امروز جمعه, 29 دی 1396 - Sat 01 20 2018

https://telegram.me/emamemobin

منو

تفسیر و علوم قرآنی

ولایت مداری از منظر حضرت زهرا (سلام الله علیها)

داریوش حلوایی

واعجبا أَتَکُونُ الخِلافَهُ بِالصَّحابَهَ، ولا تَکونُ بِالصَّحابَهَ و القَرابَهِ؟!( نهج البلاغه ، حکمت 181، ص 1173)

تقدیم به ساحت روحانی دخت نبی مکرم اسلام(ص) حضرت فاطمه زهرا(س)

چکیده

فرایند هر گونه تفحص و تحلیل در کتب حدیثی و تاریخی متقدمین  در باب ولایت مداری بانوی دو عالم حضرت فاطمه زهرا (س)  نشانگر آن است که و قتی از همگان در جلب حمایت از ولایت حضرت علی (ع) مأیوس می شوند،روانه ی مسجد النبی شده و با علم و آگاهی فراوان به بیان اصول و مبانی دین الهی با رویکرد افشای چهره ی منافقانه ی غاصبان و داعیان خلافت و ولایت می پردازد . بنا به شواهد تاریخ ایراد این خطبه توسط حضرت زهرا(س) منشور ولایت را برای همیشه در جامعه ی مسلمانی تبیین نمود . بیان مفاهیمی همچون :ستایش خداوند ، رسالت و ولایت ،عهد و پیمان الهی،فلسفه حدود و احکام الهی نجات مردم از عذاب الهی، کینه های پنهانی ، سقوط در فتنه ها ،سروری اولیای الهی غصب ناجوانمردانه و....

روش تحقیق در این مقاله به صورت کتابخانه ای انجام گردیدو به تبیین و تشریح ولایت از منظر حضرت زهرا(س) در نظر و عمل پرداخته شده است . به امید شفاعت آن حضرت در گردنه های سخت قیامت !  

 

مقدمه 

در مکتب بانوی دو عالم حضرت فاطمه زهرا(س)، مقام ولایت و خلیفه اللهی بخاطر شرافت  و جامعیتی  است که خداوند سبحان به آن ارزانی بخشیده و مظهر اسم اعظم الهی می باشدو همین شرافت و جامعیت است که باعث شده  شخص ولی به عنوان جانشین خداوند مطرح شود . با این تفاوت که علو وشرافت حق، ذاتی است و علو  و شرافت انسان، تبعی است، چون پرتوی از اسم اعظم الله است  و به همین جهت سجود فرشتگان شده است . انسان کامل به لحاظ موقعیت وجودی که دارد ، دارای واسطه ی فیض به سایر موجودات است.در ادبیات عرفا وجه تسمیه انسان به همین جهت است چون انسان یعنی مردمک چشم  و هم چنان که همه چیز از مردمک عبور می کند و در شبکیه منعکس می شود ، خلقت همه ی موجودات در عالم نیز به خاطر وجود انسان است و خداوند از دریچه ی انسان به سایر موجودات می نگرد. این واسطه گری و  میانجی گری انسان،  بین حق و خلق فقط در خلقت موجودات نیست بلکه در اعطای  معارف حقه  و اسرار الهی  به سایر  موجودات در  جهان نیز مطرح است . عدم آشنایی با این آموزه های پر مضامین باعث شده که عده ی کثیری به خودشان اجازه دهند براحتی پیرامون این مقام الهی اظهار نظر کنند و یا تعیین تکلیف کنند!  موضوع ولایت باید از منبعی اعلام و معرفی گرددکه اولا متصل به منبع وحی و ثانیا با این آموزه ها آشنایی خوبی داشته باشد .

کلید واژه ها:   ولایت ،  ولایت مداری،  مقام خلیفه اللهی

جایگاه ولایت در جامعه اسلامی

از اساسی ترین و محوری ترین مبانی  تشیع ، بحث ولایت و حکومت  می باشد . به نظر می رسد حفظ حریت و استقلال از یوغ ستم پیشگان و ادامه ی حیات در پرتو عنایات خداوند از جمله مبانی فکر ی و عملی انسانهاست که حدود و ثغور  تئوری های لازم آن در قرآن مجید به جامعه ی بشریت ابلاغ و توسط شخص نبی مکرم اسلام حضرت محمد مصطفی (ص) تبیین و مدیریت شد. بنابراین  امامت و ولایت در اسلام از پایه های اصلی اعتقادی وزیر بنای زندگی سیاسی،اجتماعی و فرهنگی انسان به شمار می آید. تمام مسلمانان با هر فرقه و مذهبی که دارنددرضرورت امامت و رهبری اتفاق نظر دارند.و در بین تمام ارکان ، ولایت در اعتقاد شیعی از جایگاه بلند ورفیعی برخوردار است تا جایی که درفرمایش امام باقر(ع) از نماز،روزه،حج،و جهاد نیز برتر وبالا تر است.

"مکتبی بودن یک نظام و ابتنای آن بر اصول و ارزش های خاص و به دیگر سخن، تبعیت یک نظام از یک سلسه اصول و عقاید و افکار و اندیشه های خاص لااقل در دو بعد تجلی می یابد :یکی در بعد قانون گذاری و دیگری در بعدحکومت واجرا"(1)گذشته ازدلایل نقلی و عقلی پیرامون بحث ولایت باید اذعان نمود اراده ی خداوند براین است که تمام انسانها، امت واحده و پیرو یک دین باشند.دینی که آیین و دستوارتش حتی در تمام کتب آسمانی قبل از خودش بشارت داده شده است . مبلغان معصوم این دین علاوه بر ولایت ظاهری دارای سلطنت باطن نیز می باشند . "یعنی  به دستور خداوند متعال دارای نصرف در رساندن هر نعمتی و هر حقی به اهل نعمت و اهل حق است و او ولی الله است ."  (2)و باید دانست که این برتری نه برتری تشریفاتی  و اعتباری است مانند برتری سلطان بر رعیت که چنین است بلکه برتری حقیقی و وجودی کمالی است که منشأش احاطه ی تام  و سلطنت قیومی معصوم بر دیگران است .( 3)

ولایت مداری حضرت زهرا(س)

مساله ی ولایت مداری بانوی بزرگ اسلام حضرت فاطمه (س) در یک بعد خاص خلاصه نمی شود  بلکه بایددر  ابعاد سیاسی ، اجتماعی ، مذهبی  و عرفانی ، مورد تحلیل قرار گیرد . در موقعیت زمانی صدر اسلام   اولا بالندگی در دامن وحی و ثانیا زندگی با انسان کامل ،حضرت علی (ع)،دفاع این مظلومه ی عالم  را از اولین امام برحق ، امری شخصی و خانوادگی نشان نمی دهد بلكه مسئله ی  امت و اصل اسلام قلمداد می نماید. بنابراین تمام حرکت حضرت زهرای مرضیه(س) یک حرکت حمایتی از اصل شجره ی نبوت  می باشد که خود رسالتی مکتبی بشمار می رود . سراسر فعالیت چشمگیر حضرت زهرا(س) در دوران نوپای حکومت اسلامی با آن همه توطئه ها و جنگ هایی که از هر طرف علیه پدر بزرگوارشان و بعد از آن همسر شریفشان بر پا بود نقش این بانوی بزرگ را بیش از بیش در اذهان بشر متبلور می نماید. ایشان با نقش محوری که در مسئله جانشینی بعداز نبی مکرم اسلام(ص) ایفا نمودند توانستند چهره ی شوم جاه طلبان زمان خویش را به نسلهای بعدی معرفی نمایند تا برای همیشه رسوایی متمردین از ولایت پیامبر (ص) و حضرت علی (ع)  و خاندان مطهر پیامبر(ص) بر ملا گردد. البته باید اذعان نمود روح پذیرش ولایت مداری در مکتب زهرای اطهر(س) توأم با فرهنگ جهاد و شهادت و یکسره ایثار می باشد چنان که در سخنان گهربارایشان آمده: که خداوند جهاد را بخاطر عزت اسلام واجب نمود. پس به نظر می رسد ولایت مداری فقط به داشتن یک بصیرت درست ختم نمی شود بلکه ایستادگی تا پای جان نیز به همراه دارد . چنان که به روایت تاریخ، این بزرگوار در دفاع از حضرت علی (ع) پهلوی مبارکشان شکسته و محسن عزیزشان سقط شد.(4)

 مدرس و مبلغ واقعی ولایت

تدریس واقعی ولایت مداری را باید در مکتب فکری و عملی حضرت زهرا(س) فرا گرفت . ایشان علاوه بر این که ولایت مداری را تدریس نمودندمربیان واقعی آن را نیز تربیت و پرورش دادند . در معارف دین ایشان را محور افلاک امامت و ولایت می دانند . با عمرکوتاه اما پربرکت، همواره سعی داشتند در مسیر عزت ‌آفرینی و پایبندی به اصول و اعتقادات ثابت قدم باشند با وجود تمام مشکلات هرگز از حد و حدود دین اسلام غافل نبودند. سخنرانی ایشان در مدینه، نمونه ی بارز دفاع از مقام ولایت است. هرچند دشمنان کوردل با حاشیه سازی های گوناگون سعی داشتند مانع بیان محتوی اصلی بحث شوند  و با تفسیر های متفاوت دفاع ولایت مداری حضرت زهرا(س) را در اذهان مردم آن زمان منحرف سازند اما بعد از رحلت پیامبر اسلام(ص) طوفان عجیبی سراسر جهان اسلام را فرا گرفت که کانون این طوفان مرکز «خلافت» بود، سپس هر چیزی که به نحوی با آن ارتباط داشت دگرگون شد، از جمله حکم صادره سرزمین فدک که از سوی پیامبر(ص) به دخترش فاطمه(س) از سوی مصالح مهمی واگذار شده بود.

 با نگاهی گذرا می توان متوجه شد که خطبه ی حضرت زهرا (س) معروف به خطبه ی فدک در بردارنده ی  تبیین احکام و شرایع دین مبین اسلام ، مواردی همچون: درخشش اعجاب انگیز اسلام ناب محمدی(ص) ، نجات و هدایت  عموم مردم، بیان سختی هایی که پیامبر در مسیر رشد و نضج اسلام تحمل نمودند، همراهی های همیشگی علی (ع)، اشاره به اشتباه بودن نگرش سطحی و دنیایی به امر حکومت و بیان حکمت بعضی دستورات الهی و ضرورت حکومت الهی، معرفی جایگاه والای خود در نزد پیامبر (ص)، می باشد.حضرت زهرا (س) در پایان خطبه ی خود در مسجدالنبی(ص) نیز مردم مسلمان را مورد خطاب قرار داده و در مورد از بین رفتن رسالت، بی توجهی به حکمت خلافت و زوال طریق هدایت به شدت هشدار می دهد. گویا متمردین از ولایت سعی کردند بخش مهمی از خطبه ی حضرت زهرا(س) راکم رنگ جلوه دهند و آن هم مسئله ولایت وولایت مداری بود . چون وقتی حق حاکم باشد قطعا جایی برای قدرت نمایی حاکمان ظالم نیست .

مبانی نظری و عملی ولایت از منظر حضرت زهرا(س)

این بانوی بزرگ عالم تشیع و اسلام مفهوم ولایت را با تمام وجود خویش درک نموده و چنین بیان می دارند:  شما بندگان خدا ! نگهبانان حلال و حرام ، وحاملان دین واحکام ، و امانت داران حق و رسانندگان آن به خلقید.حقی را از خدا دارید وعهدی را که با او بسته اید پذیرفتار. ما خاندان را ، در میان شما به خلافت گماشت،و تاویل کتاب الله را به عهده ما گذاشت.حجت های آن آشکار است، و آنچه درباره ما است  پدیدار و برهان آن روشن و از تاریکی گمان به کنار.(5)

حضرت زهراء(س)  پس از بیان نقش محوری اهل بیت پیامبر(ص) در هدایت و مدیریت امت اسلامی به بیان احکام الهی و بحث درباره نظام امامت می پردازند و می فرمایند::خدای متعال،اطاعت ما اهل بیت را مایه نظام و انسجام ملت و امامت را ضامن وحدت و مانع افتراق وتشتت امت اسلامی و دوستی ما را مایه عزت اسلام قرار داد.همین ویژگی هاست که ایشان را به دفاع از حضرت علی (ع) بر می انگیزاند.در واقع به نظر می رسد این دفاع نسبت به زمامداری جامعه اسلامی  یک تکلیف الهی بوده که این بانوی بزرگ اسلام کوچکترین  لحظه ای از آن غافل نمی شوند . "چنان که از راه عنایت خدائی لازم است اشخاصی پیدا شوند که وظایف انسانی  را از راه وحی درک نموده به مردم تعلیم کنند، هم چنان  لازم است که این وظایف انسانی آسمانی برای همیشه د رجهان انسانی محفوظ بماند و در صورت لزوم به مردم عرض و تعلیم شود یعنی پیوسته اشخاصی وجود داشته باشند که دین خدا نزدشان محفوظ باشد و در وقت لزوم بمصرف برسد." (6 )

نتیجه

گویا بعضی از مردم، دنیا گونه به مسئله ی ولایت می نگرند و آن را یگ مقام و منصب  دنیوی می دانند که خداوند به واسطه خوبی ائمه (ع) به آنان واگذار نموده!  حال آن که به نظر می رسد مسئله فوق العاده بالاتر از این مسائل باشد  که عموم خلایق به آن می اندیشند .اندیشه در ولایت حضرت زهرا(س)  حتی کار را از حد و مزر عقول فراتر می کشاند و با افق فطرت ناب ، می توان پا در حریم  معرفت به ولایت حضرت زهرای بتول(س) گذاشت .

در نزد اهل معرفت این چنین آمده که : انسان کامل اگر مرد باشد مظهر و صورت عقل کل است و اگر زن باشد مظهر و صورت نفس کل است بنابراین سید اوصیاء و سرّ پیامبران و رسولان حضرت علی (ع) صورت و مظهر عقل کلی به تمام ترین وجه ممکن است و حقیقت ام الکتاب، سیده نساء عالمین فاطمه زهرای بتول(س) صورت و مظهر نفس کلی بر وجه اتمّ است . دو دریا را با هم آمیخت و بین آن دو ،برزخی است که هریک از آن دو در حدّ خود است و از آن دو ، لو لو و مرجان بیرون می آید (الرحمان: 22-19) در تفسیر مجمع البیان مرحوم طبرسی منظور از دو دریا حضرت علی(ع) و حضرت زهرا(س) یاد شده است . در نزد عارفان به عصمت و ولایت حضرت زهرا(س)مانعی نیست که در فصول اذان، شهادت به عصمت  این بانوی مکرمه دهند و بگویند: اَشهدُ أَنَّ فاطمه بنت رسول الله، عصمه الکبری ( 7)

 منابع :

قرآن مجید

نهج البلاغه ( فیض الاسلام)

1-ولایت فقیه،مصباح یزدی ، محمد تقی، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی،1389،ص 14

2-حائری ،جلال الدین، مبانی تشیع،انتشارات خاقانی، 1379، ص456

3-امام خمینی ، روح الله، مصباح الهدایه  الی الخلافه و الولایه، ترجمه ی سید احمد فهری، انتشارات پیام آزادی ، 1360، ص178

4-جمعی از نویسندگان، شهادت مادرم افسانه نیست،انتشارات عطر یاس،1387، صص 94و32

5-شهیدی ، سید جعفر،زندگانی حضرت فاطمه زهراء(س) ،انتشارات دفتر فرهنگ اسلامی، 1366 ص 128

6-طباطبایی، سید محمد حسین، شیعه در اسلام، انتشارات دفتر تیلیغات قم ، 1362، ص 119 

7-حسن زاده آملی ، حسن، ممد الهمم در شرح فصوص الحکم ابن عربی،سازمان چاپ و انتشاراتوزارت فرهنگ ،1385، ص669

8-بیومی مهران، محمد،السیده فاطمه الزهراءعلیها السلام، سفیر اصفهان ، 1418 ق

9-صدری،فرخ، تاریخ انیاء و تاریخ چهارده معصوم(ع)،انتشارات نقش نگین، 1386

نظر خود را اضافه کنید.

0
شرایط و قوانین.
  • هیچ نظری یافت نشد