امروز چهارشنبه, 30 خرداد 1397 - Wed 06 20 2018

https://telegram.me/emamemobin

منو

تفسیر و علوم قرآنی

نقشه راه زندگی بانوان مسلمان

نقشه­ ی راه زندگی بانوان مسلمان

زهرا خاقان پور1 ، فاطمه خاقان پور2، مائده رحمتی3

1 سازمان بسیج مهندسین اصفهان، این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

2 آموزش و پرورش شهرضا، این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

3 دانشگاه شهرکرد، این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

چکیده

حضرت فاطمه (س) به عنوان یک الگوی نمونه همیشه برای زنان مسلمان مطرح بوده ولی به دلیل سودجویی و ظلم بعضی افراد در صدر اسلام با پوشانیدن ابعاد زندگی بانوی دو عالم، شناخت جزئیات زندگی و به نوعی سبک زندگی ایشان برای مسلمانان و به خصوص بانوان مسلمان ضروری است. بنابراین در این مقاله سعی شده سبک زندگی ایشان از نظر اجتماعی، اقتصادی،اخلاقی و سیاسی نگاشته شود. و با مدیریت خانواده فاطمه (س) و مقاومت و صبر ایشان بر مسائل اقتصادی و سیاسی زمان خودشان آشنا و راه حل بیابیم و مسلک و آیین درست زندگی را از یگانه بانوی نمونه دو عالم بیاموزیم.

واژه­های کلیدی: حضرت فاطمه (س)، تربیت اسلامی، رفتار اجتماعی، اقتصادی، سیاسی

 

مقدمه

عظمت مقام عصمت و طهارت را از قرآن مجید باید اقتباس نمود و قرآن در آیات بسیاری از جمله آیه مباهله[i]، آیه تطهیر[ii]، آیه مودت فی القربی[iii]، آیات ابرار[iv]، آیه القاء بحرین[v] و ... همواره دلایل قاطع خود را بر فضیلت فاطمه عنوان نموده است.

 

مدیریت خانواده

رفتار حضرت زهرا به عنوان دختر

حضرت فاطمه دختری عفیف و نجیب و مأخوذ به حیا و دارای عصمت و عفت و طهارت بود. این بود که در 9 سال خانه پدر که 6 سال در آغوش مادر و کنار تربیت خدیجه بوده همواره به تربیت اسلامی تربیت شد و جز کار خیر و نیکی نمی دید و نمی کرد. از او عادات زشت و ناپاک دوره جاهلیت به کلی دور بوده و در لوح خاطرش کدورات بت پرستی نقش نگرفته بلکه همواره با تربیت اسلام دوش به دوش رشد و نمو کرد. در خانه پدر تربیت شد و علوم و معارف آموخت و در خانه شوهر آن چه آموخته بود به اجرا گذاشت.

فاطمه در نظر پدرش عظمت داشت و هر بار با رفتار و کردارش نشان می داد که تربیت شده ی مکتب اسلام است و پیامبر را مسرور کرده و ایشان را به تمجید وا می داشت. به طوری که ابراز علاقه پیامبر به فاطمه برای عایشه گران می آمد، پیامبر می فرمود ای عایشه هر وقت فاطمه را می بوسم بوی شجره طوبی را که در آسمان استشمام کرده­ام به یاد آورم.[vi]

فاطمه شبیه ترین افراد به پیامبر بود.[vii] به گونه ای که گفته اند حتی نشست و برخاستش مانند پدر بود. عایشه می گوید: «هیچکس را در مقام مرتبت و دلالت و هدایت و سکینت و وقار و منظر و شمایل و سخن گفتن و نشستن و برخاستن بر رسول خدا شبیه تر از فاطمه ندیدم او هر وقت وارد می شد پیامبر او را استقبال می کرد و می بوسید و در جای خود می نشانید. »[viii]

ایشان از زمان کودکی تا آخرین لحظات زندگی پیامبر، در سخت ترین شرایط  پدر خویش را همراهی می کردند.[ix]

 

رفتار حضرت زهرا (س) با همسرش علی (ع)

حضرت زهرا (س) با مهر و صداق و جهیزیه­ای که ذکر تمام جزئیات آن­ها الگویی برای تمام مسلمین است زندگی زناشویی خود را شروع نمود. پیغمبر در حین عقد و نکاح فاطمه را کما هو حقه معرفی کرد و این ودیعه آسمانی را به علی سپرد و بسیار سفارش او را کرد.  مقام عصمت و عفت زهرا در نظر علی بسیار گرامی بود مکرر شد که علی به خود سخت می گرفت و از زهرا چیزی نمی خواست و به او امری نمی کرد. در زندگی زناشویی نهایت علاقه را به زهرا داشت و بدون اطلاع او کاری انجام نمی داد و از مشورت و همکار ی او بسیار مشعوف بود.

علی بیان مباهات می کند به فاطمه و نفس پرهیزگارش و در بین مردم به داشتن چنین زنی مفاخره می کند. [x]

این بانوی بزرگ به اهل خانه توجه می کرد و به همه شئون زندگی درونی و بیرونی خانه رسیدگی می کرد و همه از او راضی بودند.

فاطمه و تربیت فرزندان

چهار کودک فاطمه شاهد حال پدر و مادر بودند و رفتار و علاقه پیغمبر را نسبت به مادر و طریقه مماشات پدر را با مادر می دیدند و بنابراین آنها نیز به مادر علاقه بسیار داشتند. به طوریکه در احادیث نام فاطمه مقدم بر نام همه برده می شد و در آیات منزله و احادیث وارده جبرئیل نام فاطمه را مقدم بر پدر، شوهر و فرزندان می داشت. [xi]

در صورتی که حدیث و روایات تقدم و ایثار را در رفتار حضرت زهرا در برابر پدر، شوهر و فرزندان نمایان ساخته و تاریخ تلاش ایشان در تربیت فرزندانی باایمان، شجاع و ... و در یک کلام امام، را نمایش می دهد.

در حدیث کساء خیلی زیبا از رفتار و صحبت های ایشان و با طرز بیان، برخورد و محبت فوق العاده ایشان به پدر، همسر و مخصوصاً دو ثمره و میوه زندگیشان آشنا می­شویم و مکالمه ی بسیار دلنشین را بین این خانواده نمونه نظاره­گر هستیم و این یکی از بزرگترین درسهای اخلاقی از فاطمه است که همیشه می خوانیم و باید عمل کنیم.

 

درک شرایط سخت اقتصادی و کم توقع بودن حضرت زهرا (س)

زهرا (س) در تهی دستی علی(ع)  و میانه­روی علی(ع) شریک بود. زهرا (س) در توانگری علی(ع)  زنده نبود.[xii]

پیامبرگرامی اسلام (ص) روزی وارد منزل فاطمه علیها السلام شد و فرمود: دخترم در چه حالی و چگونه زندگی می کنی؟ پاسخ شنید: «درد و گرسنگی بی تابم کرده و هر لحظه رو به فزونی است و غذایی ندارم تا رفع گرسنگی کنم » رسول اکرم (ص) فرمود: «دخترم آیا راضی نیستی که بزرگ زنان جهانیان باشی؟»

امیر مؤمنان علی (ع) باغ خود را به 12هزار درهم فروخت و پول آن را بین فقرا و تهیدستان مدینه تقسیم نمود و با دست خالی به منزل برگشت. طبیعی است که انتظار فرزندان و همسر پس از فروش باغ این است که مقداری غذا و میوه برای منزل تهیه شود .فاطمه (س) پرسید: غذای امروز ما چه شد؟ امام برای تهیه غذا بیرون می رود، اما فاطمه ناراحت است با خود می گوید: چرا سؤال کردم؟ و آن گاه این جمله را به زبان جاری کرد: «فانّی استغفراللّه و لا اعود ابداً ؛ من از خدا طلب آمرزش می کنم و دیگر این رفتار را تکرار نخواهم کرد»

در یکی از روزها، صبحگاهان امام علی علیه السلام به همسر عزیزش فرمود: فاطمه جان! آیا غذایی داری تا از گرسنگی بیرون آیم؟ فاطمه پاسخ داد: نه . به خدایی که پدرم را به نبوت و شما را به امامت برگزید سوگند، دو روز است که در منزل غذایی کافی نداریم، آنچه بود به شما و فرزندانم دادم و خود ازغذای اندک موجود، استفاده نکردم . امام با تاسف فرمود: فاطمه جان! چرا به من اطلاع ندادی تا به دنبال تهیه غذا بروم؟ فاطمه علیها السلام فرمود: «یا ابا الحسن انی لاستحیی من الهی ان اکلف نفسک ما لا تقدر علیه .» «ای ابا الحسن! من از پروردگار خود حیا می کنم که چیزی را که تو بر آن توان و قدرت نداری، از تو درخواست نمایم»[xiii]

سلمان فارسی می گوید: روزی حضرت فاطمه (س) را دیدم که چادری وصله دار و ساده بر سر داشت در شگفتی ماندم و گفتم: عجبا! دختران شاهان ایران و قیصر روم بر کرسیهای طلایی می نشینند و پارچه های زربافت به تن می کنند، امااین دختر رسول خداست! نه چادری گران قیمت بر سردارد و نه لباسهای زیبا! فاطمه(س) فرمود: «یا سلمان! انّ اللّه ذخّر لنا الثّیاب و الکرا سیّ لیوم آخر ؛ ای سلمان! خداوند بزرگ لباسها (ی زینتی) و تختهای (طلایی) را برای ما در روز قیامت ذخیره کرده است.[xiv] آنگاه زهرا (س) خدمت پدر رفت و شگفتی سلمان را این گونه مطرح کرد: ای رسول خدا سلمان از سادگی لباس من تعجب نمود، سوگند به خدایی که تو را مبعوث فرمود، مدّت پنج سال است فرش خانه ما پوست گوسفندی است که روزها بر روی آن شترمان علف می خورد و شب ها بر روی آن می خوابیم و بالش، چرمی است که از لیف خرما پر شده است »

در آخر قضیه غصب فدک و محروم داشتن حضرت از حق مسلم و بخشش پیامبر بود و در نتیجه در مضیقه گذاشتن اهل بیت و ندادن خمس به ایشان است که حضرت فاطمه آرام ننشستند.

کارهای داخل منزل و بیرون از آن ...

امام باقر علیه السلام فرمود: حضرت فاطمه علیها السلام کارهای منزل را با حضرت علی علیه السلام این گونه تقسیم کردند: خمیر کردن آرد و تمیز کردن و جارب زدن منزل به عهده فاطمه باشد و کارهای بیرون منزل از قبیل جمع آوری هیزم و مواد اولیه غذایی را علی علیه السلام انجام دهد.

امام صادق علیه السلام فرمود: این تقسیم کار با اشاره رسول خدا صلی الله علیه وآله انجام گرفت، آن گاه که رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود: کارهای داخل منزل را فاطمه علیها السلام و کارهای بیرون منزل را علی علیه السلام انجام دهد . حضرت زهرا با خوشحالی فرمود: «فلا یعلم ما داخلنی من السرور الا الله باکفائی رسول الله تحمل رقاب الرجال» «جز خدا کسی نمی داند که از این تقسیم کار تا چه اندازه خوشحال شدم; زیرا رسول خدا مرا از انجام کارهایی که مربوط به مردان است بازداشت.».[xv] در روایتی دیگر آن حضرت در پاسخ پدر بزرگوارشان که پرسیده بود: در کدام لحظه زن به خداوند نزدیک تر است؟ فرمود: «ادنی ما تکون من ربها ان تلزم قعر بیتها  »[xvi] «نزدیک ترین حالات زن به خداوند زمانی است که در خانه خود می ماند »

تاريخ زندگى فاطمه‏ى زهرا عليهاالسلام نشان مى‏دهد كه او زن خانه‏نشين و پرده‏نشين نبود، بلكه به دستور و مضمون آيات و روايات زيادى، وى صله ارحام مى‏كرد و به ديدار خويشاوندان مى‏شتافت و با آنان نشست و برخاست داشت و پس از مرگ آنان، فراموششان نمى‏كرد و بر مزار آنان مى‏رفت و از خداوند متعال برايشان استرحام مى‏نمود.

به تحقيق مى‏توان گفت، على (عليه‏السلام) بخش زيادى از زندگى 9 ساله مشتركش با فاطمه (عليهاالسلام) را در ميدانهاى جهاد و يا ماموريتهاى تبليغى گذراند. و به دور از خانه و كاشانه خود بود. در غياب آن حضرت، همسرش فاطمه (عليهاالسلام) به تنهايى وظيفه سنگين اداره‏ى خانه و تربيت فرزندان را به عهده داشت، و در اين راستا به نحو شايسته‏اى عمل مى‏كرد تا شوى پيكارگرش با خاطرى آسوده وظيفه مقدس الهى خود را به انجام رساند.

رعایت ادب و احترام نسبت به همسر

در روایتی آمده است آن حضرت ملاک و معیار ارزشمندی انسان را در مهربانی با همسر و نرمی با دیگران ذکر کرده است: «بهترین شما کسی است که در برخورد با مردم نرم تر و مهربان تر باشد و ارزشمندترین مردم کسانی هستند که با زنان خود مهربان و بخشنده اند » [xvii]و آن گاه که می خواهد شدت علاقه و وفاداری خود را به شوهر مظلومش ابراز نماید می فرماید: «علی جان! جانم فدای تو، و جان و روح من سپر بلاهای جان تو، ای اباالحسن! همواره با تو خواهم بود، اگر تو در خیر و نیکی به سر می بری با تو خواهم زیست و یا اگر در سختی و بلاها گرفتار شدی باز هم با تو خواهم بود »[xviii]

لزوم پاکیزگی ، نظم و آراستگی و اما پوشش

یکی از مواردی که بانوان به آن توجه بسیار دارند، پاکیزگی، نظم و آراستگی است و طبیعت او آن ها را می پسندد. باید نوجه داشت که مکتب اسلام برای هر کدام قوانین و آدابی دارد و به ویژه برای آراستگی بانوان که با وضع این قوانین تمام تلاش خود را برای محافظت از روح لطیف زنان نموده است و این قوانین جزء حقوق زنان است.

امّ سلمه می گوید: از حضرت زهرا (س) پرسیدم که آیا عطر و بوی خوش ذخیره کرده ای؟ فرمود: آری. رفت و شیشه عطری آورد، و مقداری در کف دست من ریخت، بوی خوشی داشت که هرگز نبوییده بودم. گفتم این عطر خوشبو را از کجا تهیّه کرده ای؟ فرمود: «هو عنبرٌ یسقط من اجنحة جبرئیل؛ این عطر مشکی است که از بال و پر جبرئیل فرو ریخته است». آن حضرت، حتی در واپسین لحظه های زندگی بوی خوش رافراموش نکرد. اسماء بنت عمیس می گوید: در واپسین لحظه های زندگی، حضرت زهرا (س) وضو گرفت و به من فرمود: «هاتی طیبی الّذی اتطیّب به و هاتی ثیابی التی اصلّی فیها؛ (ای اسماء! عطر مرا، همان عطری که همیشه می زنم، و پیراهنی را که همیشه با آن نماز می گزارم بیاور... »

در روایت دیگر نقل شده است که در قیامت زنانی که به خاطر زیبایی خود دچار فتنه شده اند و آن زیبایی را بهانه قرار می دهند، حضرت مریم را حاضر می کنند و از آنان می پرسند آیا شما از حضرت مریم زیباتر بودید؟! [xix] در واقع زیبایی آن حضرت حجتی برای سایر زنان است.

از حضرت فاطمه علیهاالسلام در قرآن به کوکب دُرّی یاد شده است [xx] و طبق روایات از شدت درخشندگی چهره، آن حضرت را زهرا نامیده اند. [xxi]پیامبر صلی الله علیه و آله درباره خلقت ایشان فرمودند: «فاطمه حوراء انسیه خلق شده است»[xxii]؛ یعنی او حوریه ای است به صورت انسان. از مجموع روایات به دست می آید که بانوی دو عالم، از چهره درخشنده و نورانی و پر تلألؤ بهره مند بودند. او آن چنان زیبا بود که گویی ماه شب چهارده است و پنداری که گردن وی از سپیدی مانند تُنگ بلوری می ماند، همواره متبسم بود و زمانی که تبسم می نمود دندانهایش مانند لؤلؤ منظم مشاهده می شد. [xxiii]

مقدار حجاب واجب همان است که بدن غیر از مچ و صورت (اگر آرایش ندارد) پوشیده باشد امّا حجاب کاملی که مورد نظر زهرا (س) است آن است که حجم بدن نیز پیدا نباشد. از حضرت على عليه‏السلام روايت شده كه فرمود: مرد كورى از حضرت فاطمه عليهاالسلام اجازه ورود خواست، ايشان خود را در پوشش قرار داد، پيامبر فرمود:چرا خودت را در پوشش قرار دادى در حاليكه او تو را نمى‏بيند؟ فرمود: اگر مرا نمى‏بيند من او را مى‏بينم، و او بو را احساس مى‏كند.

حضرت زهرا (س) در صحنه ی علم و آموزش

در بیان علم فاطمه زهرا و برتری او بر انبیاء گذشته، بین علمای امامیه اختلافی نیست و از حضرت صادق (ع) روایت است که فرمود: «تمام انبیاء درباره ولایت مطلقه کلیه الهیه که به دست امیرالمومنین وصی پیغمبر خاتم النبیین داده شده تأمل و توقف کردند مگر فاطمه که بلادرنگ قبول فرمود» و فرق دیگر این است که تمام انبیاء عاجز از شفاعت در حق امت هستند ولی فاطمه لوای شفاعت را به دست دارد.[xxiv] امام باقر علیه السلام در وجه تسمیه آن حضرت به فاطمه می فرماید: هر آینه من (خداوند) شیر را به وسیله علم در وجود تو (فاطمه) قطع نمودم؛ «... انّی فطمتک بالعلم»[xxv]

علاوه بر گواهی سخنان حضرت فاطمه علیهاالسلام به خصوص خطبه طولانی در مسجد مدینه[xxvi]، میزان علم آن حضرت از پاسخگویی به پرسشهای[xxvii] زنان و از تبادل افکار با علی علیه السلام و از مصحف فاطمه[xxviii] به دست می آید.

از اخبار این گونه به دست می آید که حضرت زهرا (س) چندین صحیفه داشته که یکی درباره حلال و حرام و یکی درباره آینده و حوادث جاریه عالم و یکی اخبار پیغمبران سلف بوده است. [xxix]

عمار یاسر درباره آگاهی و علم بی نهایت آن حضرت نقل می کند: «روزی حضرت فاطمه علیهاالسلام خطاب به حضرت امیر علیه السلام فرمود: علی جان نزدیک بیا تا اطلاع دهم شما را از آنچه در گذشته اتفاق افتاد و آنچه در حالِ به وقوع پیوستن است و آنچه در آینده رخ خواهد داد»[xxx]

از امام حسن عسكرى عليه‏السلام نقل شده، كه زنان امت اسلامى مشكلات و سؤالات خويش را به حضرت فاطمه عليهاالسلام مراجعه مى‏كرده و پاسخ لازم را مى‏گرفتند. حتى احاديث زيادى داريم كه علاوه بر زنان، مردها نيز به طور مستقيم و يا از طريق همسرانشان از آن حضرت سؤالاتى نموده و احكام الهى را ياد مى‏گرفتند.

علم و آگاهى فضه خادمه به واسطه تربيت‏ها و آموزشهاى اسلامی حضرت زهرا[xxxi] به گونه ای بود که در جریانی که فضه از قافله­ی زیارت خانه خدا عقب می افتد تمام سوالهای شخص را با آیه­ی قرآن جواب می­دهد.

حضرت زهرا (س)، جنگ و مجروحان و خانواده شهدا

در طول 10 سال حكومت پيامبر (صلى اللَّه عليه و آله) در مدينه 75 نبرد يا مانور نظامى (27 غزوه و 48 سريه) به وقوع پيوست. على (عليه‏السلام) به عنوان فرماندهى دلاور در تمامى غزوات و بسيارى از سرايا شركت جست. گاه برخى از اين ماموريتهاى رزمى پياپى به خاطر فاصله زياد جبهه‏ها از مدينه تا حدود دو يا سه ماه بطول مى‏انجاميد.

فاطمه (عليهاالسلام) خود نيز با تمام توان براى يارى سپاه اسلام مى‏كوشيد. در كارهاى خدماتى و امدادى شركت مى‏جست. به يارى خانواده‏هاى رزمندگان و شهداء مى‏شتافت، و با خانواده شهدا همدردى مى‏كرد. او در نبردها به تهيه باند و مرهم براى مجروحين جنگ مى‏پرداخت. و گاه همراه زنان امدادگر به جبهه مى‏رفت تا در پشت خطوط مقدم عمليات، ضمن تشويق زنان امدادگر و آشنا ساختن آنان به وظائف خطيرشان به مداواى جراحت محارم خويش (پدر و شوهرش) بپردازد.

حضرت زهرا در صحنه ی سیاست

در حوادث اجتماعی قهراً یک جنبش های فردی و جمعی رخ می دهد و افرادی خواه ناخواه دخالت می کنند که در آن حادثه میزان ارزش و قدرت نفسانی و وزنه اجتماعی افراد روشن می گردد و صفات و خصایص آنها ظهور و بروز می کند و اظهار مکنونات آنها مصداق قدرت روحانی افراد و اجتماع است. اولین حادثه ای که که اسلام را به خطر انداخت سقیفه بنی ساعده بعد از رحلت حضرت محمد (ص) بود.[xxxii]

بعضى از بازيگران سياسى، در «سقيفه بنى ساعده» خلافت را غصب كردند و خليفه‏اى را بر خلاف حديث غدير خم و خط مشى پيامبر و رسالت الهى انتخاب نمودند. عده‏اى از بازيگران سياسى براى مشروعيت بخشيدن به خليفه وقت و مقبوليت خلافت غصب شده و بر حق نشان دادن آن و سرپوش گذاردن بر مسير انحرافى، بيعت گرفتن از خليفه ذى حق را عَلَم كردند و براى بيعت گرفتن از حضرت على عليه‏السلام به در خانه فاطمه عليهاالسلام آمدند، ولى با امتناع حضرت فاطمه عليهاالسلام در گشودن در مواجه شدند. به همين دليل، دَرِ خانه او را به آتش كشيدند، فاطمه عليهاالسلام را مورد هجوم قرار دادند و او از شدت درد بى‏هوش شد و فرزند خود را سقط كرد. آنان حضرت على عليه‏السلام را براى بيعت گرفتن با خليفه وقت به مسجد بردند. زمانى كه حضرت فاطمه عليهاالسلام به هوش آمد، سراغ امام بر حق، على عليه‏السلام ، را گرفت. وقتى متوجه شد كه او را به مسجد برده‏اند، بلافاصله دست فرزندان خردسالش حسن و حسين عليهماالسلام را گرفت و به مسجد رفت. غاصبان خلافت را تهديد كرد كه اكنون خدا را به يارى مى‏طلبم، با تهديد او، غاصبان خلافت تا حدى جا خالى كردند و از بيعت گرفتن با حضرت على عليه‏السلام دست برداشتند و در اين مبارزه، فاطمه زهرا عليهاالسلام با پيروزى به خانه برگشت. پس از آن صديقه طاهره (س) بر سر قبر رسول خدا (ص)، شهداى احد و قبرستان بقيع مى‏رفت و در اين اقدام، همراه كودكان خردسالش (براى تحت تأثير قرار دادن جامعه) و در ساعات شب و روز با ذكر مرثيه‏هايى در فقدان پدر بزرگوار خويش و انحراف امّت پس از رحلت رسول اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله سعى مى‏كرد جامعه خفته را بيدار سازد.

فاطمه زهرا عليهاالسلام در سخنرانی خود در مورد فدک به نام غصب حق مالكيت خويش، به اعتراض سياسى و استيضاح حاكم وقت پرداخت و به مسجد رفت و خطبه خواند.

در اين خطبه، چند فراز و نمود خاص وجود دارند. فاطمه زهرا عليهاالسلام در ابتدا، با يادآورى رسالت پيامبر و دفاع از رهبرى و امامت بر حق حضرت على عليه‏السلام و حق مالكيت خويش بر فدك از لحاظ قانون ارث در اسلام، با سازش‏كاران سياسى اتمام حجت كرد. ايشان در فرازى از آن خطبه مى‏فرمايد:«هان اى مردم! بدانيد من فاطمه‏ام و پدرم محمّد صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ، انتها و ابتداى كلامم يكى است؛ هرگز آنچه مى‏گويم غلط نبوده و آنچه انجام مى‏دهم ظلم نيست.»

نكته بارز در خطبه حضرت زهرا عليهاالسلام اين است كه آن حضرت با فصاحت و بلاغت خاصى به دفاع از مقام ولايت و امامت حضرت على عليه‏السلام مى‏پردازد. در فرازى از اين خطبه مى‏فرمايد: « ... و چون خداوند پيامبرش را به خانه انبيا فراخواند، جايى كه برگزيدگانش زندگى مى‏كنند، خارهاى نفاقتان سر برون آورد و پوشش دينتان رنگ باخت و صداى سركرده گم‏راهان درآمد و پست‏مهره‏اى ذليل و ناشناخته ظهور كرد و نازپرورده جاهلان مفسد زمزمه سر داد. پس بر دل‏ها و زندگى‏تان سوار شد ... و شما بر حق غضب كرديد...»

دفاع از حريم ولايت توسط يك زن و بذرى كه او در مسجد با سخنان مستدل و منطقى خود كاشت، بعدها در بيعت مردم با حضرت على عليه‏السلام (پس از قتل عثمان) به ثمر نشست.

در فراز ديگرى از اين حركت سياسى، حضرت زهرا عليهاالسلام به دفاع از ارث زن در اسلام مى‏پردازد؛ دفاع از مالكيت بر حق زن. اين حركت بر خلاف راه و رسم موجود در افكار جاهلى بود كه در بعضى از اذهان رسوخ داشت. اما آنچه را اسلام حق مى‏دانست براى فاطمه زهرا عليهاالسلام معيار و محك بود، نه عرف و سنّت‏هاى جاهلى. آن حضرت توانست با حضور در مركز اجتماع مسلمانان و مهم‏ترين مكان معتبر سياسى ـ يعنى مسجد ـ به محاجّه با خليفه وقت بپردازد و او را به استيضاح بكشاند و با رسوايى سياسى حاكمان وقت، تا حد زيادى مشروعيت آنان را زير سؤال برد و رسم‏هاى جاهليت را درهم بشكند و نشان دهد كه هيچ حكومتى نمى‏تواند حق و مال كسى را غصب كند، حتى اگر اين حق متعلّق به يك زن باشد.

حضرت فاطمه عليهاالسلام همچون سياست‏مدارى قهرمان، به تكليف و رسالت الهى خويش عمل مى‏كرد و براى روشن‏ساختن افكار عمومى از انحراف مسير امامت، چهل شبانه‏روز دست حسن و حسين عليهماالسلام را مى‏گرفت و سوار بر مركبى مى‏شد و همراه با حضرت على عليه‏السلام به درِ خانه مهاجر و انصار مى‏رفت تا آن‏ها را نسبت به غفلتى كه دچار آن شده‏اند و انحراف موجود، بيدار سازد و غافلان و راحت‏طلبان را هوشيار سازد. فاطمه زهرا عليهاالسلام در حقيقت، با رايزنى سياسى خود، با ياران رسول صلى‏الله‏عليه‏و‏آله اتمام حجت مى‏كرد و همچون ديپلماتى آگاه، با حضور خويش سعى مى‏نمود مسير انحراف امّت را روشن سازد و مسير واقعى را كه امامت على عليه‏السلام است و نيز حريم ولايت را روشن و بى‏پيرايه ارائه دهد تا در فرداى قيامت، براى صاحبان زر و زور و تزوير و عافيت‏طلبانى كه فريب خورده‏اند، بهانه‏اى وجود نداشته باشد. در مسير دفاع از حريم ولايت و امامت، فاطمه زهرا عليهاالسلام شيوه مبارزاتى ديگرى را با سكوت خود آغاز كرد، و آن «اعتصاب سخن» با حاكمان وقت بود. صديقه طاهره عليهاالسلام شيوه‏اى سياسى را آغاز كرد كه تداوم‏دهنده تاكتيك‏ها و شيوه‏هاى مبارزاتى قبلى آن حضرت بود. تمامى اين شيوه‏ها در راستاى يكديگر معنا مى‏دهند. آن حضرت با اتخاذ حركت‏هاى سياسى خاص از قبيل گريه در مراكز شلوغ و محل عبور و مرور مسلمانان، حضور در مسجد و مراجعه به خانه‏هاى مهاجر و انصار ـ كه تمامى آن‏ها با حضور قوى آن حضرت در صحنه مبارزات سياسى همراه بودند ـ جامعه را از لحاظ افكار، تحت‏تأثير قرار داد، ولى ناگهان شيوه مبارزه سياسى خود را تغيير داد و سكوت اختيار كرد و این مسئله ‏برانگيز بود كه چه شده است كه فاطمه زهرا (س) سكوت كرده است؟ اين تغيير رويه به طور طبيعى، توجه اجتماع را جلب مى‏كرد و افكار عمومى را به تكاپو وامى‏داشت تا در پى يافتن علت آن باشند. فاطمه (س)  در محاجّه خود عهد كرد كه ديگر با خليفه سخن نگويد. پس از حضور خليفه در خانه فاطمه زهرا عليهاالسلام و گفت‏وگوى كوتاه آن‏ها با حضرت فاطمه (س)  كه حضرت على عليه‏السلام در اين ميان پيامبر سخن مابين فاطمه (س)  و خليفه وقت بود، و گرفتن اعتراف از خليفه وقت مبنى بر مقام شامخ حضرت فاطمه عليهاالسلام از زبان پيامبر در اينكه رضايت فاطمه رضايت خدا و خشم او خشم خداست، فاطمه زهرا (س) مشروعيت خليفه را زير سؤال برد و اذهان جامعه و افكار عمومى را در مشروعيت خليفه وقت دچار ترديد كرد كه فاطمه (س)  حق را مى‏گويد و امامت حقى است غصب شده توسط خليفه وقت! پس از اينكه آن حضرت از خليفه وقت اعتراف گرفت، قسم خورد كه ديگر با او سخن نگويد و با اين ديدار و سخن فاطمه زهرا (س) ، مشروعيت حاكمان وقت بيش از گذشته زير سؤال رفت و در بسيارى از اذهان كه نادانسته و تحت‏تأثير جوّ موجود بيعت كرده بودند، شك و ترديد و پشيمانى ايجاد شد و بدين‏سان، اين حربه بسيار مؤثر واقع گرديد.

شيوه مبارزاتى ديگر فاطمه زهرا عليهاالسلام دادن آگاهى و رشد سياسى به زنان مهاجر و انصار بود كه بدين‏وسيله، آتش مبارزه در خانواده‏هاى مدينه وارد مى‏شد. اين مبارز سياسى شكست‏ناپذير، كه تمام تاب و توان خود را در دفاع از حريم ولايت و امامت قرار داده بود، به علت تلاش بيش از حد، ناتوان شد. به همين دليل، پس از مدتى فاطمه زهرا عليهاالسلام به علت بيمارى و ضعف، در خانه بسترى شد. وقتى خبر بيمارى آن حضرت در مدينه پيچيد، زنان مهاجر و انصار، كه وامدار تعليم و تربيت فرهنگى آن حضرت بودند، براى عيادت او به خانه‏اش آمدند. وقتى از حال آن حضرت جويا شدند، از حال خود نگفت، بلكه در دفاع از حريم ولايت به سخن پرداخت و از سستى مردانشان سخن راند كه حق را فراموش كرده‏اند و سكوت اختيار نموده‏اند. بازتاب سخنان دخت پيامبر به تدريج، در درون خانه‏ها آتشى به پا كرد و انقلابى پرخروش را جهت داد كه به حريم خانه‏ها راه يافت و نطفه‏هاى آگاهى و شعور را بارور كرد.

حضرت زهرا عليهاالسلام در وصيت‏نامه سياسى خود تأكيد مى‏كند كه حضرت على عليه‏السلام ، ولىّ بر حق، بايد به آن عمل كند؛ چنان‏كه تا بدان روز هيچ سياست‏مدارى چنين آگاهانه و مدبّرانه و با آن ظرافت‏هاى سياسى، عمل نكرده بود، بلكه شيوه‏اى بكر و تازه بود كه از سوى سياست‏مدارى حرفه‏اى به خاطر دفاع از حريم ولايت و تحقير موقعيت سياسى خليفه وقت اتخاذ شده بود.

حضرت فاطمه عليهاالسلام وصيت كرد كه احدى از كسانى كه به او ستم كرده‏اند در تشييع جنازه‏اش حاضر نشوند و شبانه او را دفن كنند. در حقيقت، با اين وصيت‏نامه، حربه سياسى از دست حاكمان وقت گرفته شد. آنان مى‏خواستند در مرگ آن حضرت با مرثيه‏سرايى و اشك و ماتم و ارادت به آن حضرت و تأسف از رحلت او، مخالفت‏ها و مبارزات حضرت زهرا عليهاالسلام را در دفاع از حريم ولايت تحت‏الشعاع قرار دهند و خلافت غاصبانه خود را در اذهان جامعه برحق جلوه‏گر سازند. اما دفن شبانه آن حضرت و نامشخص بودن مكان دفن ايشان، اين سؤال را در ميان امّت اسلامى ايجاد كرد كه چرا دخت گرامى پيامبر و يگانه گوهر گران‏قدر او چنين وصيّتى كرده است؟

با عمل به وصيّت آن حضرت توسط حضرت على عليه‏السلام ، اذهان جامعه دچار شك و ترديد شد و تا حد زيادى مشروعيت خليفه وقت زير سؤال رفت و مظلوميت آن حضرت بيشتر نمايان گرديد و اينكه چرا حضرت زهرا عليهاالسلام در مدت 75 (و به قولى 95) روز با تمام تاب و توان، با شيوه‏هاى گوناگون تلاش كرد تا مسير انحرافى امّت را روشن سازد كه چرا امام بر حق على عليه‏السلام را تنها گذاشته‏اند و كج‏راهه‏اى را انتخاب كرده‏اند كه خلاف حق و حقيقت است، در حالى كه على عليه‏السلام بر حق است؟ [xxxiii]

 

نتیجه گیری   

از مطالب ذکر شده متوجه می شویم که حضرت فاطمه (س) یگانه الگوی مناسب در هر عصری برای زنان مسلمان است و تمام ابعاد، واکنش ها، گفتار و کردار در زندگی ایشان را می توان به زمان حال و آینده تعمیم داد و درس گرفت. در زمینه اقتصادی و به خصوص زمان کنونی کشورمان قناعت کرد و ساده زیستی را پیشه کرد و همیشه طرفدار حق و ولایت بود. زنان امروز بدانند که زندگی خصوصی و خانوادگی آن ها در الویت است و این جامعه نیازمند فرزندانی با تربیت اسلامی دارد. و طبق صحبت مقام معظم رهبری که فرموده­اند: «در نظام اسلامى، زنان بايد از درك سياسى برخوردار باشند، فنّ خانه‏دارى و همسردارى را بدانند و در صحنه فعاليت‏هاى اجتماعى، سياسى، علمى و خدمات، مظهر عصمت و طهارت و مناعت باشند.» باید برای تحقق کلام ایشان به عنوان نایب امام زمان (عج) تمام تلاش خود را به کار بندیم.



[i] آیه 61 سوره آل عمران

[ii] آیه 33 سوره احزاب

[iii] آیه 23 سوره الشوری

[iv] آیات 5 تا 10 سوره دهر

[v] آیه 20 تا 23 سوره الرحمن

[vi] حسین اصفهانی، عماد الدین؛ عمادزاده، شهیربه؛ زندگانی حضرت فاطمه الزهراء (س)، ص 235

[vii] همان، ص 221

[viii] ابو داوود و نسانی و ترمذی به نقل محب الدین طبری، ذخایر العقبی، ص 41

[ix] حسین اصفهانی، عماد الدین؛ عمادزاده، شهیربه؛ زندگانی حضرت فاطمه الزهراء (س)، ص 239

[x] همان

[xi] حسین اصفهانی، عماد الدین؛ عمادزاده، شهیربه؛ زندگانی حضرت فاطمه الزهراء (س)، ص 241

[xii] همان، ص 238

[xiii] بحارالانوار، ج 37، ص 103 و ج 93، ص 147

[xiv] بحارالانوار، ج 8، ص 303

[xv] وسایل الشیعه، ج 14، ص 123

[xvi] بحارالانوار، ج 43، ص 92

[xvii] نهج الحیاة، ص 157

[xviii] همان، ص 147

[xix] بحارالأنوار، ج 14، ص 192

[xx] البرهان فی تفسیر القرآن، ج 3، ص 133

[xxi] بحارالأنوار، ج 43، ص 16

[xxii] همان، ج 43، ص 18

[xxiii] بنگرید به: فاطمه زهرا، از تولّد تا شهادت، ص 33-31

[xxiv] حسین اصفهانی، عماد الدین؛ عمادزاده، شهیربه؛ زندگانی حضرت فاطمه الزهراء (س)، ص 203

[xxv] بحارالأنوار، ج 43، ص 13

[xxvi] شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 16، ص 212؛ بحارالأنوار، ج 43، ص 158

[xxvii] بحارالأنوار، ج 2، ص 3

[xxviii] بنگرید به: علی قرآن ناطق، ص 86

[xxix] حسین اصفهانی، عماد الدین؛ عمادزاده، شهیربه؛ زندگانی حضرت فاطمه الزهراء (س)، ص 206و207

[xxx] بحارالأنوار، ج 43، ص 8

[xxxi] رياحين‏الشريعة، ج 2، ص 317 نقل از: خصايص فاطميّه

32حسین اصفهانی، عماد الدین؛ عمادزاده، شهیربه؛ زندگانی حضرت فاطمه الزهراء (س)، ص 335

[xxxiii] فرزانه نيكوبرش راد،  فاطمه زهرا عليهاالسلام الگوى مبارزه سياسى زن امروز، 1389

نظر خود را اضافه کنید.

0
شرایط و قوانین.
  • هیچ نظری یافت نشد

مجوز استفاده از قالب مذهبی یاسین براي اين دامنه داده نشده , برای دریافت مجوز قالب بر روی لینک ، ( درخواست مجوز ) کلیک کنید