امروز یکشنبه, 03 تیر 1397 - Sun 06 24 2018

https://telegram.me/emamemobin

منو

تفسیر و علوم قرآنی

سیره حضرت زهرا(سلام الله علیها)در تربیت فرزند

فاطمه نیکبخت حسین

 

حضرت زهرا «س» مانند سایر معصومین الگوی تربیتی در زمینه های مختلف برای مسلمانان می باشند. یکی از جنبه های الگویی زندگی ایشان سیره تربیتی و ان هم سیره تربیت فرزند می باشد . با توجه به گفتار و رفتار آن حضرت با فرزندان خویش در طی سالیان اندک عمر ایشان ، نکات و شیوه های تربیتی بسیاری قابل برداشت است.

با عنایت به گستره اسلام، تربیت اسلامی شامل سه بخش خواهد بود : تربیت اعتقادی ، تربیت اخلاقی و تربیت عبادی که حضرت زهرا «س» در تمامی این ابعاد تربیتی می توانند برای مادران الگو باشند .لذا در این مقاله به بررسی ابعاد تربیتی فوق با توجه به زندگی حضرت زهرا «س» و رفتار ایشان با فرزندانشان می پردازیم .  

در بخش اول این مقاله با عنوان تربیت اعتقادی به رفتارهایی از حضرت پرداخته می شود که جهت تربیت اعتقادی کودکان خود انجام داده اند از جمله خداشناسی . در بخش دوم مقاله به تربیت عبادی پرداخته شده و در بخش سوم تربیت اخلاقی مورد توجه قرار گرفته است . در تمامی بخش ها حکایاتی از زندگی حضرت و رفتار و گفتارشان با فرزندان بیان شده و نحوه ی الگو گرفتن از سیره تربیتی حضرت در برخورد با کودکان برای مادران این عصر مشخص شده است .

مفاهیم :

تربیت از ماده «ربو» به معنای افزودن و رشد و نمو کردن است . در اصطلاح تربیت عبارت است از مجموعه اعمال یا تاثیرات عمدی و هدفدار یک انسان ( مربی ) به منظور اثر گذاری بر شناختها ، اعتقادات ، احساسات ، عواطف و رفتارهای انسان یا انسانهای دیگر ( متربی) بر اساس برنامه ای سنجیده . بنابر این اولا تنها معلم یا استاد دانشگاه مربی نیست بلکه هر فردی که بر اساس برنامه ای سنجیده ،به عمد، اعمالی را انجام دهد تا در شناخت ها ، اعتقادات ، احساسات و عواطف یا رفتار دیگری تاثیر بگذارد مربی است. [1]

سیره به معنای راه و روش می باشد که در برگیرنده ی گفتار و رفتار و نیز چگونگی گفتار و رفتار است .پس سیره دو نوع است: سیره فعلی و سیره قولی .

بخش اول: تربیت اعتقادی

در بین اعتقادات دینی آنچه از همه مهمتر در سیره تربیتی تمامی ائمه و حضرت زهرا (س) می باشد خداشناسی است چرا که اولین و بالاترین مرتبه دینداری شناخت و ایمان به خداوند است.به مختصری از سیره ی حضرت در این خصوص می پردازیم:

1-خدا محوری و پرستش خدا:

«یکی از محورهای اساسی که حضرت زهرا بدان توجه و تاکید داشتند بعد خدامحوری و پرستش و گرایش فرزندان به انجام تکالیف عبادی و الهی بود. آن حضرت شوق بندگی و خضوع در برابر معبود را از همان دوران کودکی  در جان فرزندان خود تقویت نموده و آنان را چنان تربیت کرد که بهترین کارها را عبادت خداوند دانسته و از آن بالاترین لذتها را می بردند .

دخت گرامی رسول خدا بر این مطلب تاکید داشتند که بچه ها را از کودکی به انجام تکالیف فرا خواند و آنان را با خدا پیوند دهد و بذر محبت و ارتباط با معبود را در کام آنان بیفشاند تا انجام تکالیف برای آنان نه تنها رنج و مشقتی نداشته باشد بلکه با شوق و اشتیاق به استقبال آن بروند . بر این اساس فاطمه فرزندان خود را حتی به شب زنده داری عادت می داد. البته او شیوه تربیت را به خوبی می دانست و به گونه ای برخورد می کرد که در حد توان و استعداد فرزندان باشد. حضرت در شب بیست و سوم ماه مبارک رمضان کودکان را به بیداری ونخفتن وادار می کرد .ممکن است کسی تعجب کند که او چگونه بچه ها را به این کار که حتی برای اشخاص بزرگ هم زحمت دارد فرا می خواند؟ حضرت در روز بچه ها را می خوابانید تا کاملا استراحت کنند و غذای کمتری به انان می داد تا بدین گونه زمینه و موقعیت بهتر و مطلوب تری از نظر جسمی و روحی برای شب زنده داری داشته باشد او به حدی در این کار جدی و قاطع بود که نمی گذاشت احدی از اهل خانه خوابش برد و می فرمود : محروم کسی است که از برکات شب قدر محروم بماند .

گویا فاطمه می خواهد از کودکی در قلب پاک فرزندان خود جمال خدا را به تجلی و جان و زبانشان را به حلاوت و شیرینی عبادت آشنا کند و محبوب راستین را به آنان نشان دهد تا در جوانی جذب جلوه های دروغین نشوند. این روش تربیتی فاطمه به عنوان یک سنت  بسیار پسندیده و قابل اجرا در گفتار امامان معصوم نیز به چشم می خورد .» [2]

 در زندگانی مشترک امیرالمؤمنین و حضرت فاطمه (سلام الله علیهما) تمام اعضای خانواده عاشق و شیفتة پروردگار بودند. به فرمودة امیرالمؤمنین (علیه السلام): عشق به خداوند، آتشی است که بر چیزی نمی گذرد جز آن که آن را به آتش می کشاند و نوری خدایی است که بر چیزی پرتو نمی افکند جز آن که آن را غرق نور می کند. پس کسی که به خداوند عشق بورزد، همه چیز مُلک و ملکوت خویش را به او می دهد.

 هرگاه خداوند بخواهد بنده را گرامی بدارد، او را گرفتار عشق و محبت خویش می‌گرداند.

 باری، آتش عشق پروردگار آن خانه را غرق نور الهی و اعضای آن خانواده را شیفته و حیران پروردگار ساخته بود. در آن خانة ملکوتی اتاقی ویژه نماز و مناجات با پروردگار بود که نه کوچک بود و نه بزرگ. در آن اتاق تنها قرآن، شمشیر و فرش بود.

 ابن ابی الحدید، دانشمند بزرگ اهل سنت، دربارة عبادت های امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) می نویسد: ...و اما عبادت، پس علی عابدترین و پُرنمازترین مردمان بود. از همه بیش تر روزه می گرفت و نمازهای مستحبی را بر پا می داشت و همواره ذکر می گفت... و چه گمان می بری دربارة مردی که پیشانی اش از بسیاری سجده همانند زانوی شتر شده بود.

سراسر زندگی پر افتخار او از آغاز حیات تا واپسین لحظات عبادت خدا و نیایش با او بود از غذا دادن به محرومان گرفته تا آب بردن به خانه بینوایان ،  از ایثارش در راه خدا تا اموزش فرهنگ و مقررات و آداب زندگی مترقی به مردم ،  از به دوش کشیدن بار مسئولیت اداره ی جامعه گوچک خانه و خانواده تا پارسایی و ساده زیستی و تحمل محرومیت ها ،  از همسر داری نمونه اش تا دفاع قهرمانانه از امامت و شایسته سالاری در برابر بیداد و دجّالگری . آری همه این ها را فاطمه به خاطر پرستش خالصانه خدا و تقرب به او و انجام وظیفه در برابر آفریدگار هستی به جان خرید .[3]

2-تمرین بندگی و خضوع در برابر معبود:

از محورهای اساسی مورد توجه حضرت فاطمه «س» در تربیت فرزندان خویش ، تمرین عبادت در کودکی است او شوق بندگی و

خضوع در برابر معبود و استعانت از ذات بی نیاز او را از همان دوران کودکی در دل فرزندان خویش تقویت کرد و بذر محبت و ارتباط با معبود را در کام انان بیفشاند .

بانوی عابد بی همتا هنگامی که در دل شب به عبادت و تهجد می ایستاد کودکان خویش را نیز –با توجه به توان و استعداد انان – بیدار می کرد تا تمرین شب زنده داری کنند .

حضرت فاطمه «س» در شب قدر کودکان خویش را به بیداری ترغیب می کرد و برای آن که بچه ها با میل و رغبت به احیای شب قدر بپردازند در روز آنان را می خوابانید و غذای سبک تری به آنها می داد تا از نظر جسمی و روحی امادگی بیشتری برای شب زنده داری پیدا کنند او به حدی در این کار جدی و قاطع بود که نمی گذاشت احدی از اهل خانه به خواب رود و می فرمود « محروم کسی است که از برکات و خیرات شب قدر محروم بماند »

دختر رسول گرامی اسلام با ارائه الگوی عبادی به فرزندانش و نیز اهتمام به پرورش عبادی آنها توانست آنان را به کمال مطلوب برساند فرزندان فاطمه «س» به در جه ای از رشد عبادی رسیده بودند که حتی در سخت ترین شرایط ، سنت شب زنده داری به یادگار مانده از مادر را رها نکردند . امام حسین «ع» که در شب عاشورا و در ان لحظات حساس ، لذت بخش ترین عمل برای او عبادت و تلاوت قرآن و نیایش با پروردگار بود از این رو آن شب را از دشمن مهلت خواست تا لحظاتی بیشتر با خدا ی خویش مناجات کند و فرمود : « خدا می داند که من نماز و تلاوت قرآن و دعای زیاد و استغفار را دوست می دارم »و آن زینب کبری «س» که حتی در شب یازدهم محرم با آن همه رنج ، خستگی و تحمل مصائب سخت ، نماز شبش ترک نشد .[4]

نتیجه اینکه ما نیز در تربیت فرزندان خود باید مهمترین هدف تربیتی مان این باشد که  میزان خداشناسی و خدا باوری فرزندان خود را افزایش دهیم .

   بخش دوم : تربیت عبادی

تربیت عبادی ثمره تربیت اعتقادی است همچنانکه که عمل صالح ثمره ایمان است و مسلم است که تربیت اعتقادی بدون توجه به تربیت عبادی ارزشی ندارد همچنانکه درختی که به بار ننشیند ارزشی ندارد .لذا یکی از مهمترین امور مورد توجه حضرت زهرا برای فرزندان خود تربیت انها در زمینه عباداتی چون نماز ، روزه ، صدقات ، تلاوت قرآن ، دعا ، کسب معارف و علوم دینی و ...می باشد . در توضیح این بخش به برخی از این موراد می پردازیم :

1-عبادت خانوادگی:

« حسن بصری درباره عبادت محوری حضرت فاطمه (سلام الله علیها) می گوید: در تمام دنیا عابدتر از فاطمه یافت نمی شود. او به حدی برای نماز و عبادت بر پا می ایستاد که پاهایش ورم می‌‌کرد.

 حضرت زهرا (سلام الله علیها) حتی در شیرین ترین و خاطره انگیزترین لحظه های زندگی نیز دل در گرو عشق خدا نهاد و در شب ازدواج خطاب به یگانه کُفو و همتایش علی (علیه السلام) فرمود: انتقال از خانة پدرم به خانة خودم، مرا به یاد انتقال به خانة قبرم انداخت. تو را به خدا سوگند می دهم تا در این ساعات به نماز برخیزی تا امشب را با هم به عبادت پروردگارمان بگذرانیم.»

 حضرت فاطمه (سلام الله علیها) هر شب پس از فراغت از وظایف خانه داری چنان خائفافه و خالصانه بر سجاده به نماز می ایستاد که پروردگار بدان بر ملائکة خویش مباهات می فرمود: ملائکة من، اینک بر سرور کنیزانم فاطمه نظر کنید. بر درگاه من ایستاده، در حالی که بند بند وجودش از خوف من مرتعش و لرزان است. او با تمام وجودش به عبادت من روی نهاده است. اینک شما را گواه می گیرم که پیروان و شیعیان او را از آتش ایمنی بخشیدم.[5]

2-انس با قرآن :

زهرا با قرآن مانوس بود سلمان می گوید : رسول خدا مرا برای کاری به خانه فاطمه فرستاد به در خانه که رسیدم صدای زهرا را که درون خانه قرآن می خواند شنیدم .

و باز« سلمان روایت می کند : که داخل خانه زهرا شدم دیدم در همان حالی که مشغول کار خود بود و جوها را آسیباب می کرد قرآن می خواند . او حتی وصیت می کند در شب اول قبر علی بر مزارش زیاد قرآن بخواند و دعا کند و از همین انس با قرآن بود که فضه خادمه او تا بیست سال به غیر از قران لب نگشود و جز با با قرآن پاسخ نداد و باز از همین انس با قرآن بود که در صحرای محشر هم قران را زمزمه می کند تا آنجا که حتی در هنگام داخل شدن به بهشت هم آیات قرآن را می خواند هنوز هم سخنان عمیق و بلند او راجع به قرآن از مسجد به گوش می رسد آیا گوش شنوایی هست ؟ قرآن کتابی است که دلایلش روشن ، لطائف و دقائقش آشکار ، ظواهرش نورانی و پیروان آن مفتخر و مورد غبطه اقوام دیگرند . کتابی که پیروی از ان انسان را به سوی رضوان  سوق می دهد و گوش جان

 سپردن به ان نجات را به ارمغان می آورد و حجت های نورانی خداوند به واسطه آن شناخته می شود .»[6]

 روح و جان اعضای این خانواده با قرآن عجین گشته و تمام اخلاق و مرام اعضای خانواده فاطمی، قرآنی گشته بود. تلاوت قرآن پدر خانواده، چنان در اوج بود که درباره او گفته اند: «به خدا هیچ قریشی را ندیده ایم که بیش از امام علی(علیه السلام) قرآن بخواند».

 حضرت زهرا (سلام الله علیها) به طور شبانه روز با قرآن انس و رفاقت داشتند و به تلاوت آن عشق می ورزیدند. آن حضرت بر تلاوت سوره های واقعه، الرّحمن و حدید تأکید می ورزیدند و می فرمودند: قرائت کننده سوره های حدید و الرّحمن و واقعه در آسمان ها ساکن فردوس خوانده می شود.

3-کسب معارف و علوم دینی :

یکی از ارزشهای مهم اسلامی و انسانی علم و دانش و تلاش برای کسب معرفت دینی و اشاعه فرهنگ علم و دوستی در بین دیگران است همه اعضای خانواده زهرا بعنوان گنجینه های علم خدا ، آشنا با علوم و تفسیر قران و عارف به احادیث پیامبر بودند برای آنان علم ارزش ویژه دارد در این جهت به نقل یک روایت می پردازیم:

«شخصی وارد محضر فاطمه گردید و عرض کرد : ای دختر رسول خدا آیا پیامبر اسلام یادگاری نزد شما دارد که بعنوان هدیه و تحفه عنایت فرمایید ؟ فاطمه به کنیزی که در حضورش بود فرمودند آن ابریشینه یا آن جریده را بیاور کنیزک به جستجوی ان پرداخت ولی آن را نجست فاطمه بسیار ناراحت شد و فرمودند : سعی کن آن را پیدا کنی چرا که ارزش این نوشته علمی از نظر من به منزله حسن و حسین می باشد پس  با تلاش و جستجو کنیزک آن را پیدا کرد پارجه ای بود که در غلاف مخصو ص خویش قرار گرفته بود. »[7]

«در کتاب راهنمای بهشت امده است که امام حسن در سن 5 سالگی هر روز به مسجد می رفت و آنچه از کلمات و مواعظ که پیامبر بیان می فرمود همه را به ذهن مبارک خود می سپرده و به خانه می آمده و به اقتضای اداء حق علم که نشر ان است برای مادر ماجده خود حرف به حرف تقریر می کرد و چون حضرت به خانه تشریف می آوردند حضرت فاطمه آنها را برای آن جناب بیان می نمود روزی حضرت امیر پرسید ای فاطمه تو به مسجد حاضر نبودی از کجا این کلمات را فهمیدی ؟ گفت فرزندم حسن هرروز ان چه از پدر بزرگوارم بر منبر گوید بدون کم و کاستی بهمان ترتیب برایم تقریر می کند حضرت فرمود می خواهم تقریر او را بشنوم . فاطمه گفت گمان نکنم در حضور شما به سبب کثرت شرم تقریر کند حضرت فرمود پس من در جایی مخفی شده کلمات او را می شنوم امام حسن روز بعد به رسم هر روز از مسجد به خانه امدند حضرت فاطمه فرمود نور دیده جدت چه فرمود ؟ حضرت مجتبی مانند هر روز بر بلندی نشست و خواست گفته ها را تقریر کند زبانش لکنت گرفت و نتوانست بگوید به مادر خطاب کرد ای مادرم بیانم اندک شد و زبانم گشت همانا بزرگواری نگران من است.حضرت علی که در پشت در بود بی اختیار در امد و و او را در بر گرفت و لب و دهانش را بوسید .»[8]

حضرت زهرا (سلام الله علیها) محیط خانه را به دانشگاهی بی نظیر در عرصه تعلیم معارف اسلامی مبدل ساخته بود؛ از تعلیم فرزندان گرفته تا تعلیم مردمان و تشکیل کلاس‌های دینی ـ علمی در خانه. او همچون پدرش، مربی اخلاق بود و معلم قرآن؛ مقامی که تنها از آنِ پیامبر و اهل بیت پاک نهاد اوست. او عمری را با تلاشی بی امان، در نهایت مهربانی و دلسوزی به تعلیم و تبلیغ معارف دین و تربیت دین باوران پرداخت.

4-برقراری ارتباط خانواده با مسجد:

ارتباط با مسجد و محراب یکی از شیوه های مفید در تربیت دینی است. مأنوس نمودن فرزندان با مسجد و نماز می تواند عاملی مهم در

هدایت دینی باشد.

 بارها از بودن حسن و حسین در مسجد همراه رسول خدا «ص» یا حضرت علی «ع» شنیده ایم . هم جواری خانه حضرت زهرا (سلام الله علیها) با مسجد و انس تمام اعضای خانواده با مسجد و محراب و نمازگزاری آنها در مسجد؛ جملگی بر اصل «مسجد محوری خانواده» تأکید می‌ورزد. حکایت رفتن امام حسن به پای منبر رسول الله در قسمت فوق به همین مطلب اشاره دارد.

5-دفاع همه جانبه از حریم ولایت و امامت:

فاطمه (سلام الله علیها) شیداترین پروانه شمع امامت بود؛ پروانه عاشقی که با سوختن و فداسازی خویش، به همگان آموخت که امام بر حق چونان کعبه است؛ کعبه ای که مردم بایستی بر گِردش طواف نمایند؛ نه او بر گِرد مردم. این، فاطمه بود که عاشقانه ترین پاسداشت را از حریم امامت روا داشت. این، فاطمه بود که یگانه ‌ترین اسوه دهی را در همرهی با ولایت ادا ساخت، هموکه پهلویش شکست و در خون نشست؛ اما لحظه ای از یاوری ولی امر خویش از پای ننشست؛ هموکه با فریادهای جگرسوز خویش، زیباترین شعار ولایت مداری را در گوش جان پیروان خویش طنین انداز ساخت.

« ای أباالحسن! روحم به فدای روح تو و جانم سپر بلای تو! هماره همراه تو خواهم بود؛ چه در خیر و نیکی به سر بری و چه در سختی و بلا گرفتار شوی

 باری، پیشتازترین، خالص ترین و کاری ترین حمایت گر ولایت و امامت، فاطمه (سلام الله علیها) بود و هموست که بایستی مقتدا و اسوه ما در عرصه «ولایت ‌‌‌محوری»، «محبت ‌شناسی» و «حجت ‌مداری» در این برهه از زمان واقع شود.

بعد از ماجرای سقیفه ، حضرت هر شب به همراه کودکان خود بر در خانه ی انصار و مهاجرین می رفت تا آنها را به حمایت امام خویش دعوت کند و یادآور جریان غدیر گردد

فاطمه (سلام الله علیها) به همراهی همسرش علی (علیه السلام)، تمام وجود و زندگانی خویش را وقف خداوند و رضایت او کرده بود. یگانه خانواده ‌ای که تمام اعضای آن فداییان راه خدا بودند و در این راه تمام آبرو، دارایی و جان خویش را تقدیم داشتند، خانواده «علوی‌ـ فاطمی» بوده است.

نگاهی به موارد فوق که تنها گزیده هایی از حکایات تربیت عبادی حضرت است نشان می دهد که این شیوه عمل نمودن به احکام عبادی چقدر می تواند در تربیت فرزندان موثر باشد .

بخش سوم: تربیت اخلاقی

مجموعه اعمالی که نحوه ی تعامل یک فرد با دیگران را مشخص می کند اخلاقیات هستند که ممکن است شامل مواردی از قبیل اخلاق فردی ، خانوادگی ، اجتماعی و غیره شود . انچه در این بخش مورد بررسی قرار می گیرد سیره تربیتی حضرت در اخلاق خانوادگی بویژه تربیت فرزندان است .

1-برخوردار نمودن فرزندان از عواطف مادری:

سلمان می گوید : روزی فاطمه زهرا(س) را دیدم که مشغول آسیاب بود . در این هنگام فرزندش حسین گریه کرد وبیتابی نمود . عرض کردم برای کمک به شما آسیاب می کنم یا بچه را آرام می نمایم . ایشان فرمود من به آرام کردن فرزند اولی هستم . شما آسیاب را بچرخانید.

این روایت به گونه ی دیگری نیز نقل شده است:

«انس بن مالک می گوید: روزی بلال در نماز صبح تاخیر کرد و از آن ماند پیامبر به او فرمود :

چه چیز تو را نگه داشت و مانع از نماز شد ؟ عرض کرد برخورد به فاطمه کردم که در حال آسیاب کردن بود و پسر بچه اش گریه می کرد به او گفتم اگر بخواهید من عهده دار آسیاب کردن می شوم و تو عهده دار بچه و اگر بخواهی من بچه را نگه می دارم و تو آسیاب نمودن را انجام دهی. فاطمه فرمود: من از تو برای نگه داری پسرم مهربانتر و مناسبترم. این کار مرا نگه داشت. پیامبر فرمود : تو به فاطمه مهربانی کردی خداوند تو را رحمت کند .»[9]

2-رعایت عدالت و مساوات در میان کودکان:

یکی از نکات مهم تربیتی در برخورد با فرزندان ، رعایت عدالت و پرهیز از هر گونه تبعیض قائل شدن بین فرزندان می باشد . حضرت زهرا ( س ) به عنوان مادری نمونه حتی اجازه نمی دهند فرزندان فکر کنند که بین آنها تفاوتی هست . به حکایت زیر توجه کنید:

 روزی امام حسن (ع) نزد پیامبر آمد واظهار تشنگی کرد وتقاضای آب نمود . رسول خدا (ص) بی درنگ برخاسته وظرفی برداشت واز گوسفندی مقداری شیر دوشید وبه امام حسن (ع) داد و در این هنگام که امام حسین (ع)

خواست تا ظرف شیر برادرش را بگیرد . اما پیامبر در حمایت از امام حسن (ع) مانع گرفتن ظرف او شد .فاطمه

(س) عرض کرد گویا حسن برای شما عزیزتر است. پیامبرفرمودند : هر دو برایم عزیز ومحبوبند . چون اول حسن تقاضای آب کرد او را مقدم داشتم. 

همان گونه که در این حکایت مشاهده می کنید حضرت برای جلوگیری از شائبه ی تبعیض سریعا از پیامبر اکرم جویای سوال می شوند.

  3-همسایه مداری و تعلیم مردم دوستی به فرزندان خود:

 حضرت زهرا (سلام‌الله علیها) در دعاهای خویش همسایه ها را بر اعضای خانواده مقدم می‌داشت و می فرمود: «فرزندم، نخست همسایه و سپس خانه».

«امام حسن مجتبی (ع) می فرماید مادرم فاطمه (سلام الله علیها ) را دیدم در شب جمعه در محراب خویش به عبادت ایستاده و پیوسته در رکوع و سجود بود تا انکه سپیده صبح بر دمید و از او می شنیدم که برای مردان و زنان م<من دعا می کرد و نامشان را بر زبان جاری می ساخت و برایشان دعا می کرد ولی برای خویش دعا نمی کرد ، به او گفتم ای مادر !چرا همانگونه که برای دیگران دعا می کنی برای خود دعا نمی کنی ؟ فرمود : ای پسرم !نخست باید همسایگان را دریافت و دعا نمود آنگاه به خانه و اهل خانه پرداخت.»

4-اهمیت قضاوت میان کودکان: 

«رسول گرامی اسلام در باره مسابقه خطاطی به حسن و حسین «ع» سفارش نمودند : هر کس خط او زیباتر است ، قدرت او نیز بیشتر است .

حسن و حسین «ع» هر کدام خط زیبایی نوشتند اما رسول خدا قضاوت نکرد و آن دو بزرگوار را به مادرشان فاطمه هدایت فرمود تا نگرانی قضاوت ، با عاطفه مادری جبران گردد . حضرت زهرا «س» دید که هر دو خط زیباست و هر دو در این مسابقه هنری شرکت نموده اند چه باید کرد ؟ با خود گفت : انا ماذا اصنع و کیف احکم بینهما :من چه می توانم بکنم و چگونه میان دو کودکم داوری کنم ؟

با ژرف  هنری و رعایت مسائل دقیق تربیتی ، قضاوت نهایی را به تلاش خودشان ارتباط داد و فرمود :

ای نوردیدگانم ، من دانه های این گردنیند را با پاره کردن رشته آن بر سر شما می ریزم و میان شما دانه های گردنیند را پخش می کنم هر کدام از شما دانه های بیشتری را بگیرد خط او بهتر و قدرت او بیشتر است .» [10]

به نقل از بحار الانوار ج 45 ص 190 ح ))

5-متحمل و صبور بار آوردن فرزندان:

«علی «ع» در یکی از روزهای گرم شهر مدینه وارد منزل شد و از فاطمه پرسید : غذایی در منزل موجود است تا رفع گرسنگی نمایم ؟ حضرت زهرا «س» پاسخ داد ما عند نا شی و اننی منذ یومین اعلل الحسن و الحسین «ع»

در خانه چیزی نداریم و من دو روز است که با بهانه های مختلف فرزندانم حسن و حسین «ع» را به گونه ای سرگرم می کنم تا بی تابی زیاد نکنند .»[11]

نیکی و محبت به فرزندان :                     

در وصیت به امام علی «ع» فرمودند :

«انا استودعک الله تعالی واوصیک فی ولدی خیرا : من تو را به خدا می سپارم و درباره فرزندانم سفارش به نیکوکاری دارم .»[12]

و علت انتخاب «امامه » را برای ازدواج با حضرت علی «ع» مهربانی با فرزندانشان دانستند.

«اوصیک اولا ان تتزوج بعدی بابنه اختی امامه فانها تکون لوالدی مثلی

پس از من با امامه دختر خواهرم ازدواج کن زیرا او همانند من با فرزندانم مهربان است.»[13]

    - نذر روزه برای شفای فرزندان نیز نوعی از محبت به فرزند است.   

«وقتی امام حسن و حسین «ع» مریض شدند حضرت زهرا «س» آن دو بزرگوار را در آغوش گرفت و نزد پیامبر رفت و فرمود :

ان ابری ء ولدای مما بهما صمت لله ثلاثه ایام شکرا :اگر فرزندانم شفا یافتند سه روز برای خدا جهت شکرگزاری روزه خواهم گرفت »[14]          

محبت به فرزندان به حدی بود که با وجود آن همه بخشش و گذشت رفتار بد نسبت به فرزندان را تحمل نمی کنند. حضرت فاطمه «س» از حضرت امیرالمومنین از رسول خدا روایت کند که فرمود : هر کس نسبت به یکی از فرزندان من رفتار بدی داشته باشد و ان را جبران نکند من از او جبرانش را می گیرم .  

حضرت به رغم مشغله ی عبادی و اجتماعی ، آنی از پرداختن به فرزندان خود غافل نمی شدند .[15]

6-عدالت پروری:

پدر و مادر نباید بین فرزندانشان بدون جهت فرق بگذارند بلکه باید به عدالت رفتار کنند و از این طریق زمینه هر گونه حسادت و کینه توزی را منتفی سازند .

حضرت زهرا «س» با الهام از پیامبر اکرم با رعایت دقیق عدالت در میان فرزندان خویش ، روح عدالت پروری را در انان تقویت

می نمود . روزی حسن و حسین «ع» در حضور حضرت رسول اکرم «ص» کشتی گرفتند زهرا شنید که پدر بزرگوارش امام حسن«ع» را به پیروزی بر امام حسین «ع» تشویق کرده و به جانبداری او برخاسته است از این رو بر اساس روح دادگری عرض کرد پدر جان ، فرزند بزرگ را علیه فرزند کوچک تحریک می کنی ؟ رسول خدا «ص» جواب داد : دخترم ، من دیدم حبیبم جبرئیل به حمایت حسین برخاسته است از این رو من هم به حمایت حسن برخاستم .

از این رخداد و نیز حکایت قضاوت در مورد خطاطی کودکان که نمونه دهها رفتار دادگرانه فاطمه «س» با فرزندانش می باشد بر می آید آن حضرت سعی می کرد با فرزندانش به گونه ای برخورد کند که ضمن رشد و تعالی آنان نسبت به همدیگر خیلی مهربان و صمیمی باشند و احترام یکدیگر را حفظ کنند .[16]

7-توجه به حضور و غیاب فرزندان :

«بر کسی پوشیده نیست که بی توجهی نسبت به نظارت فرزندان بخصوص در رفت و آمدهای انها چه نتایج زیانباری را به دنبال دارد با توجه به خطرات و تهدیدهایی که هر لحظه سعادت یک جوان را در معرض نابودی قرار می دهد لازم است که رفتار انها بویژه مواقع ورود به خانه و زمان خروج از ان مورد دقت و بررسی قرار گیرد گفتنی است که اعتیاد ، فساد ، انحراف فکری و بسیاری از خطرات دیگر از همین بی توجهی پدر و مادر آغاز می شود. حضرت فاطمه با فداکاری و محبت خاصی که نسبت به فرزندانش نشان می داد مراقب تمام حرکات و سکنات آنها بود و به دقت رفت و برگشت های انها را زیر نظر داشت .نقل شده است: روزی پیامبر عازم خانه دخترش فاطمه گردید چون به خانه رسید دید فاطمه مضطرب و ناراحت پشت در ایستاده است آن حضرت فرمود چرا این جا ایستاده ای  فاطمه با آهنگی مضطرب عرض کرد فرزندانم صبح بیرون رفته اند و تا کنون از انها هیچ خبری ندارم پیامبر  به دنبال انها روان شد چون به نزدیک غار کوه رسید آنها را دید که در کمال سلامت و آامش مشغول بازی هستند آنها را بر دوش گرفت و به سوی خانه فاطمه روانه شد این واقعه خود نمونه ای گویا از توجه و اهمیت دادن حضرت زهرا به حضور فرزندان خردسالش بود .»[17]

 8-زهد و انفاق خانوادگی :

این اسوه ی بی مثال الهی، در طول زندگانی خویش هماره دعوت کننده به سوی «وارستگی از دنیا و دل ‌سپاری به خدا» بود؛ اما نه دعوتی با زبان، که دعوت با تمام وجود و در عمل؛ دعوتی که ارزش و تأثیرش در هدایت و تربیت پیروان از هزاران دعوت زبانی بیشتر و مؤثرتر است.

 فاطمه (سلام الله علیها) در انتخاب بین دنیا و آخرت، سرای باقی را برگزیده و سیره زندگانی خویش را بر بی اعتنایی به زخارف دنیایی و قناعت به حداقل نیازهای ضروری بنا ساخته بود. زندگانی او به دور از تشریفات و تجملات و در عین سادگی، لبریز از صفا، نشاط و زیبایی های معنوی بود. ساده زیستی فاطمه نه از روی فقر و ناداری که برخاسته از اوج معرفت و غنای روحی آن حضرت بود. بهترین شاهد این مدعا، آن دوران از زندگانی فاطمه (سلام الله علیها) است که فدک در اختیار ایشان بود. فدک، سرزمین حاصل خیزی بود که می توانست تمام گندم مورد نیاز مدینه را تأمین کند. بعد از آن که پیامبر، به فرمان خداوند، فدک را به دخترش بخشید، تمام درآمد آندر اختیار فاطمه قرار می گرفت؛ اما این درآمد بسیار نتوانست صفا و سادگی زندگی ایشان را دگرگون سازد؛ چراکه فاطمه از دنیا رهیده، تمام حاصل فدک را فدای رضایت و خشنودی خداوند می کرد. باری، ساده زیستی فاطمه نه پیامد جبر و تحمیل روزگار، که رهاورد وارستگی او از دنیا و انتخاب عارفانه وی بود.

 او وارستگی از دنیا را از پدری آموخته بود که در مقام تهذیب و تزکیه دخترش می فرمود: دخترم! پدر و شوهر تو فقیر نیستند. خداوند، گنجینه های طلا و نقرة زمین را به من عرضه کرد؛ ولی من آنچه را نزد پروردگارم باقی می ماند، برگزیدم. دخترم! اگر از آنچه که پدرت (از حقیقت دنیا) می ‌داند، آگاه شوی، دنیا از چشمت فرو می افتد.

کاوش و نگرشی کوتاه در شأن نزول سوره انسان که درباره اعضای خانواده حضرت زهراست، سریان اصل «ایثار و انفاق خانوادگی» را در خانواده فاطمی به نمایش می گذارد:

 «و به عشق خدا مسکین و یتیم و اسیر را طعام می دهند (و می گویند:) فقط برای رضای خداوند شما را اطعام می کنیم و در مقابل شما انتظار هیچ شکرگزاری و پاداشی را نداریم». (سوره انسان/8و9 )

فرزندان فاطمه (س) طوری پرورش یافته بودند که با ووجود گرسنگی شدید ، افطار خود را هر سه شب داوطلبانه انفاق نمودند واین اوج تربیت فاطمی در مسأله انفاق ، زهد و ایثار است

 9-استفاده از جاذبه ی شعر در تربیت کودک :

«حضرت زهرا «س» «گاه که کودکان خود را به بازی می گرفت و به تربیت روحی و پرورش جسمی عزیزان خود می پرداخت در قالب زیبای اشعار ادیبانه می فرمود :

اشبه اباک یا حسن                          واخلع عن الحق الرسن

واعبد الها ذاالمنن                            ولا توال ذاالاحن

حسن جان مانند پدرت علی «ع» باش ریسمان را از گردن حق بردار.

خدای احسان کننده را پرستش کن و با افراد دشمن و کینه توز دوستی مکن .

و انگاه که امام حسین «ع» را بر روی دست نوازش می کرد می فرمود :

انت شبیه بابی           لست شبیها بعلی

حسن جان تو به پدرم رسول ا.. «ص» شباهت داری و پدرت علی «ع» شبیه نیستی

امام علی «ع» سخنان فاطمه را می شنید و لبخند می زد»[18] به نقل از مناقب ابن شهر آشوب ج 3 ص 389

    و درهنگام روی آوردن مشکلات اقتصادی و گرسنگی اینگونه می سرودند:

 «شبلای و الله هما جیاع                یا ربّ لا تترکهما ضیاع  

ابو هما للخیر ذو اصطناع            عبل الذراعین طویل الباع  

به خدا سوگند فرزندانم هم اکنون گرسنه اند خدایا انان را به حال خود نگذار که از دست بروند .

پدرشان علی در سخاوت و خوبی ها بی نظیر است و آنچه دارد به دست می آورد و با دستان بخشنده اشان به دیگران می بخشد. »[19]

با دقت در محتوای اشعار متوجه می شویم که حضرت به نکات دینی و تربیتی مهمی از قبیل :  دفاع از حق و حق گرایی ، پرستش خداوند ،تبری ،  دعا برای فرزندان ،معرفی پدر برای فرزندان و ... اشاره دارد و از سرودن شعر اهداف والایی دارد..

       نتیجه گیری :

با توجه به اینکه کودکان بیشتر ساعات دوران کودکی خود را در خانواده و در محضر مادران سپری می کنند و مهمترین دغدغه والدین مسئولیت تربیتی آنها ست و با عنایت به اینکه بهترین سیره تربیتی و الگوی عملی در تربیت فرزندان در معصومین «علیهم السلام » بویژه حضرت زهرا « سلا الله علیها »  به عنوان تنها معصوم مادر یافت می شود لازم است هم محققین عزیز و مولفان محترم به برداشت سیره تربیتی حضرت زهرا «س» در تربیت فرزند بپردازند و تمامی جزئیات مسأله را روشن سازند و هم مادران عزیز با استفاده از این منبع ارزشمند به یگانه دخت نبیّ مکرم اسلام در تربیت فرزندانی شایسته و صالح تأسی نمایند و با پرهیز از شیوه های تربیتی غربی ، هر چه بیشتر به تربیت دینی فرزندان خود اهتمام ورزند . ان شاء ا...                                                                                                                               «السلام علیک یا فاطمه الزهرا و یا قره عین الرسول (ص) »

 

 

 

 

 

 

فهرست منابع و مآخذ  :

قرآن کریم – ترجمه الهی قمشه ای- انتشارات الهادی –قم 1380-

-فرهنگ فاطمیه- مهدی نیلی پور –انتشارات مرکز فرهنگی شهید مدرس – چاپ سوم  1382

-تربیت دینی – دکتر محمد داوودی – جلد 2 – پژوهشگاه حوزه و دانشگاه –چاپ ششم - 1389

-جامی از زلال کوثر – استاد محمد تقی مصباح یزدی – انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)- چاپ دهم 1388

-از عرش تا عرش – علی محمد بشارتی –انتشارات سوره مهر- چاپ دوم 1384

-سیره فاطمی ( اخلاقی ،  تربیتی ، سیاسی و اجتماعی )- علی رفیعی –پژو هشکده تحقیقات اسلامی –انتشارات زمزم هدایت – چاپ اول – 1386

-مسند فاطمه الزهرا «س» -  سید حسین شیخ الاسلامی –انتشارات بوستان کتاب - 1388

-حضرت فاطمه زهرا( سلام الله علیها )  از ولادت تا شهادت – سید محمد کاظم قزوینی- ترجمه علی کرمی فریدنی –چاپخانه شریعت – چاپ نهم 1389

سایت های :      

www.hawzah.net

www.khanevadenews.com



                                                                                                                                                                                                   تربیت دینی ،صص22-23 [1]

 

    فرهنگ فاطمیه ، ص 167[2]

حضرت فاطمه از ولادت تا شهادت  ص331[3]

سیره فاطمی، صص 142-143   [4]

جامی از زلال کوثر –ص 100  [5]

فرهنگ فاطمیه – ص 193-[6]

[7] - فرهنگ فاطمیه –ص 82

[8] - همان- ص 55

[9] - همان مأخذ- ص 177

[10] - همان مأخذ- ص 64 – حدیث 45 و مسند فاطمه الزهرا ، ص 322 با اندکی تفاوت   

[11] - همان – ص 256 – ح 187                         

[12] - همان – ص 270- ح 201

[13] - همان – ص 271- ح 202

[14] - همان – ص 140- ح 86

[15] - از عرش تا عرش – ص 155

سیره فاطمی ،صص144-145[16]

[17] - همان – ص 180

[18] - همان – ص 158

[19] - همان – ص 161- ح 105

 

نظر خود را اضافه کنید.

0
شرایط و قوانین.
  • هیچ نظری یافت نشد

مجوز استفاده از قالب مذهبی یاسین براي اين دامنه داده نشده , برای دریافت مجوز قالب بر روی لینک ، ( درخواست مجوز ) کلیک کنید