در ﻓﻀﺎي ﻣﺪﯾﻨﻪ ﭘﯿﭽﯿﺪ: «اﺷﻬﺪ ان محمداً رسول اﷲ» زهرا(ع) دﯾﮕﺮ ﻃﺎﻗﺖ ﻧﯿﺎورد. ﻓﺮﯾﺎد و ﻧﺎﻟﻪ‌اي زد و از ﻫﻮش رﻓﺖ. آنﭼﻨﺎنكه ﻫﻤﻪ ﮔﻤﺎن ﮐﺮدﻧﺪ از دﻧﯿﺎ رﻓﺘﻪ است  مردم ﻓﺮﯾﺎد ﺑﺮآوردﻧﺪ: ﺑﻼل ﺑﺲ ﮐﻦ. دﺧﺘﺮ رسول اﷲ(ع) را ﮐﺸﺘﯽ! ﺑﻼل اذان را ﻧﯿﻤﻪ رها ﮐﺮد و ﻧﺪاﻧﺴﺖ كه ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺧﻮد را ﺑﺮ باﻟﯿﻦ زهرا(ع)رﺳﺎﻧﺪ. زهرا(ع) را به ﻫﻮش آوردﻧﺪ. درﺧﻮاست اﺗﻤﺎم اذان ﮐﺮد. ﺑﻼل ﮔﻔﺖ: از اين درﮔﺬرﯾﺪ كهﺑﺮ ﺟﺎن ﺷﻤﺎ ﻧﮕﺮاﻧﻢ. با اﺻﺮار ﺑﻼل، اﻟﺘﻤﺎس‌و ﮔﺮﯾﻪ‌هاي مردم، زهرا(ع) از ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺧﻮد درﮔﺬﺷﺖ.(ﻣﺠﻠﺴﯽ،1403: 43/157)

            13-اﻧﺘﻘﺎد ﺷﺪﯾﺪ از زﻧﺎن ﻣﻬﺎﺟﺮ و اﻧﺼﺎر

            اين بار ﻧﻮﺑﺖ زﻧﺎن است كه فاطمه(ع) مي‌باﯾﺪ از آنها ﺳﺨﺖ اﻧﺘﻘﺎد ﮐﻨﺪ، ﭼﺮا كه آنان ﻧﯿﺰ در ﺿﺎﯾﻊ ﮐﺮدن ﺣﻘﻮق اهل بيت و ﻧﺎدﯾﺪهﮔﺮﻓﺘﻦ ﺳﻔﺎرشهاي ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ(ع)به‌وﯾﮋه ﮐﻮتاﻫﯽ‌در ﺣﻖ اﻣﯿﺮﻣﺆﻣﻨﺎن (ع)ﺳﻬﻢ به ﺳﺰاﯾﯽ داﺷﺘﻨﺪ. آنان با ﺳﮑﻮت ﺧﻮد ﺑﺮ ﮐﺎرهاي ﺧﻼف ﺷﻮﻫﺮان ﺧﻮد ﺻﺤﻪ ﮔﺬاﺷﺘﻨﺪ و اين ﮐﺎر را كه ﻣﻮرد ﺧﺸﻢ فاطمه(ع) ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد در ﻋﯿﺎدﺗﯽ كه زﻧﺎن ﻣﻬﺎﺟﺮ و اﻧﺼﺎر از او داﺷﺘﻨﺪ، ﺿﻤﻦ ﺧﻄﺒﻪ‌اي ﻃﻮﻻﻧﯽ به آنان ﮔﻮﺷﺰد ﮐﺮد. ابن‌أبي‌الحديد در شرح نهج‌البلاغه از ﻋﺒﺪاﻟﻠﱠﻪﺑﻦﺣﺴﻦﺑﻦ ﺣﺴﻦ از ﻣﺎدرش فاطمه دﺧﺘﺮ امام ﺣﺴﯿﻦ(ع)ﻧﻘﻞ كرده: زﻣﺎﻧﯽ كه ﺑﯿﻤﺎري فاطمه ﺷﺪت ﯾﺎﻓﺖ ﻋﺪه‌اي از زﻧﺎن ﻣﻬﺎﺟﺮ و اﻧﺼﺎر به ﻧﺰد وي رﻓﺘﻪ، ﮔﻔﺘﻨﺪ: اي دﺧﺘﺮ رسول خدا ﭼﮕﻮﻧﻪ‌اي؟ فاطمه(ع)ﻓﺮﻣﻮد: «به خدا ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺷﺐ را به ﺻﺒﺢ رﺳﺎﻧﺪم در ﺣﺎﻟﯽ كه از دﻧﯿﺎي ﺷﻤﺎ ﻧﺎﺧﺸﻨﻮد و از ﻣﺮدان ﺷﻤﺎ ﺧﺸﻤﮕﯿﻦ و ﻧﺎراﺣﺖ ﻫﺴﺘﻢ. واي ﺑﺮ آنها ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺧﻼﻓﺖ را از ﭘﺎﯾﮕﺎه اﺳﺘﻮار رﺳﺎﻟﺖ و از ﭘﺎﯾﻪ‌هاي ﻧﺒﻮت و از ﻣﺤﻞ ﻧﺰول ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ اﻣﯿﻦ و از ﮐﺴﯽ كه ﺣﺎذق و آﮔﺎه به اﻣﻮر دﯾﻦ و دﻧﯿﺎ است ﻣﻨﺤﺮف ﮐﺮدﻧﺪ و دور ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ؟! آﮔﺎه باﺷﯿﺪ! اين ﻫﻤﺎن ﺧﺴﺮان آﺷﮑﺎر است. ﭼﻪ ﺷﺪه كه اﯾﻨﺎن از اﺑﻮاﻟﺤﺴﻦ اﻧﺘﻘﺎم ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و به ﻋﻠﺖ اﺳﺘﻮاري ﻗﺪم‌هاي او ﺑﺮ روي باﻃﻞ و از ﺑﯿﻦ ﺑﺮدن آن و به ﺧﺎﻃﺮ تسليمﻧﺎﭘﺬﯾﺮي‌اش در راه خدا ﺑﻮد كه ﭼﻨﯿﻦﮐﺮدﻧﺪ. به خدا ﺳﻮﮔﻨﺪ اﮔﺮ از زﻣﺎم اﻣﺮي كه رسول خدا(ص) به ﻋﻠﯽ(ع) ﺳﭙﺮده ﺑﻮد دﺳﺖ ﺑﺮمي داﺷﺘﻨﺪ، آن حضرت ﻣﻬﺎر ﺷﺘﺮ رﻫﺒﺮي و ﺧﻼﻓﺖ را ﮐﺎﻣﻼً در دﺳﺖ ميﮔﺮﻓﺖ و به راﺣﺘﯽ و آﺳﺎﻧﯽ آنان را رﻫﺒﺮي ميﮐﺮد، بهﻃﻮريكه ﻧﻪ ﺑﺮ ﺷﺘﺮ ﺧﻼﻓﺖ ﺟﺮاﺣﺘﯽ در ﺑﯿﻨﯽ اﯾﺠﺎد ميﺷﺪ و ﻧﻪ اﺿﻄﺮاب و ﻧﺎآرامي ﺑﺮ ﺳﻮار ﮐﺎرش دﺳﺖ مي‌داد. آنان را به ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ‌اي زﻻل ﺟﻮشان و وﺳﯿﻊ مي‌رﺳﺎﻧﺪ، ﺗﺸﻨﮕﯽ را ﺑﺮﻃﺮف مي‌ﮐﺮد، در آب ﻏﻮﻃﻪ‌ور ﺷﺪه و ﺷﺮاره ﺗﺸﻨﮕﯽ و ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ را ﺧﺎﻣﻮش ﻣﯽﻧﻤﻮد...»(ابن‌أبي‌الحديد،1378: 16/233)

            14-آرزوي ﻣﺮگ فاطمه(ﺳﻼم اﷲ ﻋﻠﯿﻬﺎ)

            در رواﯾﺖ وارد است ﻫﻨﮕﺎميكه فاطمه زهرا(ع)با ﺗﻤﺎم ﺗﻮان در دﻓﺎع از ولايت اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و ﺣﮑﻮﻣﺖ اﺳﻼمي ﺑﺮآﻣﺪ در اينﻣﺴﯿﺮ به ﻣﺼﯿﺒﺖها و ﻧﺎﮔﻮاريهاي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﮔﺮﻓﺘﺎر ﺷﺪ. ﭘﺲ از آن كه اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ(ع)را از ﺣﮑﻮﻣﺖ ﮐﻨﺎر دﯾﺪ و ﺣﺎدﺛﮥ ﻏﺪﯾﺮ را ﻓﺮاﻣﻮش ﺷﺪة اﻣﺖ و دوﻟﺖ وﻗﺖ دﯾﺪ و آن ﻫﻨﮕﺎم كه ﻓﺪك و ﺣﻘﻮق اﻗﺘﺼﺎدي ﺧﻮد را در دﺳﺘﺎن ﻧﺎاﻫﻼن دﯾﺪ و در دﻓﺎع از ﺣﻘﻮق ﺧﻮد ﻧﺎاﻣﯿﺪ ﮔﺸﺖ و ﭘﺲ از آن كه حريم و ﺣﺮﻣﺖ اهل بيت را ﻣﺤﻞّ اﻣﻨﯽ ﻧﯿﺎﻓﺖ و آنﮔﺎه كه ﺣﺘﯽ مردم را از ﺻﺪاي ﮔﺮﯾﻪ‌هاي ﺧﻮد دﻟﺘﻨﮓ دﯾﺪ دﺳﺖ به دﻋﺎ ﺑﺮداﺷﺖ و آرزوي ﻣﻼﻗﺎت با خدا و رسول خدا را ﻧﻤﻮد. در ﮐﺘﺎب ﻧﻬﺞاﻟﺤﯿﺎة آﻣﺪه است، دربارة ﺷﮑﻮه‌ها و ﻏﻢهاي ﺟﺎﻧﮑﺎه حضرت زهرا(ع) پيامبر ﮔﺮامي اﺳﻼم به اﺻﺤﺎب ﺧﻮﯾﺶ ﺧﺒﺮ داده و ﻓﺮﻣﻮد: «دﺧﺘﺮم آﻧﭽﻨﺎن در اﻣﻮاج ﺑﻼها و ﻣﺼﯿﺒﺘﻬﺎ، ﻏﻤﻨﺎك و ﻧﮕﺮان ميﺷﻮد كه دﺳﺖ به‌دﻋﺎ ﺑﺮداﺷﺘﻪ، از خدا آرزوي ﻣﺮگ و ﺷﻬﺎدت ميﮐﻨﺪ و ميﮔﻮﯾﺪ: «ﯾﺎ رب اﻧّﯽ ﻗﺪ ﺳﺌﻤﺖ اﻟﺤﯿﺎه و ﺗﺒﺮّﻣﺖ باهل اﻟﺪﻧﯿﺎ ﻓﺎﻟﺤﻘﻨﯽ باﺑﯽ اﻟﻬﯽ ﻋﺠﻞ وﻓﺎﺗﯽ ﺳﺮﯾﻌﺎً»، ﯾﻌﻨﯽ: ﭘﺮوردﮔﺎرا! از زﻧﺪﮔﯽ ﺧﺴﺘﻪ‌و روي ﮔﺮدان ﺷﺪه‌ام و از دﻧﯿﺎزده‌ﮔﺎن، ﺑﻼها و ﻣﺼﯿﺒﺖهاي ﻧﺎﮔﻮاردﯾﺪه‌ام، خداﯾﺎ ﻣﺮا به ﭘﺪرم رسول خدا

ﻣﺘّﺼﻞ ﮔﺮدان و ﻣﺮگ ﻣﺮا زود ﺑﺮﺳﺎن.(دﺷﺘﯽ،1372: 204)

            نتيجه‌گيري

            در اين جستار آنﭼﻪ ﺑﯿﺎن ﺷﺪ ﻫﻤﮕﯽ، ﮔﻮاه ﺑﺮ بصيرت حضرت فاطمه(ع) و ﮔﻮﺷﻪ‌اي از دﻓﺎع آن حضرت ﻧﺴﺒﺖ به ﺷﺄن ولايت و رﻫﺒﺮي ﻋﻠﯽﺑﻦاﺑﯽﻃﺎﻟﺐ(ع) است كه با ﺗﻤﺎم ﺗﻮان واﻧﻮاع ﺷﯿﻮه‌ها اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ است. ﺑﺮﺧﯽ از اين اﻗﺪاﻣﺎت ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از: ﻧﻘﻞ رواﯾﺖ، اﻧﺘﻘﺎد ﺷﺪﯾﺪ از مردم و ﺣﺎﮐﻤﺎن، رﻓﺘﻦ به ﺧﺎﻧﮥ اﻧﺼﺎر و ﮔﺮﯾﻪ وﺳﮑﻮت و ﻗﻬﺮو وﺻﯿﺖ و ﻓﺪاﮐﺮدن ﻓﺮزﻧﺪ ﺧﻮﯾﺶ حضرت ﻣﺤﺴﻦ(ع) و.... از اين‌رو اﻗﺪاﻣﺎت حضرت زهرا(س) در اﯾﺎم ﺣﯿﺎت ﺧﻮﯾﺶ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ اﻟﮕﻮ براي اﻣﺮوز ﻫﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎن در ولايت ﻣﺪاري است تا ﺑﺮاﺳﺎس آن ﺑﺘﻮان به ﺗﮑﻠﯿﻒ دﯾﻨﯽ ﺧﻮﯾﺶ ﻋﻤﻞ ﮐﺮد.

 

 

 

 

 

منابع:

1-قرآن ﻣﺠﯿﺪ.

2-ابن‌أبي‌الحديد، ﻋﺒﺪاﻟﺤﻤﯿﺪﺑﻦﻫﺒﻪاﷲ،(1378ﻫ.ش؛1959.م)،شرح نهج‌البلاغه، تحقيق: محمدأﺑﻮاﻟﻔﻀﻞ إﺑﺮاﻫﯿﻢ، اﻻول، دارإﺣﯿﺎءاﻟﮑﺘﺐ اﻟﻌﺮﺑﯿﻪ.

3-اﺑﻦﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ، احمدبن‌علي،(1390ﻫ.ق؛1971.م)،لسان‌الميزان، اﻟﺜﺎﻧﯿﻪ، بيروت، ﻣﺆﺳﺴﻪ العلمي ﻟﻠﻤﻄﺒﻮﻋﺎت.

4-اﺑﻦﺷﻬﺮآﺷﻮب، محمدﺑﻦﻋﻠﯽ،(1376ﻫ.ق؛1956.م)،مناقب آل أﺑﯽﻃﺎﻟﺐ، تحقيق: ﻟﺠﻨﮥ ﻣﻦ أﺳﺎﺗﺬه اﻟﻨﺠﻒ اﻷﺷﺮف، اﻟﻨﺠﻒاﻷﺷﺮف: ﻣﻄﺒﻌﻪ اﻟﺤﯿﺪرﯾﻪ.

5-اﺑﻦﻗﺘﯿﺒﻪ الدينوري ، ﻋﺒﺪاﷲﺑﻦﻣﺴﻠﻢ،(بي‌تا)،اﻻﻣﺎﻣﻪ واﻟﺴﯿﺎﺳﻪ، تحقيق: ﻃﻪ محمداﻟﺰﯾﻨﯽ، ﻣﺆﺳﺴﻪ اﻟﺤﻠﺒﯽ.

6-ابن‌منظور اﻻﻓﺮﯾﻘﯽ اﻟﻤﺼﺮي،اﺑﯽاﻟﻔﻀﻞ ﺟﻤﺎل‌اﻟﺪﯾﻦ محمدﺑﻦﻣﮑﺮم،(1410ﻫ.ق)، لسان‌العرب، اﻻوﻟﯽ، بيروت: دارﺻﺎدر.

7-اﻣﯿﻨﯽ، اﺑﺮاﻫﯿﻢ،(1376ﻫ.ش)،باﻧﻮي ﻧﻤﻮﻧﻪ اﺳﻼم فاطمه زهرا، ﺷﻔﻖ.

8-البخاري، محمدﺑﻦاﺳﻤﺎﻋﯿﻞ،(1401ﻫ.ق؛1981.م)،ﺻﺤﯿﺢ البخاري، داراﻟﻔﮑﺮ.

9-ﭘﻮرﺳﯿﺪآﻗﺎﯾﯽ، ﻣﺴﻌﻮد،(1381ﻫ.ش)،ﭼﺸﻤﻪ در ﺑﺴﺘﺮ، ﻗﻢ: ﺣﻀﻮر.

10-اﻟﺘﻬﺎﻧﻮي، محمد ﻋﻠﯽ،(1996.م)،موسوعه ﮐﺸﺎف اﺻﻄﻼﺣﺎت اﻟﻔﻨﻮن و اﻟﻌﻠﻮم، تحقيق: د.ﻋﻠﯽ دﺣﺮوج، اﻻوﻟﯽ، بيروت: ﻣﮑﺘﺒﻪ ﻟﺒﻨﺎن ﻧﺎﺷﺮون.

11-اﻟﺠﻮﻫﺮي، اﺣﻤﺪﺑﻦﻋﺒﺪاﻟﻌﺰﯾﺰ،(1413ﻫ.ق؛1993.م)،اﻟﺴﻘﯿﻔﻪ و ﻓﺪك، ﺗﻘﺪﯾﻢ و ﺟﻤﻊ و تحقيق: اﻟﺪﮐﺘﻮر اﻟﺸﯿﺦ محمدهادي اﻷﻣﯿﻨﯽ، اﻟﺜﺎﻧﯿﻪ، بيروت: ﺷﺮكه اﻟﮑﺘﺒﯽ ﻟﻠﻄﺒﺎﻋﻪ واﻟﻨﺸﺮ.

12-اﻟﺠﻮﯾﻨﯽ اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ، اﺑﺮاﻫﯿﻢﺑﻦمحمدﺑﻦاﻟﻤﻮﯾﺪﺑﻦﻋﺒﺪاﷲ ﻋﻠﯽﺑﻦمحمد،(بي‌تا)،ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ المرتضي و البتول و اﻟﺴﺒﻄﯿﻦ واﻻﺋﻤﻪ ﻣﻦ ذرﯾﺘﻬﻢ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم، ﺣﻘﻘﻪ وﻋﻠﻖ ﻋﻠﯿﻪ محمد باﻗﺮاﻟﻤﺤﻤﻮدي، ﻗﻢ: ﺣﺒﯿﺐ.

13-ﺣﺴﯿﻨﯿﺎن ﻗﻤﯽ، ﻣﻬﺪي،(1379ﻫ.ش)،زﺧﻢ ﺧﻮرﺷﯿﺪ؛ ﮐﺎوﺷﯽ در زﻧﺪﮔﯽ حضرت زهرا با ﻣﻘﺪﻣﻪ آﯾﺖ اﷲ ﺳﯿﺪمحمد ﺣﺴﻦ ﻣﺮﺗﻀﻮي ﻟﻨﮕﺮودي، ﺗﻬﺮان: اﻣﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ.

14-ﺣﻨﺒﻞ، اﺣﻤﺪ،(بي‌تا)،ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ، بيروت: دار ﺻﺎدر.

15-اﻟﺨﺰاز اﻟﻘﻤﯽ اﻟﺮازي، ﻋﻠﯽﺑﻦمحمد،(1401ﻫ.ق)،ﮐﻔﺎﯾﻪ الاثر ﻓﯽ النص علي اﻻﺋﻤﻪ الاثني ﻋﺸﺮ، تحقيق: اﻟﺴﯿﺪ ﻋﺒﺪاﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ اﻟﮑﻮﻫﮑﻤﺮي اﻟﺨﻮﺋﯽ، ﻗﻢ: ﺑﯿﺪا.

16-دﺷﺘﯽ، محمد،(1372ﻫ.ش)،ﻧﻬﺞ اﻟﺤﯿﺎه(ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺳﺨﻨﺎن فاطمه(ع))، ﻗﻢ: ﻣﻮﺳﺴﻪ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ اﻣﯿﺮاﻟﻤﻮﻣﻨﯿﻦ(ع).

17-اﻟﺬﻫﺒﯽ، محمدﺑﻦاﺣﻤﺪ،(1382ﻫ.ش؛1963.م)،ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال، تحقيق: علي محمد اﻟﺒﺠﺎوي، اﻷوﻟﻰ، بيروت: دار اﻟﻤﻌﺮﻓﻪ.

18-ﺳﯿﺪرﺿﯽ،(بي‌تا)، ﻧﻬﺞاﻟﺒﻼﻏﻪ، ﺗﺮﺟﻤﻪ و شرح ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻧﻘﯽ ﻓﯿﺾاﻻﺳﻼم، ﭘﻨﺠﻢ، ﺗﻬﺮان: ﻓﻘﯿﻪ.

19-ﺷﺒﺮ، ﻋﺒﺪاﷲ،(1427ﻫ.ق)،ﺟﻼء اﻟﻌﯿﻮن، ﻗﻢ: باﻗﯿﺎت.

20-اﻟﺸﻬﺮﺳﺘﺎﻧﯽ، محمدﺑﻦﻋﺒﺪاﻟﮑﺮﯾﻢ،(بي‌تا)،اﻟﻤﻠﻞ و اﻟﻨﺤﻞ، تحقيق: محمد ﺳﯿﺪ ﮐﯿﻼﻧﯽ، بيروت: داراﻟﻤﻌﺮﻓﻪ.

21-اﻟﺼﺪر، محمدباﻗﺮ،(1415ﻫ.ق؛ 1994.م)،ﻓﺪك ﻓﯽ اﻟﺘﺎرﯾﺦ، تحقيق: ﻋﺒﺪاﻟﺠﺒﺎر ﺷﺮاره، اﻻوﻟﯽ، ﻣﺮﮐﺰ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻟﻠﺪراﺳﺎت اﻹﺳﻼﻣﯿﻪ.

22-اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ،(بي‌تا)،اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ، تحقيق وﺗﺨﺮﯾﺞ: ﺣﻤﺪي ﻋﺒﺪ اﻟﻤﺠﯿﺪ اﻟﺴﻠﻔﯽ، دار إحياء التراث اﻟﻌﺮﺑﯽ.

23-اﻟﻄﺒﺮﺳﯽ، اﺣﻤﺪﺑﻦﻋﻠﯽ،(1386ﻫ.ش؛1966.م)،اﻻﺣﺘﺠﺎج، تحقيق ﺗﻌﻠﯿﻖ و ﻣﻼﺣﻈﺎت: اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ باﻗﺮ اﻟﺨﺮﺳﺎن، اﻟﻨﺠﻒ اﻷﺷﺮف: داراﻟﻨﻌﻤﺎن.

24-اﻟﻄﺒﺮي، اﺣﻤﺪﺑﻦﻋﺒﺪاﷲ،(1356ﻫ.ق)، ذﺧﺎﺋﺮ العقبي ﻓﯽ مناقب ذوي القربي، القاهره: ﻣﮑﺘﺒﻪ اﻟﻘﺪﺳﯽ ﻟﺼﺎﺣﺒﻬﺎ ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻘﺪﺳﯽ.

25-اﻟﻄﺒﺮي، محمدﺑﻦﺟﺮﯾﺮ،(1415ﻫ.ق)،اﻟﻤﺴﺘﺮﺷﺪ، تحقيق: اﻟﺸﯿﺦ أﺣﻤﺪ اﻟﻤﺤﻤﻮدي، ﻗﻢ: ﻣﺆﺳﺴﻪ اﻟﺜﻘﺎﻓﻪ اﻹﺳﻼﻣﯿﻪ، اﻷوﻟﻰ اﻟﻤﺤﻘﻘﻪ.

26-ﻃﺒﺴﯽ، محمد ﺟﻮاد،(1380ﻫ.ق)،فاطمه اﻟﮕﻮي ﺣﯿﺎت زﯾﺒﺎ، ﻗﻢ: دﻓﺘﺮ ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت اﺳﻼمي.

27-اﻟﻄﻮﺳﯽ، محمدﺑﻦﺣﺴﻦ،(1414ﻫ.ق)،اﻷﻣﺎﻟﯽ، اﻷوﻟﻰ، ﻗﻢ: دار اﻟﺜﻘﺎﻓﻪ.

28-اﻟﻄﯿﺎﻟﺴﯽ، ﺳﻠﯿﻤﺎنﺑﻦداود،(بي‌تا)، ﻣﺴﻨﺪ أﺑﯽداود اﻟﻄﯿﺎﻟﺴﯽ، بيروت: دار اﻟﻤﻌﺮﻓﻪ.

29-اﻟﻌﺴﮑﺮي، ﻣﺮﺗﻀﻰ، ﻋﺒﺪاﷲﺑﻦﺳﺒﺎ،(1413ﻫ.ق؛1992.م)،ﺗﻮﺣﯿﺪ، اﻟﺴﺎدﺳﻪ ﻣﺼﺤﺤﻪ.

30-اﻟﻌﯿﺎﺷﯽ، محمدﺑﻦﻣﺴﻌﻮد،(بي‌تا)،اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ، تحقيق وﺗﺼﺤﯿﺢ وﺗﻌﻠﯿﻖ: اﻟﺴﯿﺪهاﺷﻢ اﻟﺮﺳﻮﻟﯽ اﻟﻤﺤﻼﺗﯽ، ﺗﻬﺮان: داراﻟﮑﺘﺐ اﻹﺳﻼﻣﯿﻪ.

31-اﻟﻔﺘﺎل اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮري، ﻣﺤﻤﺪﺑﻦاﺣﻤﺪ،(بي‌تا)،روﺿﻪاﻟﻮاﻋﻈﯿﻦ، تحقيق ﺗﻘﺪﯾﻢ: اﻟﺴﯿﺪمحمدﻣﻬﺪي اﻟﺴﯿﺪ ﺣﺴﻦ اﻟﺨﺮﺳﺎن، ﻗﻢ: ﻣﻨﺸﻮرات اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﺮﺿﯽ.

32-اﻟﻔﺮاﻫﯿﺪي، اﻟﺨﻠﯿﻞﺑﻦاﺣﻤﺪ،(1414ﻫ.ق)،ﺗﺮﺗﯿﺐ ﮐﺘﺎب اﻟﻌﯿﻦ، اﻻوﻟﯽ، ﻗﻢ: اﺳﻮه.

33-اﻟﻘﺸﯿﺮي اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮري، ﻣﺴﻠﻢﺑﻦاﻟﺤﺠﺎج،(بي‌تا)،ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ، بيروت: دار اﻟﻔﮑﺮ.

34-اﻟﮑﻠﯿﻨﯽ رازي، محمدﺑﻦﯾﻌﻘﻮب،(1362ﻫ.ش)،اﻟﮑﺎﻓﯽ، ﺗﺼﺤﯿﺢ وﺗﻌﻠﯿﻖ: ﻋﻠﯽأﮐﺒﺮ اﻟﻐﻔﺎري، اﻟﺮاﺑﻌﻪ، ﺗﻬﺮان: اﻟﻤﮑﺘﺒﻪاﻟﻌﻠﻤﯿﻪ اﻹﺳﻼﻣﯿﻪ.

35-اﻟﻤﺠﻠﺴﯽ، محمدباﻗﺮ،(1403ﻫ.ق؛1983.م)،ﺑﺤﺎراﻷﻧﻮار، تحقيق: محمداﻟﺒﺎﻗﺮ اﻟﺒﻬﺒﻮدي، ﯾﺤﯿﻰ اﻟﻌﺎﺑﺪي اﻟﺰﻧﺠﺎﻧﯽ، اﻟﺴﯿﺪ ﮐﺎﻇﻢ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻤﯿﺎﻣﻮي، بيروت، دارإﺣﯿﺎءالتراث اﻟﻌﺮﺑﯽ، اﻟﺜﺎﻟﺜﻪ اﻟﻤﺼﺤﺤﻪ.

36-اﻟﻤﺮﻋﺸﯽ،(1409ﻫ.ق)،شرح إﺣﻘﺎق‌اﻟﺤﻖ، تحقيق: إﻫﺘﻤﺎم: اﻟﺴﯿﺪﻣﺤﻤﻮد اﻟﻤﺮﻋﺸﯽ، اﻷوﻟﻰ، ﻗﻢ: ﻣﻨﺸﻮرات ﻣﮑﺘﺒﻪ آﯾﻪ اﷲ اﻟﻌﻈﻤﻰ اﻟﻤﺮﻋﺸﯽ اﻟﻨﺠﻔﯽ.

37-اﻟﻤﺴﻌﻮدي، محمد ﻓﺎﺿﻞ،(1420ﻫ.ق؛2000.م)،اﻷﺳﺮار اﻟﻔﺎﻃﻤﯿﻪ، تحقيق ﺗﻘﺪﯾﻢ: اﻟﺴﯿﺪ ﻋﺎدل اﻟﻌﻠﻮي، اﻟﺜﺎﻧﯿﻪ، ﻗﻢ: ﻣﺆﺳﺴﻪاﻟﺰاﺋﺮ.

38-اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ،(1408ﻫ.ق؛1988.م)،ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ، بيروت: دار اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻌﻠﻤﯿﻪ.

نظر خود را اضافه کنید.

0
شرایط و قوانین.
  • هیچ نظری یافت نشد