امروز یکشنبه, 03 تیر 1397 - Sun 06 24 2018

https://telegram.me/emamemobin

منو

تفسیر و علوم قرآنی

تربیت فرزند از نگاه حضرت زهرا (سلام الله علیها)

فاطمه نیکبخت حسین

مقدمه :

انسان‌ همواره برای رسیدن به اهداف الهی و کمال، که فلسفه خلقت انسان است در جستجوی الگو و حقیقتی برای رهیابی به این مسیر الهی است. از همین رو زندگی مشترک حضرت زهرا (س) و امام علی (ع)و فرزندانش ، انسان‌ها را در این امر مهم رهنمون می‌سازد.

حضرت زهرا( سلام الله علیها ) از هر جهت انسان نمونه و کاملی می باشند . شخصیت اخلاقی و جلوه های رفتاری ایشان در اوجی از کمالات قرار دارند به گونه ای که به فرموده ی حضرت امام خمینی ( ره) : «همه ی ما باید به او اقتدا کنیم ..... زنی که افتخار خاندان وحی و چون خورشیدی در تارک اسلام عزیز می درخشد زنی که فضایل او همتراز فضایل بی نهایت پیامبر اکرم و خاندان عصمت و طهات بود ...... زنی که اگر مرد بود نبی بود . زنی که اگر مرد بود بجای رسول الله بود.»[1]

یکی از ابعاد برجسته و الگویی حضرت، در برخورد با فرزندان و تربیت آنها می باشد که ازاین حیث نیز نمونه می باشند.

کتاب از عرش تا عرش ص 155

حضرت زهرا «س» در یک برنامه نانوشته هر روز برای پرورش فرزندان خود دستورالعمل مخصوصی را به اجرا در می آوردند .این برنامه ها با روحیه و نیاز سنین مختلف فرزندان کاملا هماهنگی داشت. فرزندان در یک محیط مانوس و صمیمی تربیت می شدند و راه سعادت خود را در محضر مادر دنبال می کردند .

 در این مقاله سعی شده  پیرامون موضوع فوق مطالبی بیان گردد . آن چه در برخورد حضرت زهرا (س) با فرزندانشان در منابع می بینیم می تواند به عنوان اصول تربیتی مورد استفاده والدین قرار گیرد . لذا در این مقاله  18 اصل بیان شده و به فراخور هر اصلی ، حکایتی از زندگانی آن بانوی مکرمه عنوان گردیده است .باشد که مورد رضای حضرت دوست واقع شود.

1-اصل خدا محوری و عبادت خانوادگی:

«یکی از محورهای اساسی که حضرت زهرا بدان توجه و تاکید داشتند بعد پرستش و گرایش فرزندان به انجام تکالیف عبادی و الهی بود. آن حضرت شوق بندگی و خضوع در برابر معبود را از همان دوران کودکی  در جان فرزندان خود تقویت نموده و آنان را چنان تربیت کرد که بهترین کارها را عبادت خداوند دانسته و از آن بالاترین لذتها را می بردند .

دخت گرامی رسول خدا بر این مطلب تاکید داشتند که بچه ها را از کودکی به انجام تکالیف فرا خواند و آنان را با خدا پیوند دهد و بذر محبت و ارتباط با معبود را در کام آنان بیفشاند تا انجام تکالیف برای آنان نه تنها رنج و مشقتی نداشته باشد بلکه با شوق و اشتیاق به استقبال آن بروند .

بر این اساس فاطمه فرزندان خود را حتی به شب زنده داری عادت می داد البته او شیوه تربیت را به خوبی می دانست و به گونه ای برخورد می کرد که در حد توان و استعداد فرزندان باشد حضرت در شب بیست و سوم ماه مبارک رمضان کودکان را به بیداری و نخفتن وادار می کرد .ممکن است کسی تعجب کند که او چگونه بچه ها را به این کار که حتی برای اشخاص بزرگ هم زحمت دارد فرا می خواند؟ حضرت در روز بچه ها را می خوابانید تا کاملا استراحت کنند و غذای کمتری به انان می داد تا بدین گونه زمینه و موقعیت بهتر و مطلوب تری از نظر جسمی و روحی برای شب زنده داری داشته باشد او به حدی در این کار جدی و قاطع بود که نمی گذاشت احدی از اهل خانه خوابش برد و می فرمود : محروم کسی است که از برکات شب قدر محروم بماند .

گویا فاطمه می خواهد از کودکی در قلب پاک فرزندان خود جمال خدا را به تجلی و جان و زبانشان را به حلاوت و شیرینی عبادت آشنا

کند و محبوب راستین را به آنان نشان دهد تا در جوانی جذب جلوه های دروغین نشوند. این روش تربیتی فاطمه به عنوان یک سنت

 بسیار پسندیده و قابل اجرا در گفتار امامان معصوم نیز به چشم می خورد .»[2]

 در زندگانی مشترک امیرالمؤمنین و حضرت فاطمه (سلام الله علیهما) تمام اعضای خانواده عاشق و شیفتة پروردگار بودند. به فرمودة امیرالمؤمنین (علیه السلام): عشق به خداوند، آتشی است که بر چیزی نمی گذرد جز آن که آن را به آتش می کشاند و نوری خدایی است که بر چیزی پرتو نمی افکند جز آن که آن را غرق نور می کند. پس کسی که به خداوند عشق بورزد، همه چیز مُلک و ملکوت خویش را به او می دهد.

 هرگاه خداوند بخواهد بنده را گرامی بدارد، او را گرفتار عشق و محبت خویش می‌گرداند.

 باری، آتش عشق پروردگار آن خانه را غرق نور الهی و اعضای آن خانواده را شیفته و حیران پروردگار ساخته بود. در آن خانة ملکوتی اتاقی ویژه نماز و مناجات با پروردگار بود که نه کوچک بود و نه بزرگ. در آن اتاق تنها قرآن، شمشیر و فرش بود.

 ابن ابی الحدید، دانشمند بزرگ اهل سنت، دربارة عبادت های امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) می نویسد: ...و اما عبادت، پس علی عابدترین و پُرنمازترین مردمان بود. از همه بیش تر روزه می گرفت و نمازهای مستحبی را بر پا می داشت و همواره ذکر می گفت... و چه گمان می بری دربارة مردی که پیشانی اش از بسیاری سجده همانند زانوی شتر شده بود.

« حسن بصری درباره عبادت محوری حضرت فاطمه (سلام الله علیها) می گوید: در تمام دنیا عابدتر از فاطمه یافت نمی شود. او به حدی برای نماز و عبادت بر پا می ایستاد که پاهایش ورم می‌‌کرد.

 حضرت زهرا (سلام الله علیها) حتی در شیرین ترین و خاطره انگیزترین لحظه های زندگی نیز دل در گرو عشق خدا نهاد و در شب ازدواج خطاب به یگانه کُفو و همتایش علی (علیه السلام) فرمود: انتقال از خانة پدرم به خانة خودم، مرا به یاد انتقال به خانة قبرم انداخت. تو را به خدا سوگند می دهم تا در این ساعات به نماز برخیزی تا امشب را با هم به عبادت پروردگارمان بگذرانیم.»[3]

 حضرت فاطمه (سلام الله علیها) هر شب پس از فراغت از وظایف خانه داری چنان خائفافه و خالصانه بر سجاده به نماز می ایستاد که پروردگار بدان بر ملائکة خویش مباهات می فرمود: ملائکة من، اینک بر سرور کنیزانم فاطمه نظر کنید. بر درگاه من ایستاده، در حالی که بند بند وجودش از خوف من مرتعش و لرزان است. او با تمام وجودش به عبادت من روی نهاده است. اینک شما را گواه می گیرم که پیروان و شیعیان او را از آتش ایمنی بخشیدم.

2- اصل قرآن گرایی و مأنوس نمودن فرزندان با قرآن :

زهرا با قرآن مانوس بود سلمان می گوید : رسول خدا مرا برای کاری به خانه فاطمه فرستاد به در خانه که رسیدم صدای زهرا را که درون خانه قرآن می خواند شنیدم .

و باز« سلمان روایت می کند : که داخل خانه زهرا شدم دیدم در همان حالی که مشغول کار خود بود و جوها را آسیباب می کرد قرآن می خواند . او حتی وصیت می کند در شب اول قبر علی بر مزارش زیاد قرآن بخواند و دعا کند و از همین انس با قرآن بود که فضه خادمه او تا بیست سال به غیر از قران لب نگشود و جز با با قرآن پاسخ نداد و باز از همین انس با قرآن بود که در صحرای محشر هم قران را زمزمه می کند تا آنجا که حتی در هنگام داخل شدن به بهشت هم آیات قرآن را می خواند هنوز هم سخنان عمیق و بلند او راجع به قرآن از مسجد به گوش می رسد آیا گوش شنوایی هست ؟ قرآن کتابی است که دلایلش روشن ، لطائف و دقائقش آشکار ، ظواهرش نورانی و پیروان آن مفتخر و مورد غبطه اقوام دیگرند . کتابی که پیروی از ان انسان را به سوی رضوان  سوق می دهد و گوش جان

 سپردن به ان نجات را به ارمغان می آورد و حجت های نورانی خداوند به واسطه آن شناخته می شود .»[4]

 روح و جان اعضای این خانواده با قرآن عجین گشته و تمام اخلاق و مرام اعضای خانواده فاطمی، قرآنی گشته بود. تلاوت قرآن پدر خانواده، چنان در اوج بود که درباره او گفته اند: «به خدا هیچ قریشی را ندیده ایم که بیش از امام علی(علیه السلام) قرآن بخواند».

 حضرت زهرا (سلام الله علیها) به طور شبانه روز با قرآن انس و رفاقت داشتند و به تلاوت آن عشق می ورزیدند. آن حضرت بر تلاوت سوره های واقعه، الرّحمن و حدید تأکید می ورزیدند و می فرمودند: قرائت کننده سوره های حدید و الرّحمن و واقعه در آسمان ها ساکن فردوس خوانده می شود.

3- اصل برخوردار نمودن فرزندان از عواطف مادری:

سلمان می گوید : روزی فاطمه زهرا(س) را دیدم که مشغول آسیاب بود . در این هنگام فرزندش حسین گریه کرد وبیتابی نمود . عرض کردم برای کمک به شما آسیاب می کنم یا بچه را آرام می نمایم . ایشان فرمود من به آرام کردن فرزند اولی هستم . شما آسیاب را بچرخانید.

این روایت به گونه ی دیگری نیز نقل شده است:

«انس بن مالک می گوید: روزی بلال در نماز صبح تاخیر کرد و از آن ماند پیامبر به او فرمود :

چه چیز تو را نگه داشت و مانع از نماز شد ؟ عرض کرد برخورد به فاطمه کردم که در حال آسیاب کردن بود و پسر بچه اش گریه می کرد به او گفتم اگر بخواهید من عهده دار آسیاب کردن می شوم و تو عهده دار بچه و اگر بخواهی من بچه را نگه می دارم و تو آسیاب نمودن را انجام دهی. فاطمه فرمود: من از تو برای نگه داری پسرم مهربانتر و مناسبترم. این کار مرا نگه داشت. پیامبر فرمود : تو به فاطمه مهربانی کردی خداوند تو را رحمت کند .»[5]

4- اصل همبازی شدن با فرزندان و ایجاد تحرک در آنها:

یکی از نیازهای طبیعی کودکان بازی کردن و بازی دادن با آنهاست . کودک علاوه بر نیاز به بازی کردن نیاز دارد تا در ساعاتی والدین با او بازی کنند و این لحظه از لحظه های بسیار شیرین و یادگاری برای اوست .

«او برای بازی نیاز به همبازی دارد و هم بازی شدن او ، بازی را برای او شورآفرین و جذاب می کند و از طرفی در این حالت احساس می کند که بزرگترها برای او ارزش قائل شده و سعی می کند با انان خودمانی شود . همچنین برای بزرگترها برای درک هر چه بهتر روحیات کودک و نوجوان نیاز است که با او هم بازی شوند .»[6]

در روایات دینی توصیه شده با بچه ها روحیه ای کودکانه به خود بگیریم و هم در سیره پیامبر ، حضرت علی ، حضرت زهرا هم بازی شدن با امام حسن و امام حسین را مشاهده می کنیم .

«پیامبر اکرم بعنوان پدری نازنین با حسن و حسین بارها و بارها بازی می کردند علاوه بر این حضرت فاطمه فرزندان خود را به بازی و مسابقه تشویق و گاهی با آنان به بازی مشغول می شد و با حرکات و گفتارهای شیرین مادرانه و بالا و پایین انداختن فرزندان خود انان را از احساسات پاک مادری سیراب می نمود .

حضرت فاطمه (س) به این نکته توجه داشت که در بازی نوع الفاظ وحرکات مادر سرمشق کودک قرار می گیرد . نقل شده است که حضرت با فرزندش امام حسن (ع) بازی می کرد واو را بالا می انداخت وبرایش شعر می خواند»[7]

در صفحات بعدی به اشعار اشاره شده است.

5- اصل رعایت عدالت و مساوات در میان کودکان :

یکی از نکات مهم تربیتی در برخورد با فرزندان ، رعایت عدالت و پرهیز از هر گونه تبعیض قائل شدن بین فرزندان می باشد . حضرت زهرا ( س ) به عنوان مادری نمونه حتی اجازه نمی دهند فرزندان فکر کنند که بین آنها تفاوتی هست . به حکایت زیر توجه کنید:

 روزی امام حسن (ع) نزد پیامبر آمد واظهار تشنگی کرد وتقاضای آب نمود . رسول خدا (ص) بی درنگ برخاسته وظرفی برداشت واز گوسفندی مقداری شیر دوشید وبه امام حسن (ع) داد و در این هنگام که امام حسین (ع) خواست تا ظرف شیر برادرش را بگیرد . اما

. پیامبر در حمایت از امام حسن (ع) مانع گرفتن ظرف او شد .فاطمه (س) عرض کرد گویا حسن برای شما عزیزتر است . پیامبر فرمود ند : هر دو برایم عزیز ومحبوبند . چون اول حسن تقاضای آب کرد او را مقدم داشتم. [8]

همان گونه که در این حکایت مشاهده می کنید حضرت برای جلوگیری از شائبه ی تبعیض سریعا از پیامبر اکرم جویای سوال می شوند.

6- اصل زهد خانوادگی :

این اسوه ی بی مثال الهی، در طول زندگانی خویش هماره دعوت کننده به سوی «وارستگی از دنیا و دل ‌سپاری به خدا» بود؛ اما نه دعوتی با زبان، که دعوت با تمام وجود و در عمل؛ دعوتی که ارزش و تأثیرش در هدایت و تربیت پیروان از هزاران دعوت زبانی بیشتر و مؤثرتر است.

 فاطمه (سلام الله علیها) در انتخاب بین دنیا و آخرت، سرای باقی را برگزیده و سیره زندگانی خویش را بر بی اعتنایی به زخارف دنیایی و قناعت به حداقل نیازهای ضروری بنا ساخته بود. زندگانی او به دور از تشریفات و تجملات و در عین سادگی، لبریز از صفا، نشاط و زیبایی های معنوی بود. ساده زیستی فاطمه نه از روی فقر و ناداری که برخاسته از اوج معرفت و غنای روحی آن حضرت بود. بهترین شاهد این مدعا، آن دوران از زندگانی فاطمه (سلام الله علیها) است که فدک در اختیار ایشان بود. فدک، سرزمین حاصل خیزی بود که می توانست تمام گندم مورد نیاز مدینه را تأمین کند. بعد از آن که پیامبر، به فرمان خداوند، فدک را به دخترش بخشید، تمام درآمد آندر اختیار فاطمه قرار می گرفت؛ اما این درآمد بسیار نتوانست صفا و سادگی زندگی ایشان را دگرگون سازد؛ چراکه فاطمه از دنیا رهیده، تمام حاصل فدک را فدای رضایت و خشنودی خداوند می کرد. باری، ساده زیستی فاطمه نه پیامد جبر و تحمیل روزگار، که رهاورد وارستگی او از دنیا و انتخاب عارفانه وی بود.

 او وارستگی از دنیا را از پدری آموخته بود که در مقام تهذیب و تزکیه دخترش می فرمود: دخترم! پدر و شوهر تو فقیر نیستند. خداوند، گنجینه های طلا و نقرة زمین را به من عرضه کرد؛ ولی من آنچه را نزد پروردگارم باقی می ماند، برگزیدم. دخترم! اگر از آنچه که پدرت (از حقیقت دنیا) می ‌داند، آگاه شوی، دنیا از چشمت فرو می افتد.

کاوش و نگرشی کوتاه در شأن نزول سوره انسان که درباره اعضای خانواده حضرت زهراست، سریان اصل «ایثار و انفاق خانوادگی» را در خانواده فاطمی به نمایش می گذارد:

 (و به عشق خدا مسکین و یتیم و اسیر را طعام می دهند (و می گویند:) فقط برای رضای خداوند شما را اطعام می کنیم و در مقابل

شما انتظار هیچ شکرگزاری و پاداشی را نداریم).       سوره انسان / 8 و 9

فرزندان فاطمه (س) طوری پرورش یافته بودند که با ووجود گرسنگی شدید ، افطار خود را هر سه شب داوطلبانه انفاق نمودند واین اوج تربیت فاطمی در مسأله انفاق ، زهد و ایثار است.

7- اصل پاک نگه داری محیط خانه و خانواده از گناه:

 بالاترین هنر بانوی یک خانه، حفظ محیط خانه و اعضای خانواده از حرام الهی است تا همیشه و در همه حال ارتباط خانواده و اعضای آن با عالم ملکوت برقرار باشد. و این هنری است که حضرت فاطمه آن را به اوج تجلی رسانده است.

 آن حضرت در آخرین وصیت های خویش به امیرمؤمنان علی (علیه السلام) بر این معنا تأکید ورزیده است:« پسر عمو جان، تا در خانه تو بودم، دروغی نگفتم، خیانتی نکردم و ازدستورات (الهی) تو هیچ گاه گامی فراتر ننهادم.»[9]

مسلم است خانه ای که مادر به عنوان محور اصلی گناه نکند فرزندان هم  به دور از هر رجس و آلودگی اند.

 8- اصل دفاع همه جانبه از حریم ولایت و امامت:

فاطمه (سلام الله علیها) شیداترین پروانه شمع امامت بود؛ پروانه عاشقی که با سوختن و فداسازی خویش، به همگان آموخت که امام بر حق چونان کعبه است؛ کعبه ای که مردم بایستی بر گِردش طواف نمایند؛ نه او بر گِرد مردم. این، فاطمه بود که عاشقانه ترین پاسداشت را از حریم امامت روا داشت. این، فاطمه بود که یگانه ‌ترین اسوه دهی را در همرهی با ولایت ادا ساخت، هموکه پهلویش شکست و در خون نشست؛ اما لحظه ای از یاوری ولی امر خویش از پای ننشست؛ هموکه با فریادهای جگرسوز خویش، زیباترین شعار ولایت مداری را در گوش جان پیروان خویش طنین انداز ساخت:

« ای أباالحسن! روحم به فدای روح تو و جانم سپر بلای تو! هماره همراه تو خواهم بود؛ چه در خیر و نیکی به سر بری و چه در سختی و بلا گرفتار شوی.»[10]

 باری، پیشتازترین، خالص ترین و کاری ترین حمایت گر ولایت و امامت، فاطمه (سلام الله علیها) بود و هموست که بایستی مقتدا و اسوه ما در عرصه «ولایت ‌‌‌محوری»، «محبت ‌شناسی» و «حجت ‌مداری» در این برهه از زمان واقع شود.

بعد از ماجرای سقیفه ، حضرت هر شب به همراه کودکان خود بر در خانه ی انصار و مهاجرین می رفت تا آنها را به حمایت امام خویش دعوت کند و یادآور جریان غدیر گردد.

 9- اصل دانش پژوهی خانوادگی و ارتباط علمی حضرت زهرا با فرزندانش:

یکی از ارزشهای مهم اسلامی و انسانی علم و دانش و تلاش برای کسب معرفت دینی و اشاعه فرهنگ علم و دوستی در بین دیگران است همه اعضای خانواده زهرا بعنوان گنجینه های علم خدا ، آشنا با علوم و تفسیر قران و عارف به احادیث پیامبر بودند برای آنان علم ارزش ویژه دارد در این جهت به نقل یک روایت می پردازیم:

«شخصی وارد محضر فاطمه گردید و عرض کرد : ای دختر رسول خدا آیا پیامبر اسلام یادگاری نزد شما دارد که بعنوان هدیه و تحفه عنایت فرمایید ؟ فاطمه به کنیزی که در حضورش بود فرمودند آن ابریشینه یا آن جریده را بیاور کنیزک به جستجوی ان پرداخت ولی آن را نجست فاطمه بسیار ناراحت شد و فرمودند : سعی کن آن را پیدا کنی چرا که ارزش این نوشته علمی از نظر من به منزله حسن و حسین می باشد پس  با تلاش و جستجو کنیزک آن را پیدا کرد پارجه ای بود که در غلاف مخصو ص خویش قرار گرفته بود. »[11]

«در کتاب راهنمای بهشت امده است که امام حسن در سن 5 سالگی هر روز به مسجد می رفت و آنچه از کلمات و مواعظ که پیامبر بیان می فرمود همه را به ذهن مبارک خود می سپرده و به خانه می آمده و به اقتضای اداء حق علم که نشر ان است برای مادر ماجده خود حرف به حرف تقریر می کرد و چون حضرت به خانه تشریف می آوردند حضرت فاطمه آنها را برای آن جناب بیان می نمود روزی حضرت امیر پرسید ای فاطمه تو به مسجد حاضر نبودی از کجا این کلمات را فهمیدی ؟ گفت فرزندم حسن هرروز ان چه از پدر بزرگوارم بر منبر گوید بدون کم و کاستی بهمان ترتیب برایم تقریر می کند حضرت فرمود می خواهم تقریر او را بشنوم . فاطمه گفت گمان نکنم در حضور شما به سبب کثرت شرم تقریر کند حضرت فرمود پس من در جایی مخفی شده کلمات او را می شنوم امام حسن روز بعد به رسم هر روز از مسجد به خانه امدند حضرت فاطمه فرمود نور دیده جدت چه فرمود ؟ حضرت مجتبی مانند هر روز بر بلندی نشست و خواست گفته ها را تقریر کند زبانش لکنت گرفت و نتوانست بگوید به مادر خطاب کرد ای مادرم بیانم اندک شد و زبانم گشت همانا بزرگواری نگران من است.حضرت علی که در پشت در بود بی اختیار در امد و و او را در بر گرفت و لب و دهانش را بوسید .»[12]

حضرت زهرا (سلام الله علیها) محیط خانه را به دانشگاهی بی نظیر در عرصه تعلیم معارف اسلامی مبدل ساخته بود؛ از تعلیم فرزندان گرفته تا تعلیم مردمان و تشکیل کلاس‌های دینی ـ علمی در خانه. او همچون پدرش، مربی اخلاق بود و معلم قرآن؛ مقامی که تنها از آنِ پیامبر و اهل بیت پاک نهاد اوست. او عمری را با تلاشی بی امان، در نهایت مهربانی و دلسوزی به تعلیم و تبلیغ معارف دین و تربیت دین باوران پرداخت.

روایت تاریخی زیر که گزارشگر آن مولای متقیان علی (علیه السلام) است، نمایانگر جلوه ای از رحمت بی کرانه و تلاش خستگی ‌ناپذیر فاطمه (سلام الله علیها) در مقام تعلیم و تربیت می باشد:

« روزی یکی از زنان مدینه خدمت حضرت زهرا (سلام الله علیها) رسید و گفت: «مادر پیری دارم که در مسایل نماز، سؤالات فراوانی دارد و مرا فرستاده است تا آن مسایل شرعی را از شما بپرسم».

 حضرت زهرا(سلام الله علیها) فرمود: «بپرس!» آن زن، مسایل بسیاری طرح کرد و برای هر یک از آنها، پاسخ شنید. در ادامه گفت و شنود، آن زن از کثرت پرسش ها خجالت کشید و گفت: «ای دختر رسول خدا! از این که فراوان خدمت می رسم و با سؤالاتی فراوان شما را به زحمت می اندازم، معذرت می خواهم!» فاطمه (سلام الله علیها) فرمود: باز هم بیا و هر آنچه سؤال برایت پیش می آید، بپرس! آیا اگر کسی اجیر شود که بار سنگینی را به بالای بام ببرد و به پاداش آن، صد هزار دینار طلا مزد بگیرد، چنین کاری برای او دشوار خواهد بود؟گفت: «خیر». حضرت ادامه داد: من در ازای هر مسأله ای که پاسخ می دهم، بیش از فاصله بین زمین و عرش، جواهر و لؤلؤ پاداش می گیرم؛ پس سزاوار است که بر من سنگین نیاید. »[13]

10- اصل برقراری ارتباط خانواده با مسجد :

ارتباط با مسجد و محراب یکی از شیوه های مفید در تربیت دینی است. مأنوس نمودن فرزندان با مسجد و نماز می تواند عاملی مهم در هدایت دینی باشد.

 بارها از بودن حسن و حسین در مسجد همراه رسول خدا «ص» یا حضرت علی «ع» شنیده ایم . هم جواری خانه حضرت زهرا (سلام

الله علیها) با مسجد و انس تمام اعضای خانواده با مسجد و محراب و نمازگزاری آنها در مسجد؛ جملگی بر اصل «مسجد محوری خانواده» تأکید می‌ورزد. حکایت رفتن امام حسن به پای منبر رسول الله (در صفحه فوق) به همین مطلب اشاره دارد.

                                           11-اصل همسایه مداری و تعلیم مردم دوستی به فرزندان خود:

 حضرت زهرا (سلام‌الله علیها) در دعاهای خویش همسایه ها را بر اعضای خانواده مقدم می‌داشت و می فرمود: «فرزندم، نخست همسایه و سپس خانه».

«امام حسن مجتبی (ع) می فرماید مادرم فاطمه (سلام الله علیها ) را دیدم در شب جمعه در محراب خویش به عبادت ایستاده و پیوسته در رکوع و سجود بود تا انکه سپیده صبح بر دمید و از او می شنیدم که برای مردان و زنان م<من دعا می کرد و نامشان را بر زبان جاری می ساخت و برایشان دعا می کرد ولی برای خویش دعا نمی کرد ، به او گفتم ای مادر !چرا همانگونه که برای دیگران دعا می کنی برای خود دعا نمی کنی ؟ فرمود : ای پسرم !نخست باید همسایگان را دریافت و دعا نمود آنگاه به خانه و اهل خانه پرداخت.»[14]

  12- اصل اهمیت قضاوت میان کودکان: 

«رسول گرامی اسلام در باره مسابقه خطاطی به حسن و حسین «ع» سفارش نمودند : هر کس خط او زیباتر است ، قدرت او نیز بیشتر است .

حسن و حسین «ع» هر کدام خط زیبایی نوشتند اما رسول خدا قضاوت نکرد و آن دو بزرگوار را به مادرشان فاطمه هدایت فرمود تا نگرانی قضاوت ، با عاطفه مادری جبران گردد . حضرت زهرا «س» دید که هر دو خط زیباست و هر دو در این مسابقه هنری شرکت نموده اند چه باید کرد ؟ با خود گفت : انا ماذا اصنع و کیف احکم بینهما :من چه می توانم بکنم و چگونه میان دو کودکم داوری کنم ؟

با ژرف  هنری و رعایت مسائل دقیق تربیتی ، قضاوت نهایی را به تلاش خودشان ارتباط داد و فرمود :

ای نوردیدگانم ، من دانه های این گردنیند را با پاره کردن رشته آن بر سر شما می ریزم و میان شما دانه های گردنیند را پخش می کنم هر کدام از شما دانه های بیشتری را بگیرد خط او بهتر و قدرت او بیشتر است .» [15]

به نقل از بحار الانوار ج 45 ص 190 ح 6

13- اصل استفاده از جاذبه ی شعر در تربیت کودک :

«حضرت زهرا «س» «گاه که کودکان خود را به بازی می گرفت و به تربیت روحی و پرورش جسمی عزیزان خود می پرداخت در قالب زیبای اشعار ادیبانه می فرمود :

اشبه اباک یا حسن                          واخلع عن الحق الرسن

واعبد الها ذاالمنن                            ولا توال ذاالاحن

حسن جان مانند پدرت علی «ع» باش ریسمان را از گردن حق بردار.

خدای احسان کننده را پرستش کن و با افراد دشمن و کینه توز دوستی مکن .

و انگاه که امام حسین «ع» را بر روی دست نوازش می کرد می فرمود :

انت شبیه بابی           لست شبیها بعلی

حسن جان تو به پدرم رسول ا.. «ص» شباهت داری و پدرت علی «ع» شبیه نیستی

امام علی «ع» سخنان فاطمه را می شنید و لبخند می زد»[16] به نقل از مناقب ابن شهر آشوب ج 3 ص 389

    و درهنگام روی آوردن مشکلات اقتصادی و گرسنگی اینگونه می سرودند:

 «شبلای و الله هما جیاع                یا ربّ لا تترکهما ضیاع  

ابو هما للخیر ذو اصطناع            عبل الذراعین طویل الباع  

به خدا سوگند فرزندانم هم اکنون گرسنه اند خدایا انان را به حال خود نگذار که از دست بروند .

پدرشان علی در سخاوت و خوبی ها بی نظیر است و آنچه دارد به دست می آورد و با دستان بخشنده اشان به دیگران می بخشد. »[17]

با دقت در محتوای اشعار متوجه می شویم که حضرت به نکات دینی و تربیتی مهمی از قبیل :  دفاع از حق و حق گرایی ، پرستش خداوند ،تبری ،  دعا برای فرزندان ،معرفی پدر برای فرزندان و ... اشاره دارد و از سرودن شعر اهداف والایی دارد.

 14- اصل متحمل و صبور بار آوردن فرزندان:

«علی «ع» در یکی از روزهای گرم شهر مدینه وارد منزل شد و از فاطمه پرسید : غذایی در منزل موجود است تا رفع گرسنگی نمایم ؟ حضرت زهرا «س» پاسخ داد ما عند نا شی و اننی منذ یومین اعلل الحسن و الحسین «ع»

در خانه چیزی نداریم و من دو روز است که با بهانه های مختلف فرزندانم حسن و حسین «ع» را به گونه ای سرگرم می کنم تا بی تابی زیاد نکنند .»[18]

 15- اصل نیکی و محبت به فرزندان :                    

در وصیت به امام علی «ع» فرمودند :

«انا استودعک الله تعالی واوصیک فی ولدی خیرا : من تو را به خدا می سپارم و درباره فرزندانم سفارش به نیکوکاری دارم .»[19]

و علت انتخاب «امامه » را برای ازدواج با حضرت علی «ع» مهربانی با فرزندانشان دانستند.

«اوصیک اولا ان تتزوج بعدی بابنه اختی امامه فانها تکون لوالدی مثلی

پس از من با امامه دختر خواهرم ازدواج کن زیرا او همانند من با فرزندانم مهربان است.»[20]

    - نذر روزه برای شفای فرزندان نیز نوعی از محبت به فرزند است.   

«وقتی امام حسن و حسین «ع» مریض شدند حضرت زهرا «س» آن دو بزرگوار را در آغوش گرفت و نزد پیامبر رفت و فرمود :

ان ابری ء ولدای مما بهما صمت لله ثلاثه ایام شکرا :اگر فرزندانم شفا یافتند سه روز برای خدا جهت شکرگزاری روزه خواهم گرفت »[21]         

محبت به فرزندان به حدی بود که با وجود آن همه بخشش و گذشت رفتار بد نسبت به فرزندان را تحمل نمی کنند. حضرت فاطمه «س» از حضرت امیرالمومنین از رسول خدا روایت کند که فرمود : هر کس نسبت به یکی از فرزندان من رفتار بدی داشته باشد و ان را جبران نکند من از او جبرانش را می گیرم .  

حضرت به رغم مشغله ی عبادی و اجتماعی ، آنی از پرداختن به فرزندان خود غافل نمی شدند .[22]    

 16- اصل مراقبت از فرزندان :

هر فرزندی به خصوص کودک نیاز به رسیدگی و مراقبت دارد مراقبت های بهداشتی ، اخلاقی ، تربیتی ، عاطفی ، مراقبت در امر تغذیه و پوشش و ... و حضرت زهرا «س» بعنوان بهترین ها در تاریخ طبق شواهد تاریخی ، انواع این مراقبت ها را درحق فرزندان اعمال می کرده است که نمونه ای از آنها اشاره می شود :

مراقبت بهداشتی :

«حضرت علی می فرماید : امام حسین «ع» دچار یک بیماری موقت گردید انگاه حضرت فاطمه او را در آغوش کشید و خدمت پیامبر برد و فرمود :

یا رسول الله از خدا بخواه که فرزندت حسین را شفا دهد چرا که خدا او را به تو عنایت فرموده و قادر به شفا بخشی او می باشد .

از طرف دیگر مراقبت و نگهداری فرزندان از طرف پدر و مادر و سیراب شدن فرزندان از عواطف والدین هم برای والدین و هم برای فرزندان شان سرنوشت ساز و مهم است در آغوش کشیدن فرزند ، خندیدن مادر و فرزند با همدیگر ، مکیدن پستان و نوشیدن شیر و بالاخره تماس های گوناگون بدنی مادر و فرزند از زیبا ترین صحنه های تربیتی و از لازم ترین انهاست .

حضرت زهرا در روایتی می فرماید : لیلتی جمیعا ادیر الرحی حتی اصبح و ابوالحسن یحمل حسنا و حسینا

شبی را من تا به صبح مشغول آرد نمودن گندم و جو بودم و علی ، حسن و حسین را در آغوش گرفته و نگهداری و مراقبت می نمود»[23]

 17- اصل توجه به حضور و غیاب فرزندان :

«بر کسی پوشیده نیست که بی توجهی نسبت به نظارت فرزندان بخصوص در رفت و آمدهای انها چه نتایج زیانباری را به دنبال دارد با توجه به خطرات و تهدیدهایی که هر لحظه سعادت یک جوان را در معرض نابودی قرار می دهد لازم است که رفتار انها بویژه مواقع ورود به خانه و زمان خروج از ان مورد دقت و بررسی قرار گیرد گفتنی است که اعتیاد ، فساد ، انحراف فکری و بسیاری از خطرات دیگر از همین بی توجهی پدر و مادر آغاز می شود. حضرت فاطمه با فداکاری و محبت خاصی که نسبت به فرزندانش نشان می داد مراقب تمام حرکات و سکنات آنها بود و به دقت رفت و برگشت های انها را زیر نظر داشت .نقل شده است: روزی پیامبر عازم خانه دخترش فاطمه گردید چون به خانه رسید دید فاطمه مضطرب و ناراحت پشت در ایستاده است آن حضرت فرمود چرا این جا ایستاده ای  فاطمه با آهنگی مضطرب عرض کرد فرزندانم صبح بیرون رفته اند و تا کنون از انها هیچ خبری ندارم پیامبر  به دنبال انها روان شد چون به نزدیک غار کوه رسید آنها را دید که در کمال سلامت و آامش مشغول بازی هستند آنها را بر دوش گرفت و به سوی خانه فاطمه روانه شد این واقعه خود نمونه ای گویا از توجه و اهمیت دادن حضرت زهرا به حضور فرزندان خردسالش بود .»[24]

در روایتی دیگرآمده است: « روزی پیامبر اکرم به خانه زهرا آمدند دیدند حضرت زهرا پشت درب خانه ایستاده است سوال کردند چرا محبوبم را با این حالت پشت درب می بینم حضرت فرمود : دو فرزندت از خانه خارج شدند و تا کنون از انان خبری ندارم با شنیدن این خبر پیامبر از خانه خارج شدند و در جستجوی فرزندان زهرا برآمدند تا این که انان را در بین کوه و غاری دریافتند که به خواب رفته اند انگاه پیامبر حسن و حسین را بر دوش خود برداشت و بین راه جبریل به امداد پیامبر آمد و حسین را بر دوش کشید تا به خانه زهرا در امدند که این دو برادر یکدیگر تفاخر می نمودند حسن می گفت من آن کسی هستم که بهترین اهل زمین مرا بر دوش خود حمل نمود و حسین می گفت من انم که بهترین اهل آسمان مرا بر دوش خود حمل نموده است .»[25]

 18- اصل ایجاد روحیه جهادی و دشمن ستیزی در فرزندان:

 فاطمه (سلام الله علیها) به همراهی همسرش علی (علیه السلام)، تمام وجود و زندگانی خویش را وقف خداوند و رضایت او کرده بود. یگانه خانواده ‌ای که تمام اعضای آن فداییان راه خدا بودند و در این راه تمام آبرو، دارایی و جان خویش را تقدیم داشتند، خانواده «علوی‌ـ فاطمی» بوده است.

دهها اصل و شیوه ی تربیتی دیگر را می توان از فرزندداری حضرت فاطمه زهرا ( سلام الله علیها ) آموخت . ما در این مقاله به حسب توان ناچیز و قلم قاصر خویش به هجده مورد از این اصول پرداختیم . امید است که همه ی مادران ما بتوانند از این الگوی همیشگی تأسی پذیرند و روز به روز به این دریای مهر و عاطفه نزدیک شوند.

  يا فاطمة الزهرا يا بنت محمد يا قرة عين الرسول يا سيدتنا و مولاتنا انا توجهنا و استشفعنا بك الى الله و قدمناك بين يدى حاجاتنا .يا وجيهة عندالله اشفعى لنا عندالله .
                                                                                                                                    والسلام

فهرست منابع و مآخذ  :

 

قرآن کریم – ترجمه الهی قمشه ای- انتشارات الهادی –قم 1380

نهج البلاغه – ترجمه محمد دشتی- انتشارات ستاد اقامه نماز –چاپ دوم - پاییز 1385

فرهنگ فاطمیه- مهدی نیلی پور –انتشارات مرکز فرهنگی شهید مدرس – چاپ سوم  1382

جامی از زلال کوثر – استاد محمد تقی مصباح یزدی – انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)- چاپ دهم 1388

از عرش تا عرش – علی محمد بشارتی –انتشارات سوره مهر- چاپ دوم 1384

فرهنگ سخنان حضرت فاطمه الزهراء- محمد دشتی –شرکت چاپ و نشر بین الملل- چاپ هفتم1382

حضرت فاطمه زهرا( سلام الله علیها )  از ولادت تا شهادت – سید محمد کاظم قزوینی- ترجمه علی کرمی فریدنی –چاپخانه شریعت – چاپ نهم 1389

سایت های :      

www.hawzah.net

www.khanevadenews.com

 



[1] - جامی از زلال کوثر – ص 211

[2] - فرهنگ فاطمیه – ص 168

[3] - جامی از زلال کوثر –ص 100

فرهنگ فاطمیه – ص 193-[4]

[5] - همان مأخذ- ص 177

[6] - همان مأخذ ص 174

-[7]  همان مأخذ –ص 179

[8] - سایت www. Hawzah.net 

[9] - فرهنگ فاطمیه – ص 40

[10] - حضرت فاطمه از ولادت تا شهادت – ص 424

[11] - فرهنگ فاطمیه –ص 82

[12] - همان- ص 55

[13] - جامی از زلال کوثر-ص 126

فرهنگ سخنان حضرت فاطمه «س»-  ص80 - [14] 

[15] - همان مأخذ- ص 64 – حدیث 45

[16] - همان – ص 158

[17] - همان – ص 161- ح 105

[18] - همان – ص 256 – ح 187                         

[19] - همان – ص 270- ح 201

[20] - همان – ص 271- ح 202

[21] - همان – ص 140- ح 86

[22] - از عرش تا عرش – ص 155

- [23]  فرهنگ فاطمیه – ص 170 -171

[24] - همان – ص 180

[25] - همان – ص 173

نظر خود را اضافه کنید.

0
شرایط و قوانین.
  • هیچ نظری یافت نشد

مجوز استفاده از قالب مذهبی یاسین براي اين دامنه داده نشده , برای دریافت مجوز قالب بر روی لینک ، ( درخواست مجوز ) کلیک کنید