امروز یکشنبه, 03 تیر 1397 - Sun 06 24 2018

https://telegram.me/emamemobin

منو

تفسیر و علوم قرآنی

آشنایی با سیره و روش های تربیتی حضرت زهرا (س)

سید ذبیح الدین طبائیان

چکیده

اسلام به عنوان آخرین مکتب الهی ، اهمیت فوق العاده ای برای موضوع تربیت انسان قائل است،از این رو روش های تربیتی مؤثر و منحصر به فردی را مطرح کرده است که در مجامع علمی دنیا قابل ارائه می باشد. این روش ها را می توان در قرآن ، روایات ، احادیث و سیره ی ائمه ی بزرگوار و کلام دانشمندان دینی جستجو کرد. لذا در این مقاله با موضوع آشنایی با سیره و روش های تربیتی حضرت زهرا(س) به دنبال پاسخ به این سؤال هستیم که از زندگی پربار و ارزشمند دختر پیامبر (ص) ، حضرت زهرا (س) چه روش های تربیتی را می توان استخراج و به جامعه ی مسلمان به ویژه زنان امت اسلامی معرفی کرد؟

در پاسخ به این پرسش برخی از روش های تربیتی آن حضرت را مانند عبادت و پرستش ، دعا ، ایثار و فداکاری ، محبت ، عمل به گفتار ، ساده زیستی ، کار ، گفتگوی علمی و سخنرانی را به اختصار ارائه می دهیم.

مقدمه

فاطمه زهرا (س) زنی است که افتخار خاندان وحی بوده ، چون خورشیدی بر تارک اسلام می درخشد ، زنی که فضایل او هم طراز فضائل بی نهایت پیامبر اکرم(ص) و خاندان عصمت و طهارت بوده است. هر کس با هر بینشی درباره ی او گفتاری دارد، اما احدی از عهده ی ستایش او بر نیامده است، چرا که احادیث رسیده از خاندان وحی به اندازه ی فهم مستمعان بوده است که دریا را در کوزه ای نتوان گنجاند و دیگران هرچه گفته اند به مقدار فهم خود بوده است نه به اندازه ی مرتبت آن بانو بزرگوار.[1]

آری منزلت و قدر فاطمه (س) نهان و مجهول است همان گونه که قبر او مخفی است ، او ، از آن روی فاطمه نامیده شده است که مردمان از شناخت حقیقت او بسی جدا افتاده و دور مانده اند لذا این نوشتار، تنها جهت ارادت به پیشگاه پرمرتبت حضرت زهرا (س) است.امید است بتوانیم در گفتار و رفتار پیرو آن حضرت باشیم.  انشاءاله

کلید واژه

تربیت ، سیره ، روش ، حضرت زهرا (س).

تعاریف

سیره:

سیره در زبان عربی از ماده سیر است . سیر یعنی حرکت ، راه رفتن. سیره یعنی نوع راه رفتن.سیر یعنی رفتن ، ولی سیره یعنی نوع و سبک رفتار.[2]

روش:

روش عبارت است از مجموعه فعالیت ها یا مجموعه تدابیری که با استفاده از امکانات {در چهار چوب اصول و ضوابط} برای وصول به هدفی صورت می گیرد.[3]

برخی دیگر روش را مجموعه شیوه ها و تدابیری می دانند که برای شناخت حقیقت و برکناری از لغزش به کار می برند.[4]

معنای لغوی تربیت:

تربیت عبارت است از تغذیه ، عهده دار شدن مراقبت کودک و سرپرستی او.

معنای اصطلاحی تربیت:

فراهم کردن زمینه ها و عوامل و برای به فعلیت رساندن و شکوفا نمودن استعدادهای درونی انسان در جهت مطلوب و استفاده از روش های صحیح و مناسب.[5]

سیره و روش تربیت:

بر این اساس می توان گفت : سیره و روش تربیت به نوع و سبک رفتار و فعالیت های نظام دار ، و هدف دار گفته می شود که مربی به منظور برکناری از لغزش و شناخت حقیقت با استفاده از امکانات موجود، اجرا می کند تا تربیت شونده به هدف رشد و کمال نائل گردد.

حضرت زهرا (س):

حضرت فاطمه(س) دختر پیامبر گرامی اسلام (ص) و همسر امیر المومنین علی ابن ابیطالب(ع) شخصیت برجسته ای است که در بین زنان همانند مهتاب آفرینش ، روشنایی عالم تابی از خود نشان داد و در کتاب وجود او «تمام حقیقت انسان» و « تمام حقیقت زن» در یک کلام «تمام نسخه انسانیت» به خوبی مشاهده می شود، به گونه ای که « افتخار خاندان وحی» است و الگوی شایسته ای که امام راحل در سخن عصمت آسای خود فرمود: حضرت فاطمه زهرا(س) زنی بود که اگر مرد بود ، نبی بود.[6]

ضرورت بحث:

غرب امروزه الگویی از زن ارائه کرده و همه را به پیروی از آن می خواند ، که نتیجه آن نابودی جامعه است ، چون در آن الگو زن رها است ، البته نه برای خود ، بلکه برای جامعه ی سرمایه داری ، تا به هر شکلی تولید سرمایه نماید و همسرش در نمایش جذابی از آزادی سکس خود را ارضاء می کند و تا هر مرحله ای که خواست پیش می رود او نیز رها است ، اکنون سزاوار است الگویی ارائه شود تا تأمین کننده ی ابعاد شخصی و شخصیتی زن بوده و از سویی وی را آماده حضور در اجتماع نموده ، در عین حال جایگاه او را در نقش همسر و مادر که بنيان ساز خانواده ، يعني اولين ومهمترين پايگاه اجتماعي- به اقرار حتي علوم مدرن- است،تقويت نمايد. براين اعتقاديم كه اين الگو بامدل برداري از شخصيت وزندگي حضرت فاطمه (س)امكان پذير خواهد بود. براين نكته نيز واقفيم كه بررسي تمامي زواياي اين اقيانوس عظيم در توان مانيست واز سويي در اين زمينه مطالعات كافي و وافي صورت نگرفته است بااين وجود نيز ساختن مدلي اززندگاني اين بزرگ زن تاريخ بشريت ،براي جامعه ي امروز امكان پذير است. مهم ترين بخش اين مدل  بيانگر اين نكته است كه فاطمه­(س)درعين حفظ حريم ها وداشتن زباني گويا هم چنين برخورداري از مديريتي برتر، اولويت همسر وفرزند در زندگي او هيچ گاه فراموش نمي شود .چون به خوبي مي داند فراموشي اين وظيفه يعني شكست فرزند و همسردر اجتماع وشكست آنها يعني جامعه بيمار ،كه جامعه ی بیمار يعني دوري از سعادت. و او دراين راه عاشقانه قدم بر مي دارد.از آن جائي كه حضرت زهرا (س) استمرار اسوه ی حسنه پدر است،اوميوه ی قلب رسول الله وروح ونور چشم وپاره تن رسول خداست.[7]آري فاطمه(س)نه تنها الگوي بانوان جهان بلكه اسوه ی تمام جهانيان در ابعاد مختلف زندگي است درسجاده ی بندگي، درجلوه گاه وارستگي، درانفاق، درزهدزيستي،درحياوحجاب وعفاف ،درجبهه جهادفرهنگي ،اجتماعي وسياسي و ...                                 

  عبادت وپرستش:

پدران ومادران موظفند تافرزندان خويش راباروحيه ي خداپرستي آشنا سازند وشوق عبادت وتقرب به خالق بي همتا درآنان پرورش دهند . كودكاني كه از نخستين روزهاي حيات خويش،با ايمان به خدا تربيت مي شوند،اراده اي قوي ورواني نيرومنددارند.ازهمان دوران كودكي ،رشيدوباشهامت هستند ونتايج درخشان ايمان ازخلال گفتار ورفتارشان به خوبي مشهود است.[8]يكي از محورهاي اساسي كه حضرت در تربيت فرزندان به آن توجه داشت ،تشويق فرزندان به انجام تكاليف الهي وعبادي بود.آن حضرت شوق بندگي وخضوع دربرابر معبود را ازهمان كودكي در جان فرزندان خود تقويت نموده ونه با سخن كه با خطوط چهره ، عشق  به ركوع وسجود رابه فرزندان آموخت، آنگاه كه در محراب عبادت از فرط  عشق به خدا صورتش بشاش ونوراني شد،اينگونه است فرزندان او تكليف را انجام نمي دهند كه با آن عشق بازي مي كنند واز آن بالاترین لذتها را مي برند. حضرت به اين ايده تاكيد دارد كه ، بايد از كودكي محبت الهي را دردل فرزند كاشت تاعبادت برايش مشقت آفرين نباشد. 

آري آن يگانه مربي روزگار چنان شوق بندگي وعبوديت وخضوع در برابر معبود رادردل وجان فرزندانش تقويت مي كرد كه آنان بهترين كارهاوبالاترين لذت ها وزيباترين دقايق را لحظات عبادت وتقرب به خدا مي دانستند. گويا فاطمه (س)می خواهدازدوران كودكي در قلب پاك فرزندان خود جمال خدارا به جمال وجان راستين رابه آنان نشان بدهد تادر جواني جذب  جلوه هاي دروغين نشوند.

دعا:

دعا ازروشهاي تربيتي مؤثرونافذی است كه در مكتب حيات بخش اسلام به آن توجه خاصی شده است. دعا پرواز روح انساني است به آشيانه ی معشوق ، برانگيزاننده ی شورو عاليترين احساسات پاك بشري است.

امام صادق (ع)مي فرمايند: برشما باد به دعاكردن ،زيرا كار ساز ترين وسيله اي كه شمارا به خداوند نزديك مي كند دعاست.[9]

امام سجاد (ع)تمامي معارف بلندالهي رابه وسيله ی دعا درصحيفه سجاديه ی خود به امت اسلامي ارائه مي نمايد،حضرت زهرا (س)نيز از اين روش تربيتي غفلت ننموده وبه مناسبتهاي مختلف از آن استفاده كرده است. كه به نمونه اي از آن اشاره مي كنيم.

دعابراي فرزندان:

ازوظايف والدين ،دقت در سلامت جسم فرزندان است. حضرت زهرا (س) به عنوان الگو ومادر نمونه ،با حساسيت بالايي اين مسئله راپيگيري مي كرد وچنانچه فرزندانش بيمار می شدند، باتوكل به خدا و دعا به درگاه او براي آنها طلب سلامتي مي كرد. همان گونه كه ابن عباس مي گويد: حسنين بيمار شدند، پيامبر(ص) با جمعي از ياران به عيادتشان آمدند وبه علي (ع)گفتند :اي ابوالحسن خوب بود نذري براي شفاي فرزندان خود مي كردي،علي (ع)وفاطمه(س)وفضه خادمه نذر كردند كه اگر آنها شفايابند، سه روز، روزه  بگيرند. [10]

ايثاروفداكاري:

مقدم داشتن ديگران برخود،اصلي بسيارارزشمندوانساني است كه هركس ،نمي تواند دارنده ی آن باشد.حضرت زهرا(س)فرزندانش را با چنين روحيه اي پرورش داده بود.[11]

محبت:

انسان تشنه محبت ومحبت حيات بخش دلهاست .يكي از نياز هاي هر كودك برخورداري ازعواطف پاك ومهرومحبت خانواده وخويشاوندان ووالدين است.

هنگامی که کودک از زلال مَحبت سیراب شد و عطش مَحبت و توجه عاطفی او برطرف گردید با دلی آرام وسلامت و پرنشاط پا به عرصه ی اجتماعی می گذارد تا همگان ازبرکت وجود او بهره مند شوند.

 یکی از روش‌ها پرورش شخصیت عاطفی کودک ابراز مَحبت به کودک است. بوسه های مکرر پیامبر بر رخسار ودست فاطمه  (س) نشانه ای از ابراز علاقه ی آن حضرت به فرزندانش بود.

آن حضرت به محبت و توجه به کودکان بسیار اهمیت میداد ، چنانکه روزی رسول خدا(ص) ، امام حسن (ع) را بوسید و نوازش می کرد.[12]

حضرت زهرا  که تربیت یافته ی چنین مکتبی بود ، به پرورش شخصیت  عاطفی فرزندان خود اهتمام می ورزید.

عمل به گفتار

حضرت زهرا (س)  با عمل به آنچه  می فرمود ، فرزندانش را با اخلاق و رفتار اسلامی آشنا می ساخت  چنان که امام حسن (ع) می فرماید:

مادرم ،  فاطمه (س)  را دیدم در شب جمعه در محراب خویش به عبادت ایستاده بود وبرای مردان و زنان مؤمن، دعا می‌کرد ونامشان را بر زبان جاری می ساخت وبرایشان دعا می کرد، ولی برای خویش  هیچ دعایی نمی کرد. من  به او گفتم ای مادرچرا همان‌گونه که برای دیگران دعا می‌کنی ، برای خود دعا نمی‌کنی ؟فرمود پسرم ، اول باید همسایگان را دریافت آنگاه به خانه پرداخت.

ساده زیستی

سلمان فارسی می‌گوید: روزی حضرت فاطمه (س) را دیدم که چادری وصله داروساده  بر سرداشت. در شگفتی ماندم و گفتم عجبا دختران پادشاهان ایران وقیصر روم بر کرسی های طلایی  می‌نشینند  وپارچه های زر بافت به تن میکنند وه که این دختر رسول خداست! نه چادرهای گران قیمت  برسر دارد و نه لباس‌های زینتی.

فاطمه (س) پاسخ داد ای سلمان خداوند بزرگ ، لباس‌های زینتی و تخت های طلایی را برای ما در روز قیامت ذخیره کرده است.[13]

حضرت زهرا (س) به خدمت پدر رفت و فرمود : ای رسول  خدا! سلمان از سادگی لباس من تعجب نمود،  سوگند به خدایی که تورا مبعوث فرمود، مدت پنج سال است  فرش  خانه ی ما پوست گوسفندی است که روزها بر روی آن شترمان علف می‌خورد و شبها بر روی آن می خوابیم و بالش ما چرمی است که از لیف خرما پر شده است.[14]

 

 

گفت و گوی علمی با فرزندان

فاطمه (س)  با فرزندان خود گفت وگو های علمی داشت و آنان را به بیان نطق علمی  تشویق می‌کرد و این کار مادر افزون بر انس امام حسن (ع) با مسجد سبب می شد که وی با شوق و اشتیاق و همه ی مواعظ و حکمات پیامبر (ص) را به ذهن بسپارد.

تقسیم کار در خانواده

 فاطمه (س) در زندگی پر بار خویش، به کار وانجام وظایف  خانوادگی و تربیتی توجه کامل داشت ، نه تنها کار می کرد ونیازمندی های خانواده را بر طرف می ساخت ، بلکه به تقسیم کار در خانواده و تحقق عدالت در محیط کوچک خانه و خانواده نیز اهمیت می دهد.  کارهای خانه و خانواده را بین خود و حضرت علی در کار روزانه داخل منزل را نیز بین خود و خدمتکارش فضه ، به گونه ا ی مساوی تقسیم می کرد.[15]

سخنرانی

حضرت زهرا (س) از روش‌های سخنرانی و موعظه نیز بهره برده است. هنگامی که چادر به سرکرده و با جمعی از بانوان وارد مسجد شد در حالی که ابوبکر  و جمعی از مهاجرین وانصار حضور داشتند به احترام آن بانوی اسلام پرده سفیدی آويختند كه سخنراني را در پشت پرده آغازكنند سخنان غرايي درباره ي ضرورت شكر وسپاس الهي ، شناخت خدا فلسفه ی بعثت پيامبر(ص) رها آورد بعثت پيامبر(ص) ويژگي هاي قرآن وعترت ، فلسفه ي فروع دين و امامت، مردم در عصر جاهليت. ويژگيها ونقش امام علي (ع) در مبارزات رهايي بخش، نكوهش بي تفاوت هاي ديروز و تشنگان قدرت امروز،علل روي گرداني مردم از قرآن را بيان فرمودند.

 

خلاصه و نتیجه گیری

فاطمه زهرا(س)  نه تنها الگوي بانوان جهان بلكه اسوه تمام جهانيان در ابعاد مختلف  زندگي است در سجاده بندگي، در جلوه گاه وارستگي در اوج ايثار وانفاق ، در زهد و ساده زيستي، در حيا و حجاب وعفاف، در عرصه و ظايف خانوادگي، در ميدان صبر و بردباري ، در جبهه ي جهاد فرهنگي، اجتماعي و سياسي الگوي تمام عیارجامعه ي بشری است. چرا که استمرار اسوه ی حسنه پدر است. او میوه ی قلب و پاره ی تن رسول خدا(ص)،مظهر رضای الهی و سیده بانوی جهان به شمار می رود.

از این رو ضروری است به عنوان الگوی جامع و برتر نسل دیروز و امروز و فردا معرفی شده و روش های تربیتی آن حضرت بررسی ، تبیین و ارائه گردد. ایشان با وجود عمری کوتاه منشأ خیر فراوانی در عالم بشریت شده است به ویژه در حیطه ی تعلیم و تربیت روشهای تربیتی مانند عبادت و پرستش دعا ، ایثار و فداکاری ، محبت ، عمل به گفتار، کار ، ساده زیستی ، گفتگوی علمی ، سخنرانی و مقابله با ارزشهای دروغین را می توان برجسته کرد و با تمسک به این اسوه ی نیکو زندگی فردی و اجتماعی خود را بر این سعادت و رستگاری نمود.          انشاءالله

 

 

 

 

                    

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع

1 . ویراسته ی قسمتی از پیام امام (ره) در تاریخ 15/2/1359 . صحیفه ی نور جلد 12 ، صفحه 72

2 .مجموعه آثار ، شهید مرتضی مطهری ، جلد 16 ، صفحه 50 ، انتشارات صدرا

3 . روش ها و فنون تدریس ، غلامحسین زرکش ، صفحه 2 ، دانشگاه تربیت معلم

4 . ساروخانی ، باقر ، در آمدی بر دایره المعارف علوم اجتماعی ، تهرا ن ، کیهان ، 1370 ، صفحه 446

5 . تعلیم و تربیت در اسلام ، علی اصغر الهامی نیا و محمد مهدی محمدی ، مرکز تحقیقات اسلامی ، 1376 ، صفحه 16

6 . صحیفه جلد 7 ، صفحه 337

7 .امالی صدوق ، صفحه 99

8 . محمد تقی فلسفی ، گفتار فلسفی ، کودک از نظر وراثت و تربیت ، صفحه 178

9 . اصول کافی ، چاپ اسلامیه ، جلد 2 ، صفحه 467 ، باب فضل دعا

10 . فرهنگ فاطمی ، شأن نزول هل اتی ، صفحه 367 ، علامه امینی. الغدیر در فضیلت اهل بیت (ع)

11 . فرهنگ فاطمی ، صفحه 75

12 . فاطمه زهره(س) ، المرءالمنوذحیه فی الاسلام ، ترجمه ، علی الجمال الحسین،ص71

13 . بحارالانوار،ج43،ص86 و مناقب ابن شهر آشوب ، جلد 3 ، ص342

14 . بحار،ج8،ص303،حدیث61

15 . کنزالعمال،ج15،ص507 و بحارالانوار ج43 ، ص134-84-85



[1] . ویراسته ی قسمتی از پیام امام (ره) در تاریخ 15/2/1359 . صحیفه ی نور جلد 12 ، صفحه 72

[2] .مجموعه آثار ، شهید مرتضی مطهری ، جلد 16 ، صفحه 50 ، انتشارات صدرا

[3] . روش ها و فنون تدریس ، غلامحسین زرکش ، صفحه 2 ، دانشگاه تربیت معلم

[4] . ساروخانی ، باقر ، در آمدی بر دایره المعارف علوم اجتماعی ، تهرا ن ، کیهان ، 1370 ، صفحه 446

[5] . تعلیم و تربیت در اسلام ، علی اصغر الهامی نیا و محمد مهدی محمدی ، مرکز تحقیقات اسلامی ، 1376 ، صفحه 16

[6] . صحیفه جلد 7 ، صفحه 337

[7] .امالی صدوق ، صفحه 99

[8] . محمد تقی فلسفی ، گفتار فلسفی ، کودک از نظر وراثت و تربیت ، صفحه 178

[9] . اصول کافی ، چاپ اسلامیه ، جلد 2 ، صفحه 467 ، باب فضل دعا

[10] . فرهنگ فاطمی ، شأن نزول هل اتی ، صفحه 367 ، علامه امینی. الغدیر در فضیلت اهل بیت (ع)

[11] . فرهنگ فاطمی ، صفحه 75

[12] . فاطمه زهره(س) ، المرءالمنوذحیه فی الاسلام ، ترجمه ، علی الجمال الحسین،ص71

[13] . بحارالانوار،ج43،ص86 و مناقب ابن شهر آشوب ، جلد 3 ، ص342

[14] . بحار،ج8،ص303،حدیث61

[15] . کنزالعمال،ج15،ص507 و بحارالانوار ج43 ، ص134-84-85

نظر خود را اضافه کنید.

0
شرایط و قوانین.
  • هیچ نظری یافت نشد

مجوز استفاده از قالب مذهبی یاسین براي اين دامنه داده نشده , برای دریافت مجوز قالب بر روی لینک ، ( درخواست مجوز ) کلیک کنید